close

ისტორია

სტორიავლევებიედიცინასოფლიოექნოლოგიები

დაავადება, რომელმაც 16 საუკუნეში მექსიკის მოსახლეობის 80 პროცენტი გაანადგურა

დაავადება მექსიკა

მეცნიერებმა შეძლეს დაედგინათ იმ სასიკვდილო ეპიდემიის მიზეზი, რომელმაც მე-16 საუკუნეში მექსიკის მოსახლეობის 80 პროცენტი  გაანადგურა.

კვლევა ორიოდე დღის წინ ოფიციალურად გამოქვეყნდა.

1545-1550 წლების ეპიდემიის მსხვერპლთა კბილებიდან მოპოვებული უძველესი დნმ-იდან ირკვევა, რომ 15 მილიონი ადამიანის სიკვდილის მიზეზი სალმონელელა ენტერიკაა, ბაქტერია, რომელიც ტიფოზურ ციებ-ცხელებასთანაა დაკავშირებული. 

,,ცხელება იყო გადამდები, უმეტესწილად ლეტალური, დაავადებულს ენა უშრებოდა და უშავდებოდა და წყურვილის არანორმალური შეგრძნება ჰქონდა. დაავადებული შარდის ფერი მწვანე იყო, ან შავი, პულსი – გახშირებული ან შესუსუსტებული – ხანდახან ნულოვანი”, ასე აღწერს ფრანცისკანელი მონაზონი დაავადებას 1576 წელს.

მისი ინფორმაციით, ინფიცირებულუბს აღენიშნებოდათ დელირიუმი, დიზენტერია, კრუნჩხვები და გაუსაძლისი სისხლდენა და ღებინება.

ეპიდემიას სხვადასხვა დროს სხვადასხვა დაავადებასთან აკავშირებდნენ. თუმცა ახლა, გერმანიაში მდებარე მაქს პლანკის ევოლუციური ანთროპოლოგიის ინსტიტუტის მეცნიერებმა მოიპოვეს პირველი რეალური მტკიცებულება დნმ-ის საშუალებით.

მექსიკის ქალაქ მიქსტეკიდან ასობით წლის წინ დამარხული ადამიანების 30 ჩონჩხი ამოთხარეს.

დნმ-ის სკრინინგის უახლესი ტექნოლოგიის – Meta Genome Analyser Alignment Tool-ის საშუალებით, მკვლევარებმა ენტერიკას შტამი, სახელად Paratyphi C, აღმოაჩინეს.

აღმოჩენა შთამბეჭდავია და მნიშვნელოვანია სამომავლო კვლევებისთვის. მეცნიერების განმარტებით, ,,აღნიშნული კვლევა მყარ საფუძველს იძლევა განვაცხადოთ, რომ MALT- ის ალგორითმის წყალობით, მომავალში წარსული დაავადებების მიზეზების დადგენა იქნება შესაძლებელი”.

წყარო: http://www.sciencealert.com/

მასალა მოამზადა:  თამარ ტაბატაძემ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

 

სრულად ნახვა
რქიტექტურა/დიზაინის საინტერესოასტორიაულტურააქართველო

ხელოვნებათმცოდნე – გვანცა ბერძენიშვილი უნიკალური თბილისური სადარბაზოებისა და ნაგებობის შესახებ

გვანცა ბერძენიშვილი

გვანცა ბერძენიშვილი ახალგაზრდა ხელოვნებათმცოდნეა, რომლის ნაშრომმაც საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკის შენობების არქიტექტურის შესახებ გამოცდილი მეცნიერების ყურადღება მიიპყო და ცოტა ხნის წინ,  დაინტერესებულ პირებს საჯარო ლექციის ფარგლებში ჰქონდათ შესაძლებლობა გასცნობოდნენ მის მიერ ერთიან კომპლექტად შეკრულ ნაშრომს, ამას გარდა, ახალგაზრდა ხელოვანი დიანტერესებულია ზოგადად, თბილისური არქტიტექტურითა და სადარბაზოების მოხატულობებით, რომელთა იდუმალებით მოცულ ისტორიებსა და ახლანდელ მდგომარეობაზე  თავად გვიამბობს.

-გვანცა, გარდა იმისა, რომ ეროვნულ მუზეუმში მუშაობ, აქტიურად სწავლობ ქართული სადარბაზოებსაც, გვესაუბრე ძველი ქართული სადარბაზოების მრავალფეროვნებაზე.

შეიძლება ითქვას, რომ ქართული სადარბაზოების განსაკუთრებული ისტორია მე-19 საუკუნის მეორე ნახევარში, პოლიტიკური გარდატეხების ფონზე იწყება, როცა საქართველოში განსაკუთრებით შემოდის ევროპული სტილები, რომლებც იქამდე ჩვენ, ასე ვთვათ, გამოვტოვეთ, იქნება ეს რენესანსი, ბაროკო, კლასიციზმი თუ სხვა. ამ ფაქტმა გამოიწვია ის, რომ თბილისურ შენობებს, რომ დავაკვირდეთ ერთმანეთის გვერდით შევხვდებით სხვადასხვა სტილში შექმნილ ფასადებს, თუმცა მე ვიტყოდი, რომ თბილისმა ეს ეკლექტურობა ძალიან მარტივად, ჰარმონიულად მიიღო და მოიხდინა კიდევაც.

ამ პერიოდის მდიდარი მეცენატებისა და ვაჭრების ფენის გააქტიურებამ  თბილისში პარადული სადარბაზოების გავრცელებას შეუწყო ხელი, ვინაიდან მათთვის ნიშვნელოვანი იყო, რომ საცხოვრებელი სახლი მაქსიმალურად ყოფილიყო გაფორმებული, შესაბამისად, იმ დროინდელი სუფთად თბილისური სახლის სტრუქტურა აერთიანებდა ოთხივე მხრიდან კედლებით შემოსაზღვრულ შიდა ეზოს, ხის მოჩუქურთმებულ აივნებს, მოხატულ სადაბაზოსა და ევროპულ სტილში გადაწყვეტილ წინა ფასადს. თუ კი შეუძლებელი იყო მთლიანად აღნიშნული კომპლექტის ქონა, გარკვეული ელემენტი მაინც გააჩნდა ძველ სადარბაზოს, თუნდაც  ეს მხოლოდ მოზაიკური იატაკი ყოფილიყო.

-შენ, პირადად, როგორც ხელოვნებათმცოდნე, რომელ თბილისურ სადარბაზოებს გამოარჩევდი?

-როგორც ვიცით, XX საუკუნის დასაწყისიდან ჩვეულებრივ იმკობოდა მთელი სადარბაზო – კედლები, ჭერი, კიბის ნაწილები.  შესაძლებელია გამოიკვეთოს ერთი სტილი, რომელშიც ოსტატები მუშაობდენ, მაგრამ მდიდარი ოჯახებისთვის, რომლებიც სადარბაზოს მხატვრობას უკვეთავდნენ, სირცხვილი იყო გაემეორებინათ უკვე შესრულებული მოხატულობა, ამიტომ, შესაძლებელია, თემატიკა ზუსტად ერთნაირი იყოს, მაგრამ აუცილებლად იქნება განსხვავებული ერთმანეთისგან, თუნდაც დეტალებში. და იმ შემთხვევაშიც კი, თუ სადარბაზოში ერთი და იგივე მხატვარი მუშაობდა, მოხატულობები მაინც განსხვავებულია და ამიტომ, ჩემი აზრით, თითოეულ მათგანი საკმაოდ საინტერესოა, თუმცა ჩემთვის განსაკუთრებით საინტერესოა გროტესკის სტილში შესრულებული მოხატულობა. ეს სტილი ჯერ კიდევ ანტიკური ხანიდან მომდინარეობს და უწყვეტად არსებობდა ევროპაში. როგორც ჩანს, ამ პერიოდის თბილისში ის განსაკუთრებით პოპულარული იყო. განსაკუთრებით საინტერესოა მცენარეული, ცხოველური და ადმიანის ფორმების ერთმანეთთან შერწყმა, როგორც ეს გრიბოედოვის 15 ნომერში არსებულ მოხატულობაშია.

(გრიბოედოვის ქ. N:15)

 ხშირად ვხვდებით პუტების გამოსახვაც. ეს გახლავთ პატარა, შიშველი ბავშვები, რომლებიც, ზოგ შემთხვევაში ფრთებით არიან შემკული. ისინი უმეტესად  ჭერზე გამოსახულ ილუზორულ ცაში არიან ჩახატულები, თუმცა იშვიათად კედლებზეც გვხვდება.

ახოსპირელის  ქ. 3/7

მოხატულობა სხვადასხვა მასალაში სრულდებოდა. უმეტესად ეს იყო ზეთის საღებავები და ქაღალდი. ისინი როგორც წესი კომბინირებულად გვხვდებიან. ხოლო თვითონ ნაგებობებს რაც შეეხება,  პირდაპირ არის ხოლმე ნახსენები რომ იგებოდა პარიზიდან ჩამოტანილი ქვებით და ირთვებოდა ვენეციური მოსაპირკეთებელი მასალებით, იმ დროს გარკვეულ ფენას ნამდვილად ჰქონდა ამის ფუფუნება.

-ხშირად შემოქმედებაზე არა ნაკლებ საინტერესო თვითონ ხელოვანის ცხოვრების დეტალებია, ხომ არ არის შემორჩენილი იმ პერიოდის მხატვრებისა და არქიტექტორების შესახებ რაიმე ცნობები?

-თბილისში ალბათ ყველას გაუგია რუსთაველის მეტროს მიმდებარედ არსებული ვაჭრის – მელიკ აზარიანცის – სახლი, რომელშიც დღეს პანტომიმის თეატრიც არის განლაგებული, შენობა დაახლოებით 1914 წლისთვის არის აგებული და მას უკავშირდება ლეგენდა, რომ როდესაც მშენებლობის პროცესში მას ქალიშვილი გარდაეცვალა, გადაწყვიტა, რომ შენობა საპანაშვიდე წრიული თაიგულებით მოერთო,  იმავე შენობას უკავშირდება მეორე ისტორიაც, როგორც ამბობენ, მშენებლობისას ვაჭარს იმდენად გაუძვირეს წყლის საფასური, გამომდინარე მისი ფინანსური შესაძლებლობებიდან, რომ მან უარი თქვა საერთოდ წყალზე და ნახევარი შენობა პრინციპულად ღვინით ააშენა.

აზარიანცის სახლი რუსთაველზე

იდუმალებით მოცულია თვითონ აზარიანცის სიკვდილიც, ერთი მოსაზრებით, რეპრესიების დაწყებისთანავე ყველაფერი ჩამოართვეს და სარდაფში დახვრიტეს, მეორე მოსაზრებით კი – მან სეიფს შეაფარა თავი და კარი შიგნიდან ჩაეკეტა, უცნობია მისი საფლავის ადგილმდებარეობაც.

მასკარონებით შემკული შენობა, ტაბიძის ქ.

საინტერესო ისტორია აქვს ტაბიძის ქუჩის ბოლოში, ერთმანეთის პირისპირ მდებარე ორ სახლსაც, ეს სახლები სომეხ ვაჭრებს ეკუთვნოდათ და ერთ-ერთი მათგანი შემკულია ულამაზესი ქალის ფიგურებითა და ულამაზესი აივნით, ხოლო მოპირდაპირე სახლის მფლობელს, არ ჰქონდა იმდენი შესაძლებლობა, რომ ასე მოერთო შენობა და საკუთარი სახლი ენაგამოყოფილი მასკარონებით შეამკო, ეს არის ერთგვარად დამახინჯებული კაცის ფორმა,რომელსაც ენა აქვს გადმოყოფილი და ამის შემდეგ, მეზობელ  ვაჭარს შეუთვალა – კი შენი სახლი უფრო მდიდრულია, მაგრამ აივანზე, როცა გადმოდგები, პირველი, რასაც დაინახავ, ჩემი ენაგადმოგდებული მასკარონებიაო.

 

 

მასალა მოამზადა:  თამარ დევდარიანმა

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

 

 

 

 

 

სრულად ნახვა
სტორიაელიგია და მეცნიერებაოტო

უსინათლო მუსლიმი და ჯუჯა ქრისტიანი – ცნობილი ფოტოს ნამდვილი ისტორია

უსინათლო მუსლიმი ჯუჯა ქრისტიანი

ეს ერთერთი ყველაზე უცნაური და დაუჯერებელი ისტორიული ფოტოა, რომელიც 1889 წელს სირიაშია გადაღებული.

მასზე ასახული არიან უსინათლო მუსლიმი – მუჰამედი და შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ჯუჯა, ქრისტიანი – სამირი. სამირი მუჰამედზეა დამოკიდებული, რადგან მხოლოდ მისი მეშვეობით შეუძლია ქალაქის ქუჩებში გადაადგილება.

თავად მუჰამედსაც სჭირდება სამირის დახმარება, რადგან სწორედ მისი თვალების მეშვეობით შეუძლია სიარული წინააღმდეგობის გარეშე. ორივე ობოლი იყო და თავიანთი ძალები გააერთიანეს, რომ სასტიკ სამყაროში გადარჩენილიყვნენ.

ლეგენდის თანახმად, როცა სამირი გარდაიცვალა, უსინათლო მუსლიმანი მუჰამედი ისეთი დათრგუნული იყო, ერთ კვირაში დარდით თავადაც გარდაიცვალა.

სამირსა და მუჰამედს შორის ურთიერთობა ბევრს შეახსენებს, თუ როგორი იყო სირია უახლოეს წარსულში – სახელმწიფო, რომელშიც ყველა ხალხისა და კონფესიისთვის მოიძებნებოდა ადგილი.

 

 

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა“

სრულად ნახვა
რქიტექტურა/დიზაინისტორიაელიგია და მეცნიერება

პირველი ეკლესიები და სარწმუნოებრივი რიტუალების შენობების ისტორია საქართველოში

ტაძარი

 IV-VII საუკუნეები უაღრესად მნიშვნელოვანი პერიოდია ქართული კულტურის ისტორიაში. თუმცა იმდროინდელი – ადრეული შუა საუკუნეების – ქართული ნივთიერი კულტურის მაღალი დონის ყველაზე თვალსაჩინო მაჩვენებელი ხუროთმოძღვრებაა, არა მარტო გადარჩენილ ძეგლთა სიმრავლის, არამედ მათი განსაკუთრებული მხატვრული ღირებულების გამოც. ქრისტიანულმა რელიგიამ ხუროთმოძღვრებს სრულიად გარკვეული ამოცანა დაუსახა – სარწმუნოებრივი რიტუალის ჩასატარებლად უნდა შექმნილიყო საგანგებო შენობა, რომელიც ბევრ მლოცველს დაიტევდა.

ახალი ამოცანის გადაწყვეტა, ცხადია, ერთბაშად ვერ მოხერხდებოდა. წერილობითი წყაროებისა და უძველეს ეკლესიათა შემორჩენილი ნიმუშების შესწავლა მოწმობს, რომ თავდაპირველად ღვთისმსახურების დროს მლოცველები გარეთ იდგნენ, ეკლესიაში კი – მხოლოდ მღვდელი შედიოდა. პირველი ეკლესიები მინიატურული სამლოცველოები იყო, რომლებიც თანდათან იქცა მეტ-ნაკლებად ტევად ნაგებობებად, V საუკუნის ბოლოს კი უკვე საკმაოდ დიდი ტაძრების შენებაც დაიწყეს. როგორც ცნობილია, ადრეულ ქრისტიანულ ხანაში დასავლეთსა და ახლო აღმოსავლეთში გავრცელებული იყო საეკლესიო ნაგებობათა ორი უმთავრესი სახეობა: წაგრძელებული უგუმბათო შენობა ბაზილიკა და ცენტრული ჯვრისებრი შენობა, რომლის ცენტრი წრიული ან მრავალწახნაგაა (ჩვეულებრივ, რვაწახნაგა); ის ყოველთვის გუმბათით არ იყო გადახურული. გამოთქმულია მოსაზრება, რომ ეს ორი სახეობა შენობათა ორ განსხვავებულ ფუნქციას შეესაბამებოდა: ბაზილიკები ჩვეულებრივი ეკლესიები იყო, სადაც ყოველდღიური წირვა-ლოცვა წარმოებდა, ცენტრული შენობები კი – წმინდანის საფლავთან დაკავშირებული მემორიალური სამლოცველოები.

 ქართულ ქრისტიანულ არქიტექტურაშიც ვხვდებით ამ ორ სახეობას – წაგრძელებულ უგუმბათო ნაგებობებსა და ცენტრულ ნაგებობებს, მაგრამ მათ შორის არ არსებობს ზემოთ აღნიშნული ფუნქციური სხვაობა. გარდა ამისა, საქართველოში უცნობი იყო ცენტრული შენობის ისეთი წრიული ან მრავალწახნაგა გეგმა, როგორიც დასავლეთსა და ახლო აღმოსავლეთის ზოგიერთ ქვეყანაში გვხვდება. ქარელრთული ცენტრული ტაძრის ბირთვს, როგორც წესი, წარმოადგენს კვადრატი, რომელზედაც აღმართულია გუმბათი და რომლის გარშემოც ვითარდება ჯვრისებრი გეგმა. კვადრატზე დამყარებული გუმბათის თემა უკავშირდება, ერთი მხრივ, ანალოგიურ კომპოზიციას ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნების ძველ ხუროთმოძღვრებაში, მეორე მხრივ, ქართული ხალხური არქიტექტურის ტრადიციებს, კერძოდ, საცხოვრებელი „დარბაზის“ ტიპს, რომელიც ქრისტიანობის გავრცელებამდე ბევრად უფრო ადრე შეიქმნა. სამნავიანი ბაზილიკის ტრადიციულ ტიპს ნერგავდა ოფიციალური ეკლესია, რადგანაც ეკლესიას დასაწყისში ესაჭიროებოდა უკვე აღიარებული, ქრისტიანული სარწმუნოების მიერ ხელდასხმული ნიმუშები. ქართველ ოსტატთა მიერ ბაზილიკის აგების პირველი ცდები ამჟღავნებს ახალ ამოცანათა გადაჭრის სიძნელეს, მოწმობს, როგორ „ებრძოდა“ ეს ახალი თემა ცენტრული გეგმის გავლენას. რაოდენობის თვალსაზრისით, საქართველოში ტრადიციულ სამნავიან ბაზილიკათა შეფარდება გუმბათოვან ეკლესიებთან ისეთი არ არის, როგორიც, მაგალითად, სირიაშია, სადაც ბაზილიკათა რაოდენობა ბევრად სჭარბობს ცენტრული ტაძრების რაოდენობას. საქართველოში შემუშავდა ბაზილიკის თავისებური ვარიანტი, ე. წ. სამეკლესიიანი ბაზილიკა, რომელიც გარედან არ განსხვავდება ჩვეულებრივი სამნავიანი ბაზილიკისაგან, მაგრამ შიგნით ნავები ერთმანეთისაგან სვეტებით კი არა, არამედ კედლებითაა გაყოფილი. არსებითად, აქ ერთ შენობაში გაერთიანებულია სამი დამოუკიდებელი სამლოცველო. ეკლესიის ეს ფორმა, რომელიც საქართველოს ფარგლებს გარეთ უცნობია, VII საუკუნიდან მოყოლებული გარკვეულ ევოლუციას განიცდის. ამ ტიპის ეკლესიებს X საუკუნემდე აშენებდნენ, ისევე, როგორც ბაზილიკას. გარდა ამისა, საქართველოში იმთავითვე გავრცელდა უგუმბათო ნაგებობათა კიდევ ერთი, უმარტივესი სახე – ერთნავიანი ეკლესია, რომელიც არსებობდა ძველი ქართული ხუროთმოძღვრების განვითარების ყველა ეტაპზე. სოფლის მცირე სამლოცველოთა უმეტესობა ამ ტიპს მიეკუთვნება, თუმცა არსებობს საკმაოდ მოზრდილი ერთნავიანი ეკლესიებიც.

 

 

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

 

სრულად ნახვა
რქეოლოგიასტორიავლევებიულტურა

არქეოლოგებმა არტემისის დაკარგული ტაძარი აღმოაჩინეს

არტემისის ტაძარი

არქეოლოგებმა ანტიკური ბერძნული ტაძარი აღმოაჩინეს. აღმოჩენამ წერტილი დაუსვა საიდუმლოს, რომელიც 100 წელზე მეტია ექსპერტების ყურადღებას იპყრობს.

ნადირობისა და მთვარის ქალღმერთის, არტემისის პატივსაცემად აგებული ტაძრის ნანგრევები ერეთრიადან დაახლოებით 10 კმ-ში აღმოაჩინეს. შენობა დაახლოებით ძვ. წელთაღრიცხვით მე-6-3 საუკუნით თარიღდება.

გარღვევა საბერძნეთში მდებარე შვეიცარიის არქეოლოგიური სკოლის (SASG) გუნდმა სპორტისა და კულტურის სამინისტროსთან თანამშრომლობით მოახდინა.

არქეოლოგები არტემისის ტაძარს ერეთრიას მახლობლად მე -19 საუკუნიდან უშედეგოდ ეძებდნენ. ისინი გეოგრაფ სტრაბონის ჩანაწერებს ეფუძნებოდნენ, რომელიც ერეთრიას დიდი ხნის დაკარგული ტაძრის ლოკაციად აღწერსმა, დენის კნოფლერმა განაცხადა, რომ სტრაბონმა არასწორად გამოთვალა ტაძრის სავარაუდო მდებარეობა და ის ერეთრიადან დაახლოებით 11 კმ-ში მდებარეობდა.

თუმცა აქამდე ვერავინ მოხერხა იმის მტკიცებულების პოვნა, რომ აღნიშნული ტერიტორია სწორედ ისაა, რასაც ამდენი წელია მეცნიერები ეძებენ.

 

 

წყარო: http://www.dailymail.co.uk

მასალა მოამზადა:  თამარ ტაბატაძემ

ახალგაზრდა ანალტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

 

 

სრულად ნახვა
რქეოლოგიას საინტერესოასტორიავლევებიულტურა

სამკაულის შექმნისა და განვითარების ისტორია

პირველი სამკაული

 სამკაულის ისტორიის საწყისები წარსულ ათასწლეულთა წიაღში იკარგება. სპილენძ-ბრინჯაოს ხანიდან მოყოლებული (ძვ. წ. IVII ათასწლეული), როცა ადამიანი ლითონს დაეუფლა, ლითონმა, განსაკუთრებით ოქრომ და ვერცხლმა, სამკაულის წარმოებაში უპირველესი ადგილი დაიმკვიდრა.

ამის ძირითადი მიზეზი იყო ამ კეთილშობილი ლითონების, ოქროსა და ვერცხლის, მიმზიდველი ფერი და ბზინვარება, მათი ქიმიური მდგრადობა. გარდა ამისა, ორივე ეს ლითონი, განსაკუთრებით კი ოქრო, არაჩვეულებრივად პლასტიკურია, რის გამოც, შეუცვლელი მასალაა სამკაულის წარმოებაში.

ოქრომჭედლობა, როგორც ხელოსნობის დარგი, წარმოშობიდანვე მნიშვნელოვანწილად სწორედ სამკაულთა წარმოებას ემსახურებოდა. ამდენად, ოქრომჭედლობის განვითარების ისტორია ძირითადად ემთხვევა სამკაულის ისტორიას. თუმცა ვერავინ იტყვის, როდის შეიმკო პირველად თავი ადამიანმა. პირველი სამკაული იყო ის, რასაც ბუნება პირველყოფილ ადამიანს მზამზარეულად სთავაზობდა; ყვავილებითა და მცენარეული რტოებით შემკობის წესი კაცობრიობას დღემდე გამოჰყვა. ბრინჯაოს ხანაში საბოლოოდ ჩამოყალიბდა სამკაულთა ძირითადი სახეობები – ბეჭედი, სამაჯური, გულსაკიდი, ყელსაბამი, საყურე და დიადემა (შუბლის შესამკობელი) და შეიქმნა კომპლექტი ანუ სამკაულის ნაკრები, რომელსაც დღემდე არ განუცდია არსებითი ცვლილება.

საუკუნეთა განმავლობაში იცვლებოდა სამკაულის მასალა, ფორმა და სტილი, მაგრამ უცვლელი რჩებოდა სამკაულის ძირითადი კომპლექტი. სამკაულს ოდითგან მხატვრულ-ესთეტიკური დანიშნულება ჰქონდა. მისი მიზანი ადამიანის შემკობა იყო. ამდენად, ქალის სილამაზის იდეალისა და ჭირვეული მოდის ცვალებადობის კვალდაკვალ სამკაულის ფორმა და ხასიათი საკმაოდ სწრაფად და ხშირად იცვლებოდა. სამკაულს იმთავითვე ჰქონდა ასევე ავგაროზის დანიშნულებაც. ფიქრობდნენ, რომ თუ ადამიანი სამკაულად ატარებდა ღვთაების ან მისი რაიმე ატრიბუტის სიმბოლურ გამოსახულებას, იგი ეზიარებოდა ამ ღვთაებას და მისი მფარველობის ქვეშ დაცული იქნებოდა ყოველივე ავისაგან. განსაკუთრებული ზებუნებრივი ზემოქმედების ძალა მიეწერებოდა სამკაულად გამოყენებულ ცხოველთა კბილებს, ზოგიერთ მინერალს და სხვ.

 შუა საუკუნეების ქრისტიანულ ქვეყნებში, სადაც ოქრომჭედლობა განსაკუთრებით განვითარდა, სამკაულთა შორის საპატიო ადგილი დაიკავა ჯვარმა, როგორც ქრისტეს სიმბოლომ. მაგრამ არც ათასწლეულების სიღრმიდან მომდინარე ძველ რწმენა- წარმოდგენებს დაუკარგავს მნიშვნელობა ამ ეპოქაში. პირიქით, სწორედ შუა საუკუნეებში, როდესაც გაიზარდა ინტერესი ალქიმიისა და ასტროლოგიის მიმართ, განსაკუთრებული მნიშვნელობა მიენიჭა ფერადი ქვების, მინერალების სიმბოლიკას, რასაც ზოდიაქოს ნიშნებიც დაუკავშირეს. ეს წარმოდგენები დღესაც ცოცხლობს. სამკაულს ძველ დროში ეთნიკური თუ სოციალური მდგომარეობის განმასხვავებელი ნიშნის, ანუ ინსიგნიის ფუნქციაც ჰქონდა. სამკაული, როგორც ინსიგნია, გაცილებით დიდი დატვირთვის მქონე და უფრო კონსერვატულიც იყო. ბეჭედი, სამაჯური, ყელსაბამი და საყურე გარკვეულ პერიოდში წარჩინებული მამაკაცის მორთულობის აუცილებელი ელემენტი გახდა. საქართველოს მიწის წიაღი მდიდარია მადნეული რესურსებით. საქართველოს ტერიტორიაზე ადრებრინჯაოს ხანის (ძვ. წ. III ათასწლეულის მეორე ნახევარი) ყორღანებში აღმოჩენილი მასალა გვიჩვენებს, რომ აქაური ოქრომჭედლები ფლობდნენ ლითონის მხატვრული დამუშავების უმთავრეს ხერხებს; გარდა ამისა, უძველესი სამკაულის შესწავლის საფუძველზე შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ ოქროს სამკაულს ზედა ფენის წარმომადგენლები – როგორც კაცები, ისე ქალები – ატარებდნენ, მასობრივად კი – სპილენძისა და ბრინჯაოს სამკაული იყო გავრცელებული.

 

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

 

სრულად ნახვა
სტორიაედიცინასიქოლოგია

ისტერიკა – ძველი წარმოდგენები და მკურნალობის გზები

ისტერიკა

ისტერიკის სახელწოდება წარმოდგება ბერძნული სიტყვისაგან “hysteria” (საშვილოსნო). ძველად ისტერიკული ხასიათის აშლილობას საშვილოსნოს უკავშირებდნენ, მიაჩნდათ, რომ მას ორგანიზმში ხეტიალი და საციცოცხლო ფუნქციების დარღვევა შეეძლო.

ცხადია, ეს შეხედულება უსაფუძვლოა და დღეს მხოლოდ ისტორიული მნიშვნელობა აქვს. ისტერიკა განპირობებულია ენდოგენური და ეგზოგენური ფაქტორების რთული კომპლექსით. მის წარმოშობაში განსაკუთრებულ გავლენას ახდენს ფსიქიკური ტრავმა. ამასთანავე, რაც უფრო ძლიერია ავადმყოფობისადმი წინასწარი განწყობა, მთ უფრო მცირეა ფსიქიკური ტრავმის როლი – უმნიშვნელო განცდაც კი საკმარისია ისტერიკული აშლილობისთვის, და პირიქით, ნევროპათიული და ფსიქოპათიური თვისებებით ნაკლებად დატვირთულ პიროვნებას ნევროზი შეიძლება განუვითარდეს მხოლოდ ძლიერი, აფექტური განცდის შედეგად.

ისტერიკის ცალკეული სიმპტომები და სინდრომები მკურნალობას ექვემდებარება. შრომის, დასვენების, ძილის, კვების რეჟიმის, ჰიგიენური პირობების დაცვა და ცხოვრებისეული გამოცდილება  აკავებს მას.

 

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
სტორიაოლიტიკააქართველო

,,დაიხსომეთ ეს დღე! – 1992 წლის 31 ივლისი“ – ედუარდ შევარდნაძე

გაერო საქართველო

 ,,ეს-ეს არის ნიუ-იორკიდან მივიღეთ ცნობა: გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის გენერალურმა ასამბლეამ ერთხმად მიიღო საქართველო თავის რიგებში.

დღევანდელი დღე – 1992 წლის 31 ივლისი ღირსია, რომ სამუდამოდ აღიბეჭდოს ჩვენს ხსოვნაში, ჩვენს მატიანეში.

შეგახსენებთ: 1918 წელს საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ მაშინდელმა ხელისუფლებამ ყველაფერი იღონა, რათა ჩვენი ქვეყანა ერთა ლიგაში მიეღოთ.

ქვეყნის დამოუკიდებლობა უნდა ეყრდნობოდეს მის აღიარებას საერთაშორისო თანამეგობრობის მიერ და შესვლას ხალხთა ოჯახში, – ასე მიაჩნდათ საქართველოს პირველი რესპუბლიკის ლიდერებს, და სრულიად მართალნიც იყვნენ. მაგრამ მიზეზთა გამო, რომელთა შესახებ ახლა ნუ ვიმსჯელებთ, ჩვენი ქვეყანა ერთა ლიგაში არ მიიღეს.

დასავლეთმა ორნახევარი საუკუნის მანძილზე ორჯერ აქცია ზურგი საქართველოს – არ გვაღიარა, არ დაგვიცვა. ეს იყო ისტორიული უსამართლობა, რამაც ორჯერვე ეროვნული კატასტროფა გამოიწვია.

ისტორიულ პარალელებს ყოველთვის ახლავთ საფრთხე რეალური სურათის დამახინჯებისა. მაგრამ მაინც ვიტყვი, რომ ამჯერეადაც რაღაც მსგავსი შეიძლება მომხდარიყო.

საქართველოს სახელმწიფო დამოუკიდებლობის ფართო საერთაშორისო აღიარება და, რაც არანაკლებ მნიშვნელოვანია, – დიპლომატიურ ურთიერთობათა დამყარება წლეულს გაზაფხულზე დაიწყო. ჩვენი მეგობრები, ევროპისა და ამერიკის თვალსაჩინო სახელმწიფო მოღვაწეები, შეუდგნენ ინტენსიურ დიპლომატიურ საქმიანობას, რათა საქართველო ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის თათბირის წევრი გამხდარიყო. ინგლისის შუამდგომლობით, რომელიც უშიშროების საბჭოს ერთ-ერთი მუდმივი წევრია, დაიწყო საქართველოს გაეროში მიღების საკითხის განხილვა.

22 ივნისს სოჭში რუსეთის პრეზიდენტ ბორის ელცინთან შესახვედრად გამგზავრების წინადღით, შევიტყვეთ რომ უშიშროების საბჭომ გადადო ამ საკითხის განხილვა. ჩვენ იძულებულნი გავხდით, რომ საკუთარი თავისთვის გვეკითხა: ასეთ ვითარებაში არის კი საჭირო სოჭში გამგზავრება? პასუხად გვითხრეს, რომ ეს რაღაც გაუგებრობაა, რომ საქართველოს შესვლას გაეროში არავინ ეღობება და ა.შ.

მაგრამ მომდევნო დღის ამბებმა დაგვარწმუნა, რომ პრობლემა არსებობდა: სოჭის მოლაპარაკებები, სადაც ჩვენ ტელედეპარტამენტის შენობაზე თავდსხმის და მისი განთავისუფლების შემდეგ მოვხვდით, არცთუ იოლად წარიმართა. ვიტყვი მხოლოდ, რომ დასკვნით დოკუმენტში დაფიქსირდა რუსეთის თანდგომა ჩვენი სწრაფვისადმი – გავხდეთ გაერთაიენბული ერების ორგანიზაციის წევრი.

 დღეს ეს აღსრულდა.

ჩვენ ყოფილი საბჭოთა კავშირის სხვა რესპუბლიკებზე გვიან გავწევრიანდით გაეროში. ჩვენ ვართ გაერთიანებულ ერთა ოჯახში მიღებული ერთადერთი სახელმწიფო, რომელსაც ჯერჯერობით არ ჰყავს ლეგიტიმური ხელისუფლება.

რატომ მოხდა პირველი, ვფიქრობ, ახსნა-განმარტებას არ საჭიროებს. რატომ მოხდა მეორე – აუცილებელია ითქვას. მსოფლიო თანამეგობრობამ დაიჯერა, რომ დავიცავთ გაეროს წესდების დებულბებსა და პრინციპებს, რომ ვესწრაფვით ჩავატაროთ დემოკრატიული არჩევნები, მშვიდობიანად მოვაგვარებთ ქართველთა და ოსთა კონფლიქტს, მივაღწევთ პოლიტიკური ვითარების სტაბილიზაციას, პატივს ვცემთ ადამიანის, ერის, ეროვნულ უმცირესობათა უფლებებს, ჩავატარებთ ეკონომიკურ რეფორმას, დავამკვიდრებთ სამოქალაქო თავისუფლებათა საფუძვლებს.

მას, ვინც ამ მიზანთა მიღწევაში გვიშლის ხელს, შეგნებულად თუ შეუგნებლად, ჩვენი სამშობლო მიჰყავს დამღუპველი იზოლირებისაკენ.

  გაეროს წევრობა საქართველოსთვის ძალიან ბევრს ნიშნავს.

ეს არის პირველყოვლისა ისტორიული სამართლიანობის აღდგენა. საქართველოს უფლების და ადგილის დამკვიდრება მსოფლიო თანამეგობრობაში, როგორც სხვა ცივილიზებულ ქვეყანათა თანასწორისა.

გაეროში საქართველოს წევრობა ნიშნავს შედგომას მსოფლიოს უმაღლეს ტრიბუნაზე, რომლიდანაც ჩვენი ხმა ყველგან გაისმება და რომლის საშუალებითაც დავიცავთ ჩვენს სიმართლეს.

გაეროს წევრობა ნიშნავს დასრულებას საქართველოს დამოუკიდებლობის აღიარების პროცესისას და მსოფლიო თანამეგობრობის მიერ ჩვენი ქვეყნის დაცვის უფლების მოპოვებას.

გაეროს წევრობა საქართველოს ანიჭებს საერთაშორისო ურთიერთობის, იდეების, ღირებულებების მსოფლიო გაცვლა-გამოცვლაში მონაწილეობის, ადამიანის გონისა და გამოცდილების ყველა დიდი მონაგარით გამდიდრების ფართო საშუალებებს.

ფაქტობრივად, 1992 წლის 31 ივლისს დაიბადა ახალი საქართველო. ოღონდ უნდა ითქვას, რომ მისი ზრდა, დავაჟკაცება დამოკიდებულია არა მხოლოდ მინიჭებულ უფლებათა გამოყენებაზე. გაეროს წევრობა პირველყოვლისა ნიშნავს პასუხისმგებლური ქცევის ნორმათა დაცვას შინაც და სახელმწიფოთაშორის ურთიერთობაშიც. თუ გსურთ იყოთ მიღებული წესიერ საზოგადოებაში, დაიცავით იქ მიღებული წესები.

ვიცი, რომ ჩვენში ეს ყველას არ სურს. ხოლო, ვისაც სურს, ყოველთვის არ შეუძლია. მაგრამ ლაპარაკი ჩვენი თანამემამულეების აბსოლუტურ უმრავლესობაზეა. მათზე, ვისაც ძალუძს შესძინოს თავის ქვეყანას ის თვისებები და ღირსებები, რაც აუცილებელია გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წევრობისათვის.

  დავიმახსოვრეთ ეს დღე – 1992 წლის 31 ივლისი. იგი თანაბრად ეკუთვნის ჩვენს ისტორიასაც, ჩვენს მომავალსაც.

შევარდნაძე ედუარდ, სახელმწიფო საბჭოს ხელმძღვანელი.“

 

წყარო: npl.gov.ge

გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“|N144(423).
1992

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა“

სრულად ნახვა
სტორიაოლიტიკაამართალიაქართველო

კონსტიტუციონალიზმის მოკლე ისტორია საქართველოში

საქართველოს კონსტიტუცია

 საქართველოს კონსტიტუციონალიზმის ისტორია იწყება მე-20 საუკუნეში, როდესაც 1918 წლის 26მაისს საქართველოს დემოკრატიულმა რესპუბლიკამ საქართველოს დამოუკიდებლობის აქტი მიიღო და დაიწყო კონსტიტუციის შემუშავება. საქართველოს პირველი კონსტიტუცია 1921 წლის თებერვალში იქნა მიღებული დამფუძნებელი კრების მიერ. მიუხედავად იმისა რომ ამ კონსტიტუციამ მხოლოდ 4 დღე იმოქმედა, იგი ძალიან დიდი მნიშვნელობის აქტია, ვინაიდან მან მმართველობის ფორმად აღიარა დემოკრატიული რესპუბლიკა.

რუსეთის მიერ საქართველოს ანექსიის შემდეგ საქართველოში ოთხი კონსტიტუცია მოქმედებდა. 1922 წელს მიღებულ იქნა პირველი საბჭოთა კონსტიტუცია, რომელმაც გააუქმა კერძო საკუთრება და შეზღუდა საარჩევნო უფლებები. 1927 წლის 4 აპრილს მიღებულ იქნა რიგით მეორე კონსტიტუცია. კონსიტუციით სახელმწიფოს გამგებლობას არ განეკუთვნებოდა საგარეო, საზღვაო და თავდაცვის საკითხები. განისაზღვრა აჭარისა და სამხრეთ ოსეთის ავტონომიურობის საკითხი. აფხაზეთი შევიდა საქართველოს რესპუბლიკის შემადგენლობაში, როგორც მოკავშირე საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა.

  1997 წელს 13 თებერვალს მიიღეს მესამე საბჭოთა კონსტიტუცია, რომელიც მოიცავდა მოქალაქეების უფლებებისა და თავისუფლებებს და მათ შორის საარჩევნო უფლებას.

  1978 წლის 15 აპრილს მიიღეს მეოთხე კონსტიტუცია. ამ კონსტიტუციით განსაზღვრული იყო მუშების, გლეხების და ინტელიგენციის ინტერესები.

1990 წლის 28 ოქტომბერს პირველი მრავალპარტიული არჩევნების შედეგად მოსულმა ხელისუფლებამ ცვლილებები შეიტანა 1978 წლის კონსტიტუციაში და ახლებურად განსაზღვრა სახელმწიფო ხელისუფლების სტრუქტურა. კონსტიტუციიდან ამოღებულ იქნა სიტყვები: საბჭოთა, სოციალისტური, რომელიც აღიარებდა კომუნისტური პარტიის წარმმართველ ძალას.

რაც შეეხება ქვეყნის მთავარი კანონის დღევანდელ სახეს – ის 1995 წელს შევიდა ძალაში – საქართველოს ახალარჩეული პარლამენტის უფლებამოსილების ცნობის დღიდან.

 

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

 

 

 

 

სრულად ნახვა
სტორიასოფლიოელიგია და მეცნიერება

Guardia Svizzera – პაპის ელიტური სამხედრო შენაერთი

თავფურცელი

  მსოფლიო ისტორიული გამოცდილებიდან ჩვენთვის ცნობილია, რომ პოლიტიკური ლიდერები საკუთარი უსაფრთხოების დასაცავად, პირად საჯარისო შენაერთებს ქმნიდნენ. ისეთებს, როგორებიც იყვნენ: „უკვდავები“ – სპარსეთის იმპერიაში, „მეფის გვარდია“ – ტაილანდში, „საიმპერატორო გვარდია“- საფრანგეთის იმპერიაში. „მონასპა“ – საქართველოს სამეფოში და ა.შ. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ ჩამოთვლილ შენაერთთა აბსოლუტური უმრავლესობა პასუხს საერო ხელისუფლის სიცოცხლეზე აგებდა. ამ თვალსაზრისით, ვატიკანის შვეიცარიული გვარდია სრულად განსხვავებული ფენომენია, რომლის მთავარ მოვალეობას, კათოლიკური სარწმუნოებაში უმაღლესი სასულიერო პირის – რომის პაპის დაცვა წარმოადგენს, ამასთან ერთად, მას ევალება სამოციქულო სასახლისა და ვატიკანის შესასვლელთა კონტროლი.

პაპის შვეიცარიული გვარდია არსებობის ისტორიას XV საუკუნიდან იწყებს. ჯერ კიდევ პაპმა სიქსტუს IV-მ (1471-1484, ერისკაცობაში ფრანჩესკო დელლა როვერე) ალიანსი შეკრა შვეიცარიის კონფედერაციასთან და დაიწყო სამხედრო ბარაკების მშენებლობა „ვია პელეგრინოსთან“, რომელშიც დაქირავებული ჯარისკაცები უნდა დაებინავებინა.  გვარდიის წევრები გამოცდილი მებრძოლები უნდა ყოფილიყვნენ. დადებული ხელშეკრულება თავიდან გადაიხედა პაპ ინოკენტი VIII-ის მიერ (1484-1492,  ერისკაცობაში ჯამბატისტა ჩიბო) იმ მოტივით, რომ შვეიცარიელებს ებრძოლათ მილანის დუკას წინააღმდეგ. პაპი ალექსანდრე VI (1492-1503,  ბორჯია (ბორხა) იყენებდა შვეიცარიელ დაქირავებულებს საფრანგეთთან ალიანსის პერიოდში. აღნიშნული ნაბიჯების მიუხედავად, რომის ეკლესიის მიერ ვერ ხერხდებოდა შვეიცარიელების ერთ შენაერთში ინკორპორირება, რაც ქმნიდა პარადოქსულ სიტუაციას, დაქირავებული შვეიცარიელები ხშირად ერთმანეთს ებრძოდნენ საფრანგეთის, პაპის ოლქის, თუ საღვთო რომის იმპერიის სამხედრო რიგებიდან.

იტალიურმა ომებმა (1494-1559)  ბიძგი მისცა პაპის გვარდიის ჩამოყალიბების აუცილებლობას. მაშინ,  როდესაც საფრანგეთის მეფემ შარლ VIII-მ (1483-1498) გადაწყვიტა ნეაპოლზე შეტევა – დაქირავებული შვეიცარიელები ქალაქის დასაცავად შეიკრიბნენ. ყურადღებას იმსახურებს ამ პერიოდის ცნობილი პიროვნება კარდინალი ჯულიანო დელა როვერე – რომელიც შემდგომ პაპი იულიუსი გახდა. ნეაპოლში ყოფნისას იგი კარგად გაეცნო შვეიცარიელთა ბრძოლის მეთოდებს და გაუჩნდა სიმპათიები მათ მიმართ. სწორედ ამ ფაქტმა იქონია მთავარი ზეგავლენა მომავალ პაპზე, რომ შეექმნა საკუთარი გვარდია და დაეკომპლექტებინა იგი შვეიცარიელებით.

იულიუს II – მეომარი პაპი , გვარდიის შექმნის ინიციატორი (ფილმიდან ,,ექსტაზი და აგონია”, 1965)

ალექსანდრე VI ბორჯიას შემდეგ, რომის პაპის ტახტზე – „მეომარი პაპი“, იულიუს II ავიდა (1503-1513)  სახელი მას იულიუს კეისრის საპატივცემულოდ ეწოდა. 1503 წელს მან თხოვნით მიმართა შვეიცარიულ Tagsatzung-ს (საკანონმდებლო ორგანო) რომ გამოეყოთ მისთვის 200 შვეიცარიელი მეომარი. აღნიშნულ პროცესს ხელი შეუწყეს ბავარიელმა ბანკირებმა – ულრიხ და იაკობ ფუგერებმა,  რომლებიც დაინტერესდნენ შესაბამისი ინვესტიციებით.
1505 წლის სექტემბერში, კასპარ ფონ სილენენის მეთაურობით, ურის კანტონიდან 150 შვეიცარიელი დაიძრა იტალიის მიმართულებით. მათი მარში რომზე იანვრამდე გაიწელა. 22 იანვარს მათ შეაბიჯეს რომში, გაიარეს ავრელიანეს კედელი და ეახლნენ პაპ იულიუს II-ს, რომელმაც დალოცა ისინი. ოფიციალურად, სწორედ ეს თარიღი ითვლება პაპის შვეიცარიული გვარდიის დაარსების დღედ.
იბადება კითხვა რატომ მაინცდამაინც შვეიცარიელები?  ამისათვის საინტერესოა გავიაზროთ თუ რა შეხედულებები არსებობდა შვეიცარიელი მებრძოლების მიმართ XVI საუკუნის დასაწყისში.
  ამ საკითხის კვლევისთვის მნიშვნელოვანი წყაროა ნიკოლო მაკიაველი, რენესანსის დროინდელი იტალიელი პოლიტიკური მოაზროვნე, ისტორიკოსი, სამხედრო თეორეტიკოსი, დიპლომატი, ფილოსოფოსი, მწერალი, ჰუმანისტი  და მისი 1532 წელს გამოქვეყნებული ნაშრომი „მთავარი“, სადაც ახასიათებს შვეიცარიელ მებრძოლებს. მიუხედავად იმისა, რომ დაქირავებულ ლაშქრებს იგი არამყარ, უზნეო , მომხვეჭელობაზე ორიენტირებულ ბრბოდ წარმოგვიდგენს, იგი წერს, რომ შვეიცარიელები ყველაზე კარგად შეიარაღებული და ყველაზე მეტად თავისუფალი მეომრები არიან, თუმცა იგი არ ეთანხმებოდა საფრანგეთის მეფის ლუი XI -ის (1461-1483)  სამხედრო პოლიტიკას, რომელმაც გააუქმა სავალდებულო სამსახური და „თავისუფალი მსროლელების“ კორპუსი და შვეიცარიელების დაქირავებას მიჰყო ხელი. შეიქმნა ერთგვარი შერეული ლაშქარი, რომელიც ვერაფერს ხდებოდა შვეიცარიელების დახმარების გარეშე. აქედან ნათელია, რომ შვეიცარიელი მექირავნეები უფრო მაღლა იდგნენ სიძლიერისა და სამხედრო ორგანიზაციის მხრივ. მაკიაველის არგუმენტებიდან უნდა ამოვიკითხოთ შემდეგი, რომ შვეიცარიელი მექირავნეები საკმაოდ კარგი მებრძოლები არიან, ისინი აღემატებიან ფრანგულ შენაერთებს. თუმცა მაკიაველი ითვალისწინებს შვეიცარიელების სისუსტეებსაც,მათ მთავარ პრობლემას ქვეითი ჯარი წარმოადგენს. მას მაგალითად მოჰყავს ესპანელების ფეხოსანთა ჯარი, რომელიც პირისპირ ბრძოლაში ჯაბნის შვეიცარიულს, თუმცა მისი ამგვარი მტკიცება არამყარია, რადგან  იგი თვითონვე აღნიშნავს, რომ საომარ გამოცდილებას ჯერ ბოლომდე არ უთქვამს თავისი სიტყვა.

შვეიცარიელები საკუთარი ბრძოლისუნარიანობით, შემართებით  საკმაოდ ცნობილნი იყვნენ იმდროინდელ ევროპაში, ჯარის წვრთნას, იარაღის მართვასა და დიდი ფორმირებების მანევრირებაზე საკმარისზე მეტი დრო იხარჯებოდა. ამის შედეგად შვეიცარიელთა ქვეითი ჯარი  კავალერიის წინააღმდეგ საშიშ ძალად იქცეოდა. იყვნენ საკმაოდ კარგი ტაქტიკოსები,  მათ არა ერთ ბრძოლაში გამოიჩინეს თავი მაგალითად: 1315 წლის 15 ნოემბერი – მორგარტენის ბრძოლა,  1339 წლის 21 ივნისი- ლაუპენთან ბრძოლა, 1386 წლის 9 ივლისი – ზემპახის ბრძოლა,  1476 წლის 2 მარტი – გრანდსონის ბრძოლა,  1476 წლის 22 ივნისი – მურტენთან ბრძოლა, 1477 წლის 5 იანვარი ნანსის ბრძოლა, აღსანიშნავია, რომ ერთადერთი სახელმწიფო, რომელთანაც შვეიცარიამ  მძიმე მარცხი იწვნია  იყო საფრანგეთი,  1516 წლის  29 ნოემბერს საფრანგეთსა და შვეიცარიას შორის დაიდო ე.წ. „საუკუნო ზავი“, რომლიც მიხედვითაც შვეიცარია აღარ მონაწილეობდა იტალიურ ომებში,  ეს საფრანგეთის მაშინდელი მეფის ფრანსუა I-ის (1515-1547) დამსახურება იყო.
  პაპმა იულიუს II-მ თავის გვარდიას „ეკლესიის თავისუფლების მცველების“ ტიტული მიანიჭა. შვეიცარიული გვარდიის ჩამოყალიბებიდან დაახლოებით 10 წლის შემდეგ დაიწყო მძლავრი რელიგიური რეფორმისტული მოძრაობა ევროპაში. აქვე აღსანიშნავია ერთი ფაქტი, პაპის კურიამ მარტინ ლუთერი ეკლესიიდან 1520 წელს განკვეთა, ხოლო შვეიცარიელ რეფორმისტ ულრიხ (ჰულდრაიხ) ცვინგლის სიფრთხილით ექცეოდა, რადგან მას შეეძლო შვეიცარიელების საჯარისო ნაწილების ამხედრება პაპის წინააღმდეგ, ამიტომაც ერიდებოდა პაპი ლეო X (1513-1521, ერისკაცობაში ჯოვანი დი ლორენცო დე მედიჩი) მასთან დაპირისპირებას.
შვეიცარიული გვარდია სერიოზული გამოწვევების წინაშე დადგა 1527 წელს, როდესაც პაპის ოლქს საღვთო რომის იმპერატორმა კარლოს V-მ (1519-1556) შეუტია. საფრანგეთთან დაპირისპირების შემდეგ 1526 წელს „მადრიდის ხელშეკრულებით“  კარლოსი დაუზავდა მეფე ფრანსუა I-ს, რამაც საშუალება მისცა  აქცენტი რომზე გადაიტანა. პაპ კლიმენტ VII-ის (1523-1534, ერისკაცობაში   ჯულიო მედიჩი)  განკარგულებაში 189 გვარდიელი იყო, ასევე მას ეხმარებოდა 5.000 დაქირავებული კონდოტიერი.  კარლოს V-მ რომი აიღო და გაძარცვა. 189 გვარდიელიდან 147 დაიღუპა, მათ შორის მეთაურიც.  ეს იყო შვეიცარიული გვარდიის ისტორიაში ყველაზე ტრაგიკული მოვლენა. გადარჩენილი 40-იოდე მეომრით, პაპმა კლიმენტმა თავი პასეტო დი ბორჯოს შეაფარა.
გვარდიელების არსებობის საკითხი კითხვის ნიშნის ქვეშ იდგა მანამ, სანამ პაპმა პავლე III-მ (1534-1549, ერისკაცობაში ალესანდრო ფარნეზე) არ აღადგინა იგი უწინდებური ფორმით და სათავეში ჩაუყენა იოსტ ფონ მეგგენი. შვეიცარიული გვარდია არსებობას განაგრძობდა.

XVI საუკუნეში ევროპაში მნიშვნელოვანი ცვლილებები ხდება, საკმაოდ აქტიურობდა ოსმალეთის იმპერია, რომელიც  უკვე მსოფლიოს ერთ-ერთ უძლიერეს სახელმწიფოდ ყალიბდებოდა. ეს, რა თქმა უნდა , საფრთხეს წარმოადგენდა ქრისტიანული სამყაროსთვის.

ლეპანტო

1571 წლის 7 ოქტომბერს  ლეპანტოსთან, ევროპულმა სახელმწიფოებმა ვენეციის, ესპანეთისა და გენუას მეთაურობით, საღვთო ლიგის ფარგლებში, საზღვაო ძალები შეაერთეს და ოსმალთა ფლოტს დაუპირისპირდნენ. ამ ეპოქალურ ბრძოლაში , რომელიც ევროპელთა გამარჯვებით დასრულდა – იბრძოდა პაპ პიუს V-ის (1566-1572,  ერისკაცობაში ანტონიო გისლიერი) 12 გვარდიელი ადმირალ მერკანტონიო კოლონას მხარდამხარ, მათ ასევე ეხმარებოდათ პაპის მიერ გაგზავნილი 7 გალერა. ასევე საინტერესოა, რომ ამ ბრძოლაში მონაწილეობდა ცნობილი ესპანელი მწერალი მიგელ დე სერვანტეს საავედრა, რომელიც დაიჭრა კიდეც. ბრძლაში დაიღუპა ოსმალთა ფლოტის მეთაური სუფი ალი ფაშა.
საკმაოდ მძიმე ვითარება იყო XVIII საუკუნის მიწურულს,  1799 წელს შვეიცარიული გვარდია დაიშალა,  პაპ  პიუს VI-სთან (1775-1799,  ერისკაცობაში  ჯოვანი ანჯელო ბრასკი)  ერთად მეთაურიც გადასახლებაში წავიდა. მაგრამ შემდგომ ვითარება შეიცვალა,  1801 წელს  პაპმა პიუს VII-მ (1800-1823, ერისკაცობაში ბარნაბა ნიკოლო მარია ლუიჯი კიარამონტი) კვლავ აღადგინა გვარდია.
განსაკუთრებით საინტერესოა XIX-XX საუკუნეები შვეიცარიული გვარდიის განვითარებაში. ამ პერიოდში, გვარდია იქცა ცერემონიულ ელემენტად, იგი ნაკლებად მონაწილეობდა სამხედრო დაპირისპირებებში. ამას ემატებოდა მრავალიპრობლემა. მათ შორის ისიც, რომ გვარდიელთა დიდი ნაწილი იყო მოწვეული არა შვეიცარიიდან, არამედ , საკუთრივ , იტალიის ტერიტორიებიდან. განსაკუთრებით , დედაქალაქ რომიდან.

თანამედროვე შვეიცარიული გვარდიის სახე განსაზღვრა ჟიულ რეპონმა, რომელიც იყო გვარდიის მეთაური 1910-1921 წლებში. მან აღადგინა ძველი ტრადიცია შვეიცარიელების დაქირავების შესახებ და დაიწყო მათი სამხედრო გადამზადება. ის ცდილობდა ახალი ტენდენციებისთვის აეწყო ფეხი და თანამედროვე ცეცხლსასროლი იარაღით აღეჭურვა გვარდია, თუმცა პაპმა პიუს X-მ (1903-1914, ერისკაცობაში ჯუზეპე მელკიორე სარტო)  ამ უკანასკნელი ჩანაფიქრის განხორციელება აუკრძალა. რეპონმა ასევე სცადა ფორმის მოდერნიზება და ეს გამოუვიდა კიდეც. თუმცა, უმნიშვნელოვანესი ძველი შტრიხები  უცვლელად დატოვა. მან გადაახალისა გვარდიელთა ფორმა და შექმნა კლასიკური რენესანსული სტილის უნიფორმები. რეფორმა 1914 წლისთვის დასრულდა. ითვლება, რომ ყოფილიყვნენ პაპის გვარდიელებისთვის სამხედრო ფორმა შეკერა ცნობილმა იტალიელმა მხატვარმა და არქიტექტორმა რაფაელმა, ასევე არსებობს მეორე ვერსიაც, რომელიც უნიფორმების ავტორად მიქელანჯელო ბუანაროტის მოიაზრებს.

შვეიცარიელების სამოსს „გალა“ ეწოდება. იგი გვხვდება ორი ვარიანტით: გალა და გრანდ გალა. ეს უკანასკნელი გამოიყენება მნიშვნელოვანი ცერემონიებისას,როდესაც შვეიცარიელები მუზარადსა და მეტალის აბჯარს ირგებენ.
1929 წელს მოხდა მნიშვნელოვანი მოვლენა იტალიის ისტორიაში, 11 თებერვალს დაიდო  ლატერანის ხელშეკრულება, ხელი მოაწერეს პრემიერ-მინისტრმა ბენიტო მუსოლინიმ იტალიის მეფე ვიქტორ ემანუელ III-ის მხრიდან და ვატიკანის სახელმწიფო მდივანმა პიეტრო გასპარიმ პაპი პიუს XI-ის (1922-1939, ერისკაცობაში აკილე ამბროჯო დამიანო რატი მხრიდან. იტალიის პრემიერმა მუსოლინიმ აღადგინა პაპის სახელმწიფო და იგი შემოსაზღვრა 44 ჰექტარით, რომის ტერიტორიაზე. პაპის სახელმწიფოს ეწოდა ვატიკანი და გახდა ანკლავი, სახელმწიფო-სახელმწიფოში. ვატიკანის სახელმწიფოს შექმნამ შვეიცარიულ გვარდიაზეც იქონია გავლენა. თუ ეს უკანასკნელი და მასთან ერთად პალატინის, დიდგვაროვანთა გვარდია უკვე ცერემონიულ ხასიათს ატარებდა, ვატიკანის უსაფრთხოების გარანტად გამოვიდა ჟანდარმერია, რომელმაც მოიპოვა რეალური უფლებები. პალატინისა და დიდგვაროვანთა გვარდია 1970 წელს გააუქმა პაპმა  პავლე VI-მ (1963-1978, ერისკაცობაში ჯოვანი ბატისტა ენრიკო ანტონიო მარია მონტინი)  შვეიცარიული გვარდია ვატიკანისა და პაპის ძალაუფლების ერთგვარ ცერემონიულ სიმბოლოდ იქცა. ამავდროულად, ჟანდარმერია ტრანსფორმირდა ცენტრალური დაცვის ორგანოდ. პავლე VI-მ ასევე შეამცირა გვარდიელების რაოდენობა 90 კაცამდე.  შემდეგ პაპმაიოანე პავლე II-მ (1978-2005, ერისკაცობაში კაროლ იოზეფ ვოიტილა) 1979 წელს,  გვარდიელების რაოდენობა 100-მდე გაზარდა.
1981 წლის 13 მაისის შემდეგ,რაც პაპ იოანე-პავლე II-ს თავს დაესხა ალი აღჯა, შვეიცარიულ გვარდიას მიეცა შედარებით მეტი უფლებები. გადაიხედა შეიარაღება, ისინი აღიჭურვნენ ცეცხლსასროლი იარაღით, ამ ღონისძიებების შედეგად საკმაოდ გამკაცრდა პაპის დაცვის სისტემა.

გამომდინარე იქედან, რომ ყველა ინსტიტუცია ეხვევა რაიმე სახის სკანდალში, გამონაკლისს არც შვეიცარიული გვარდია წარმოადგენს. 1998 წელს ვატიკანში მოკლეს ალიოზ ესტერმანი, რომელიც რამდენიმე დღის წინ გახდა შვეიცარიული გვარდიის მეთაური. ესტერმანი, თავის ცოლთან ერთად, სიცოცხლეს გამოასალმა ახალგაზრდა გვარდიელმა ჩედრიკ ტორნეიმ, რომელმაც შემდეგ თავი მოიკლა. ესტერმანის მკვლელობამ მალევე მიიქცია საერთაშორისო საზოგადოების ყურადღება. დღევანდელი მონაცემებით, დასახელებულია დანაშაულის 4 ძირითადი ვერსია: რომ ის „შტაზის“ აგენტი იყო, მას ბრალი ედება სოდომისტობაში, ტორნეისთან. ვატიკანის მთავარი ეგზორცისტის, გაბრიელ ამორტას თქმით,  ყოველივე ეშმაკის მზაკვრობის შედეგია. ეს მოვლენა იქცა ერთ-ერთ სკანდალად ვატიკანის და შვეიცარიული გვარდიის არსებობის ისტორიაში.
XXI საუკუნის შვეიცარიული გვარდიის ტენდენციები უნდა განისაზღვროს ორი პაპის – ბენედიქტე XVI-სა (2005-2013, ერისკაცობაში იოზეფ ალოიზ რაცინგერი) და ფრანცისკე I-ის (2013-დან დღემდე, ერისკაცობაში ხორხე მარიო ბერგოლიო) მოღვაწეობის მაგალითზე.  2006 წელს , გვარდიის 500 წლისთავის აღსანიშნავად, 80-მა შვეიცარიელმა გაიარა ის გზა, რომელიც 1506 წელს კაპიტანმა კასპარ ფონ სილენენმა, 150 კაცით. ამავე წელს მწუხარებით აღინიშნა კარლ V-ის ლაშქრობა რომში, რასაც გვარდიელთა უმრავლესობის სიკვდილი მოჰყვა. პაპ ფრანცისკესთან დაკავშირებით უნდა ვთქვათ, რომ 2014 წელს მან გადააყენა შვეიცარიული გვარდიის მეთაური დენიელ ანრიგი და მის მაგივრად შეირჩა ქრისტოფერ გრაფი, რომელიც დღემდე მეთაურობს ელიტურ რაზმს.

შვეიცარიელები პაპ ფრანცისკეს სამსახურში

რაც შეეხება შვეიცარიული გვარდიის ორგანიზაციულ სტრუქტურას, საინტერესოა მისი შემადგენლობა: ობერსტი- პოლკოვნიკი, შვეიცარიული გვარდიის მეთაური. მას მოჰყვება ობერსტლეიტენანტი, ვიცე-მეთაური, შემდეგ კაპელანი, მაიორი და ჰაუპტმანი-იგივე კაპიტანი. რანგობრივად, მეორე კატეგორიას შეადგენენ უნტერ-ოფიცრები: ფელდბეფელი, ვოჩმაისტერი – უფროსი სერჟანტი, კაპრალი და ვიცე კაპრალი. ყველაზე დაბალის საფეხური ორგანიზაციაში არის ალებარდისტი.

ასევე საინტერესოა ვისაუბროთ კრიტერიუმებზე, რომლის მიხედვითაც ხდება შვეიცარიელების გვარდიაში რეკრუტირება. თუ შვეიცარიულ გვარდიაში მოხვედრა გსურთ თქვენ  აუცილებლად უნდა იყოთ რომაელი კათოლიკე, შვეიცარიელი, 19-დან 30-წლამდე, მინიმუმ 1.74მ სიმაღლის, უცოლო, სამეცნიერო ხარისხით და შესაბამისი დიპლომით, კარგი ფიზიკური მონაცემებით.

ამასთან ერთად, აღსანიშნავია, რომ პაპის სახელმწიფოს ისტორიაში, შვეიცარიული გვარდიის გვერდით, ბევრი ელიტური რაზმი არსებულა, მაგალითად: პალატინის გვარდია, კორსიკული გვარდია, ზუავის საჯარისო შენაერთები, თუმცა ისინი სხვადასხვა დროს დაიშალნენ და დღეს აღარ არსებობენ. შვეიცარიული გვარდია კი დღესაც აქტიურად განაგრძობს ვატიკანში მოღვაწეობას. განსაკუთრებით ნიშანდობლივია, რომ გვარდიელებს გაცნობიერებული აქვთ თავიანთი მდგომარეობა, ზოგიერთი გვარდიელის წინაპარი ემსახურებოდა კიდეც სხვადასხვა პაპს, ახალი გვარდიელებისთვის კი ეს დიდი გამოწვევა, დიდი  პატივია და შესაბამისად, ცდილობენ ღირსეულად შეასრულონ თავიანთი ისტორიული მოვალეობა.

 

 

მასალა მოამზადა: გიგა ჩალიგავამ, ვიტალი მაჭავარიანმა

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

 გამოყენებული ლიტერატურა:

  1. მაკიაველი, ნიკოლო. „მთავარი“ შესავალი თანამედროვე აზროვნებაში,თბილისი, 2014წ.
  2. სტოურტონი, ედუარდ. „იოანე პავლე II”, თბილისი, 2013 წ.
  3. ხოფერია, ნიკა. „კონდოტიერობა: ომის მეთოდები რენესანსულ იტალიაში (XIV-XVსს.)“, სამხედრო ისტორიის ბლოგი.
  4. კუტალია გურამ, მამისთვალიშვილი ელდარ, კალანდია ნარგიზა  „დასავლეთ ევროპის შუა საუკუნეების ისტორია“,  თბილისი 2015 წ.
  5. რედაქტორი მურმან პაპაშვილი „დასავლეთ ევროპის ისტორია (XVI ს)“  თბილისი 2015 წ.
  6. მურმან პაპაშვილი სალექციო კურსი -ომების ხელოვნება
  7. ru / “Несколько интересных фактов о швейцарской гвардии”,2016.
    http://pikabu.ru/story/faktyi_o_shveytsarskoy_gvardii_4712726
  8. Wikipedia.org/ “Pontificial Swiss Guard”,
    https://en.wikipedia.org/wiki/Pontifical_Swiss_Guard
  9. Aif.ru/ “Личное войско Папы Римского: 8 фактов про Швейцарскую гвардию Ватикана” 2016.
    http://www.aif.ru/dontknows/eternal/lichnoe_voysko_papy_rimskogo_8_faktov_pro_shveycarskuyu_gvardiyu_vatikana
  10. http://angelusnews.com/ The Swiss Guard is more than an army – it’s a school of faith”, 2017.
    http://angelusnews.com/articles/the-swiss-guard-is-more-than-an-army-a-it-s-a-school-of-faith
  11. En.Radiovaticana.va/ “Pope Francis welcomes new Swiss Guards recruits”, 2017.
    http://en.radiovaticana.va/news/2017/05/06/pope_francis_welcomes_new_swiss_guards_recruits/1310442
  12. va / “Swiss Guard: History”.
    http://www.vatican.va/roman_curia/swiss_guard/swissguard/storia_en.htm
  13. com/ What is it like to be in the Swiss Guard?
    https://www.quora.com/What-is-it-like-to-be-in-the-Swiss-Guard
სრულად ნახვა
1 11 12 13 14 15 18
Page 13 of 18