close

ასტრონომია - კოსმოსი

სტრონომია - კოსმოსი

რა არის მთვარის ბეჭედი?

2880315F-57D4-4AB5-BAA2-32809FD97DEA

რატომ ვხედავთ მთვარის გარშემო ბეჭედს, მსუბუქ რკალებს? აღნიშნულ ფენომენს ხშირად უწოდებენ მთვარის ჰალოს ან ბეჭედს. რკალები მთვარის გარშემო წარმოიქმნება მაშინ, როდესაც ატმოსფეროს ზედა ფენებში მთვარის შუქი გარდატყდება ქაოსურად ორიენტირებული მრავალკუთხედი ყინულის კრისტალების საშუალებით. ფენომენი ძალიან ჰგავს ცისარტყელას წარმოქმნას, თუმცა, მისგან განსხვავებით, რკალები ჩნდება ცაში დღის ნებისმიერ დროს – მზის ან მთვარის გარშემო. ჰალოს დანახვა წელიწადში 100-ჯერაც არის შესაძლებელი.
ჩვენ ცაზე ცისარტყელას დანახვა შეგვიძლია, რადგან მისი განსხვავებული ფერები განსხვავებული კუთხით აირეკლება. ასევე მთვარის შუქი იყოფა სხვადასხვა ფერებად, რადგან ყველა მათგანი განსხვავებული კუთხით იშლება.
ლეგენდის თანახმად, მთვარის რკალი არის წინამორბედი არამდგრადი ამინდების, განსაკუთრებით ზამთრის დღეებში. ჰალოები ჩნდებიან თხელი ღრუბლებით დაფარულ ცასთან ერთად, რამდენიმე დღით ადრე დიდ შტორმამდე.
მასალა მოამზადა: ნინი ხეცურიანმა

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
სტრონომია - კოსმოსი

მსახიობი უილიამ შატნერი დღეს კოსმოსში გაფრინდება და ყველაზე ასაკოვანი ასტრონავტი გახდება🚀

FE973101-14BC-4D4B-9C9B-B2F58698A910

საკულტო სერიალის „ვარსკვლავური გზა“ მთავარი როლის შემსრულებელი, მსახიობი უილიამ შატნერი დღეს კოსმოსში გაემგზავრება. ამის შესახებ BBC წერს.

გამოცემის ინფორმაციით, მსახიობი დედამიწიდან Amazon-ის დამფუძნებლის, ჯეფ ბეზოსის Blue Origin-ის რაკეტით გაფრინდება. მასთან ერთად კოსმოსში Blue Origin-ის ვიცე-პრეზიდენტი ოდრი პაუერსი, სატელიტური კომპანია Planet-ის თანადამფუძნებელი კრი ბოშუიზნი და კორპორაცია Dassault Systèmes-ის ხელმძღვანელი გლენ დე ვრისი იმოგზაურებენ.

რაკეტა სტარტს რამდენიმე საათში აიღებს, ფრენა კი სულ 10 წუთს გაგრძელდება. 90 წლის შატნერი ყველაზე ასაკოვანი ასტრონავტი გახდება.

„ვარსკვლავური გზა“ (Star Trek) პირველად ეთერში 1966 წელს გავიდა. 1979 წლიდან გამოჩნდა სრულმეტრაჟიანი ფილმებიც. დღეისთვის გადაღებულია 7 ტელესერიალი (მათ შორის ერთი — ანიმაციური) და 15 სრულმეტრაჟიანი ფილმი. შატნერმა სერიალში კოსმოსური ხომალდის USS Enterprise​ კაპიტნის, ჯეიმს კირკის როლი შეასრულა.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
სტრონომია - კოსმოსი

ჩვენს მზის სისტემას რეკორდული ზომის კომეტა უახლოვდება

5B6E8316-9B55-42B9-88E6-395DBDFC9F5D

კომეტა, რომელიც მეცნიერებს თავდაპირველად ჯუჯა პლანეტა ეგონათ, ჩვენი მზის სისტემის გარეთა რეგიონიდან გვიახლოვდება. ის დედამიწისთვის საფრთხის შემცველი არაა, რადგან მზეს დაახლოებით იმ დისტანციაზე ჩაუვლის, რომელიც ამ უკანასკნელსა და სატურნის ორბიტას შორისაა. ამ დროს მკვლევრებს ე.წ. ოორტის ღრუბლის შემადგენელი ამ გიგანტური ობიექტის შესწავლის უპრეცედენტო შესაძლებლობა მიეცემათ.

აღსანიშნავია, რომ 155 კილომეტრი დიამეტრის მქონე, C/2014 UN271 Bernardinelli-Bernstein-ად წოდებული კომეტა ჩვენთვის ცნობილი ყველაზე დიდი ზომის მსგავსი ასტრონომიული სხეულია და ის მზის სისტემას 3 მილიონი წელია, არ სწვევია.

ადგილი, საიდანაც ის მოდის, საკმაოდ ბნელი და შორეულია, ხოლო იქ არსებული ობიექტები სიდიდით ნამდვილად არ გამოირჩევიან. სწორედ ამიტომ, ოორტის ღრუბლიდან მომავალ უზარმაზარ კომეტაზე დაკვირვება სპეციალისტებისთვის სერიოზული გამოწვევაა.

C/2014 UN271 Bernardinelli-Bernstein მეცნიერებმა ბნელი მატერიის კვლევის (DES) ფარგლებში შენიშნეს, როცა ცის სამხრეთ ნახევარსფეროს ასობით ღამის განმავლობაში ინფრაწითელ და ახლო ინფრაწითელ სპექტრში აკვირდებოდნენ. მათ მთავარ სამიზნეებს მაშინ გალაქტიკები და ზეახალი ვარსკვლავები წარმოადგენდნენ, რომელთა მეშვეობითაც სამყაროს გაფართოებაზე მეტის გაგება სურდათ.

ამის მიუხედავად, აშშ-ის პენსილვანიის უნივერსიტეტში მომუშავე ასტრონომებმა მონაცემებში სხვა კოსმოსური სხეულებიც აღმოაჩინეს. მათ შორის იყო ზემოხსენებული კომეტაც, რომელიც მათ სახელს ატარებს. მის მახასიათებლებზე ისინი სამეცნიერო პორტალზე arXiv ახლახან გამოქვეყნებულ ნაშრომში საუბრობენ.

ფოტო: JPL Solar System Dynamics
მკვლევართა ანალიზის მიხედვით, C/2014 UN271 Bernardinelli-Bernstein-მა ამჟამინდელი ტრაექტორიით მოძრაობა მაშინ დაიწყო, როცა მზისგან 40 400 ასტრონომიული ერთეულის მანძილზე იმყოფებოდა. თუმცა, აღმოჩენის მომენტში მას მნათობისგან 29 ასტრონომიული ერთეული აშორებდა.

გავრცელებული ინფორმაციის თანახმად, ის მზესთან ყველაზე ახლოს 2031 წელს მივა, როცა მათ შორის დისტანცია 10.97 ასტრონომიული ერთეული იქნება (შედარებისთვის, ჩვენი ვარსკვლავისა და სატურნის ორბიტის შემთხვევაში ეს დისტანცია 9.5 ასტრონომიული ერთეულია).

ნაშრომის ავტორები იმედოვნებენ, რომ ამ გიგანტური კომეტის შესწავლა ჩვენი მზის სისტემის ფორმირებისა და განვითარების შესახებ მნიშვნელოვანი მონაცემების მოპოვებაში დაგვეხმარება.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
სტრონომია - კოსმოსი

NASA — იუპიტერის დიდი წითელი ლაქა იცვლება

AAD86564-823B-4309-B2B4-C10B784DEBC0

აშშ-ის აერონავტიკისა და კოსმოსის კვლევის ეროვნული სააგენტოს (NASA) მიერ დედამიწის ორბიტაზე გაშვებული ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი იუპიტერის დიდ წითელ ლაქას უკვე 10 წელზე მეტია აკვირდება. მზის სისტემის აირის გიგანტად წოდებულ ციურ სხეულზე წარმოქმნილი ეს უზარმაზარი შტორმი ჩვენს პლანეტას ზომით აღემატება. მიუხედავად იმისა, რომ მას ადამიანები 150 წლის განმავლობაში იკვლევენ, ამ საკითხის გარშემო მაინც მრავალი პასუხგაუცემელი კითხვა არსებობს.

ახლა კი, აშშ-ის კალიფორნიის უნივერსიტეტში მომუშავე მეცნიერებმა მის შესახებ ახალი ინფორმაცია მოიპოვეს. ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპის მიერ შეგროვებულ მონაცემებზე დაყრდნობით, ისინი აცხადებენ, რომ დიდი წითელი ლაქის გარეთა წრეში საათის ისრის საწინააღმდეგო მიმართულებით მოძრავი ქარი 2009-დან 2020 წლამდე პერიოდში 8 პროცენტით დაჩქარდა.

NASA-ს ცნობით, შტორმის საზღვართან ახლოს ქარი საათში 643 კილომეტრზე მეტი სიჩქარით გადაადგილდება, ხოლო ლაქის შიდა რეგიონში განლაგებულ წრეში ის პირიქით, უფრო და უფრო ნელა მოძრაობს.

დედამიწაზე ამგვარ მოვლენებს ხელოვნური თანამგზავრებისა და თვითმფრინავების მეშვეობით ვადევნებთ თვალს, თუმცა იუპიტერის შემთხვევაში საქმე სხვაგვარადაა. მის მახლობლად ასეთი დანიშნულების აპარატი არაა გაგზავნილი, ამიტომ დიდ წითელ ლაქაში მქროლავი ქარის მახასიათებლების მუდმივი გაზოვმა შეუძლებელია. ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი ერთადერთი ხელსაწყოა, რომლის დროითი დაფარვა და სივრცითი გარჩევადობა შტორმში მოქმედი ქარის დეტალურად შესწავლის საშუალებას იძლევა.

ამ ყველაფრის წყალობით, თითოეულ წელიწადში 2.5 კმ/სთ-ზე ნაკლები სიჩქარის სხვაობის გამოვლენაა შესაძლებელი. ეს კი საკმაოდ მცირე ცვლილებაა, რომლის შესამჩნევადაც მრავალწლიანი მონაცემებია საჭირო. ამ უკანასკნელით სწორედ ჰაბლი გვამარაგებს.

და მაინც, იუპიტერის დიდი წითელი ლაქის შესახებ ჯერ კიდევ ცოტა რამ ვიცით. ამ ეტაპზე გაურკვეველია, რა იწვევს ქარის მოძრაობის აჩქარებას, რადგან უცნობია, რა იმალება მის ქვემოთ.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
სტრონომია - კოსმოსი

ნასას კოსმოსურმა ხომალდმა მარსზე პირველი ნიმუშის მოპოვება შეძლო

fbhuytgfvbn678

აშშ -ის კოსმოსურმა სააგენტომ დაადასტურა, რომ მისმა კოსმოსურმა ხომალდმა Perseverance- მა მარსზე კლდის ქანის პირველი ნიმუში მოიპოვა.
მეცნიერების თქმით, ეს არის ისტორიული მომენტი, ვინაიდან პირველად ხდება, რომ სხვა პლანეტის კლდის ნაწილს დედამიწაზე ჩამოსატანად ამზადებენ.
ნასა-ს ხომალდს ევალება,მომდევნო ერთი წლის ოცზე მეტი ასეთი ნიმუში შეაგროვოს. Perseverance-ის დედამიწაზე დაბრუნება აშშ -სა და ევროპის ერთობლივი ძალისხმევით ათწლეულის ბოლოსთვის იგეგმება.
ნასას Perseverance მარსზე, ჯეზეროს კრატერზე, მიმდინარე წლის თებერვალში დაეშვა.
ის აღჭურვილია სპეციალური სისტემით, რომელიც იღებს ბურღით დაჭრილ კლდის თითის ზომის ნაწილს და ტიტანის მილში ათავსებს. ამ ცილინდრის დახურვამდე ხომალდი ჰქმნის იმის გამოსახულებას, რაც მილშის. სწორედ ამ გზით დაადგინეს მეცნიერებმა აგვისტოში, რომ მილში ნიმუში არ იყო, ვინაიდან მექანიზმმა კლდის ქანი გააფხვიერა და ის უკან, გაბურღული ხვრელის გარშემო დაცვივდა.
კრატერი ჯეზერო მარსის ეკვატორის ჩრდილოეთით მდებარეობს. ვარაუდობენ, რომ იქ მილიარდობით წლის წინ ტბა იყო. მეცნიერები ფიქრობენ, რომ ჯეზეროს დანალექები ქანები, შესაძლოა, უძველესი მიკრობული ცხოვრების კვალს ინახავდეს, რაც მათ მნიშვნელოვან ინფორმაციას მიაწვდის წითელი პლანეტის შესახებ.

წყარო : bbc.com
ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
სტრონომია - კოსმოსი

შავი ხვრელის უკანა მხრიდან მომავალი სინათლე დაფიქსირდა

6753425237654

მეცნიერებმა ივლისის თვეში პირველად დააფიქსირეს შავი ხვრელის უკნიდან მომავალი სინათლე,
რაც მათთვის ნამდვილად მოულოდნელი იყო. თუმცა, აინშტაინის ფარდობითობის ზოგადი თეორია
ამას წინასწარმეტყველებდა და რომლის თანახმადაც, შავი ხვრელების უმძლავრესი გრავიტაციული
და მაგნიტური ველები სივრცის, ასევე სხივების გამრუდებას იწვევენ, მაგრამ არ არსებობდა
მტკიცებულება ამასთან დაკავშირებით.
სპეციალისტები დედამიწიდან 800 მილიონი სინათლის წლით დაშორებული გალაქტიკის ცენტრში
არსებული შავი ხვრელის გარშემო ფორმირებულ გვირგვინს იკვლევდნენ, როდესაც სუსტი სხივები
შენიშნეს. ეს შავი ხვრელის უკნიდან მომავალი სინათლის ანარეკლი იყო.
ნებისმიერი სინათლე, რომელიც შავ ხვრელში ხვდება, უკან ვერ ბრუნდება, შესაბამისად, შავი
ხვრელის მიღმა ვერ უნდა ვხედავდეთ ვერაფერს, ამას ამბობს სტენფორდის უნივერსიტეტის
ასტროფიზიკოსი დენ უილკინსი.
სტენფორდის ფიზიკის პროფესორი ასევე შენიშნავს, რომ 50 წლის წინ, როდესაც ასტროფიზიკოსები
მოსაზრებებს გამოთქვამდნენ, თუ როგორ შეიძლებოდა ემოქმედა მაგნიტურ ველს შავი ხვრელის
მიმდებარედ, ვერც კი წარმოედგინათ, რომ მათი თვალით დაკვირვებას შეძლებდნენ ერთ დღეს და
ფარდობითობის თეორიას მოქმედებაში მოყვანილს იხილავდნენ.

წყარო: edition.cnn.com

მასალა მოამზადა: ნინი ხეცურიანმა

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
სტრონომია - კოსმოსი

ჩინეთმა მარსზე მომავალი მისიების მოსამზადებლად პროტოტიპული მინიატურული ვერტმფრენი შექმნა

1234567898765432

ჩინეთმა მარსზე მომავალი მისიების სამეთვალყურეო სამუშაოს განხორციელების მიზნით პროტოტიპული მინიატურული ვერტმფრენი შექმნა.

პროტოტიპი გარეგნულად რობოტულ შვეულმფრენ Ingenuity-ს წააგავს, რომელიც NASA- Perseverance-ის მისიისთვის შექმნა.

Ingenuity-ის მსგავსად, ჩინურ პროტოტიპს აქვს ორი როტორის დანა, სენსორ-კამერის ბაზა და ოთხი თხელი ფეხი. თუმცა, Ingenuity-სგან განსახვავებით, ზემოთ არ აქვს მზის პანელი.

ვერტმფრენის ფოტო ჩინეთის ეროვნული კოსმოსური სამეცნიერო ცენტრის ვებგვერდზეა განთავსებული. უწყების ინფორმაციით, შვეულმფრენი შეიძლება მარსზე ჩინეთის მომავალი კლევის ინსტრუმენტად იქცეს.

ჩინეთის კოსმოსური ხომალდი მარსზე მიმდინარე წლის მაისში დაჯდა და ჩინეთი გახდა მეორე ქვეყანა აშშ-ის შემდეგ, რომელმაც წითელ პლანეტაზე მსგავსი მისია განახორციელა. მანამდე, თებერვალში, მარსზე NASA-ს კოსმოსური ხომალდი Perseverance დაჯდა.

ჩინეთი მარსზე პირველ პილოტირებულ მისიას 2033 წლისთვის გეგმავს.

Reuters

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
სტრონომია - კოსმოსი

ისტორია დაწერილია – 4 ადამიანი კოსმოსში გაფრინდა

89CBB1FD-7887-4A86-AA7D-AC2A48A0A9D5

4 სამოქალაქო პირის მოგზაურობა კოსმოსში – რაც იმას ნიშნავს, რომ ისტორიის ახალი ფურცელი დაწერილია. “სპეის-იქსის” ორბიტალურმა ფრენამ სტარტი რამდენიმე საათის წინ ნასას კენედის აეროდრომიდან წარმატებით დაიწყო.

ეკიპაჟის წევრებს შორის არ არიან სამხედროები, რაც უპრეცედენტო მოვლენაა. ჯგუფს ჯერედ ისააკმანი ხელმძღვანელობს. ის კომერციული კომპანიიის შიფტ-14-ის აღმასრულებელი დირექტორია.

ჯერედ ისააკმანი ამბობს, რომ ისტორიული ფრენა ქველმოქმედებისთვის იქნება გამოყენებული. მათი მიზანია წმინდა ჯუდის ბავშვთა საავადმყოფოს კვლევების დაფინანსებაში დეხმარონ. 4-კაციანი ჯგუფის ერთ-ერთი წევრი სწორედ ამ საავადმყოფოს ექიმი ჰეილი არქენოა.

ჯგუფის წევრებს შორის ასევე არიან: საიან პროექტორი – გეომეცნიერი და კრის სემბროვსკი – ამერიკი საჰაერო ძალების ვეტერანი ინჟინერი. მათ ისტორიული ფრენის ბილეთი გათამაშებაში მოიგეს.

ელონ მასკის „სფეის-იქსი“ ორბიტალურ ფრენას ასრულებს, ანუ დედამიწას შემოუვლის. მოგზაურობა სამი დღის განმავლობაში გაგრძელდება და ყოველ 90 წუთში ისინი დედამიწას წრეს დაარტყამენ.

ეს 2021 წლის განმავლობაში რიგით მესამე მილიარდერის მიერ დაფინანსებული კოსმოსური მოგზაურობაა, თუმცა წინა ორთან შედარებით მნიშვნელოვანი განსხვავებებით.

ბრიტანელი მილიარდერის „ვირჯინ გალაქტიკის“ და ამერიკელი მილიარდერის ჯეფ ბეზოსის „ბლუ ორიჯინის“ ფრენები სუბორბიტალური იყო, რაც ნიშნავს იმას, რომ მათ დედამიწის ორბიტისთვის არ მიუღწევიათ, მხოლოდ რამდენიმე წუთით კოსმოსში იმოგზაურეს.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
სტრონომია - კოსმოსი

90 წლის უილიამ შეტნერი კოსმოსში გაფრინდება

1BD143C7-3D70-43EE-9051-9C9726D55C29

სერიალ „ვარსკვლავური გზის“ მსახიობი უილიამ შეტნერი, რომელიც 90 წლისაა, კოსმოსში გაფრენას გეგმავს. ამის შესახებ TMZ წერს.

გამოცემის ცნობით, მსახიობი კოსმოსში ხომალდ New Shepard-ით გაფრინდება, რომელიც კომპანია Blue Origin-ს ეკუთვნის.

კოსმოსში 15 წუთიანი ფრენა ოქტომბერშია დაგეგმილი. მსახიობი გახდება ყველაზე მხცოვანი ადამიანი, რომელიც კოსმოსში გაფრინდება. გამოცემის ცნობით, ამ მისიას დოკუმენტური ფილმისთვის გადაიღებენ.

20 ივნისს კომპანია Blue Origin-ისმფლობელმა, მილიარდერმა ჯეფ ბეზოსმა, ხომალდით New Shepard კოსმოსში 10 წუთიანი ფრენა შეასრულა.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
სტრონომია - კოსმოსი

ოზონის შრეში ანტარქტიდაზე დიდი ზომის ხვრელი გაჩნდა!

khvreli-758×398

კოპერნიკის ატმოსფერული მონიტორინგის სამსახურის მეცნიერებმა განაცხადეს, რომ სამხრეთ პოლუსის ზემოთ ოზონის შრის ხვრელი ანტარქტიდაზე დიდია. მკვლევრების თანახმად, ბოლო ორი კვირის განმავლობაში საგრძნობლად გაიზარდა და ამჟამად გასულ წლებში არსებული ხვრელების 75%-ზე დიდია.

“აღნიშნული ხვრელი ძალიან ჰგავს წინა წლისას, რომელიც სექტემბრის დასაწყისამდე არაფრით გამოირჩეოდა. მოგვიანებით კი ერთ-ერთ ყველაზე დიდ და ხანგრძლივ ოზონის ხვრელად გადაიქცა. ხოლო ახალი მონაცემების საფუძველზე, წლევანდელი ხვრელი ჩვეულებრივზე ბევრად დიდია” – განმარტავს Copernicus-ის დირექტორი, ვინსენტ-ანრი პეუჩი.

საგულისხმოა, რომ ოზონის ფენა გადამწყვეტ როლს ასრულებს დედამიწის მზის ულტრაიისფერი გამოსხივებისგან დაცვის თვალსაზრისით. ეს უკანასკნელი კი საშიშია, როგორც ხმელეთის მცენარეებისა და ცხოველებისთვის ზიანის მიყენების წყარო. ასევე, აშშ-ს გარემოს დაცვის სააგენტოს თანახმად, გაზრდილი ულტრაიისფერი გამოსხივება ადამიანებში კანის კიბოსა და კატარაქტას წარმოქმნას უწყობს ხელს.

თუმცა წლების განმავლობაში, ქლორისა და ბრომის ატომების არსებობის გამო ოზონის მოლეკულები ამოიწურა. ყოველწლიურად, როდესაც ტემპერატურა სამხრეთ პოლუსზე იზრდება, ეს მავნე ატომები კიდევ უფრო ამცირებს ფენას – შედეგად, ოზონის ხვრელი ყოველწლიურად “იხსნება”.

მიუხედავად იმისა, რომ ხვრელი უფრო დიდია, ვიდრე ოდესმე ყოფილა, კოპერნიკის მეცნიერების მიხედვით, ფენა გარემოსდაცვითი რეგულაციების გამოყენებით აღდგება. მათ შორისა 1987 წლის მონრეალის პროტოკოლი, რომელიც ქლორისა და ბრომის რეგულირებას ემსახურება. ასე რომ, მკვლევართა პროგნოზებს თუ დავუჯერებთ, ფენა 2060-იან ან 2070-იან წლებამდე სრულად აღდგება.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
1 2 3 39
Page 1 of 39