close

ისტორია

ანათლებასტორია

თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი 99 წლისაა

თსუ

ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) დაარსებიდან 99 წელი გავიდა.

საქართველოს უძველესი და უდიდესი უმაღლესი სასწავლებელი დაარსდა 1918 წლის 8 თებერვალს [ძვ. სტ. 26 იანვარს], დავით აღმაშენებლის ხსენების დღეს, თბილისში, ძველი გიმნაზიის შენობაში. ამავე წლის 3 სექტემბერს ეწოდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. ეს პირველი და ერთადერთი უნივერსიტეტი იყო იმ დროს მთელს კავკასიაში. ამჟამად ყოველწლიურად სტუდენტთა რიცხვი 30 000-ს, ხოლო პროფესორ-მასწავლებელთა რაოდენობა 3 000-ს აღწევს.

უნივერსიტეტს აქვს 7 ფაკულტეტი, 60-მდე სამეცნიერო-კვლევითი ლაბორატორია და ცენტრი, უმდიდრესი სამეცნიერო ბიბლიოთეკა (4 მილიონამდე წიგნითა და პერიოდული გამოცემით), 7 მუზეუმი, აგრეთვე, საკუთარი გამომცემლობა და სტამბა. უნივერსიტეტი გამოსცემს საკუთარ გაზეთს „თბილისის უნივერსიტეტი“.

1917 შეიქმნა თბილისში ქართული უნივერსიტეტის დამფუძნებელი საზოგადოება, რომელმაც ითავა უნივერსიტეტის დაფუძნებაზე ზრუნვა.

უნივერსიტეტის მთავარი დამფუძნებელი იყო ცნობილი ქართველი ისტორიკოსი, აკადემიკოსი ივანე ჯავახიშვილი. თანადამფუძნებლები იყვნენ: კონსტანტინე აფხაზი, გრიგოლ გველესიანი, ექვთიმე თაყაიშვილი, გიორგი ახვლედიანი, შალვა ნუცუბიძე, დიმიტრი უზნაძე, გრიგოლ წერეთელი, აკაკი შანიძე, ანდრია რაზმაძე, იოსებ ყიფშიძე, კორნელი კეკელიძე და პეტრე მელიქიშვილი. პროფესორი პეტრე მელიქიშვილი, მსოფლიო სახელის მქონე ქართველი ქიმიკოსი, რუსეთის საიმპერატორო აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, ივანე ჯავახიშვილის წარდგენით, არჩეულ იქნა უნივერსიტეტის პირველ რექტორად. უნივერსიტეტის გახსნის დღეს მის ეზოში საზეიმო წირვა აღავლინა სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქმა კირიონმა.

1919-1926 წლებში თსუ-ის რექტორი იყო ივანე ჯავახიშვილი. 1926 წელს, საბჭოთა რეჟიმის გადაწყვეტილებით, იგი გაათავისუფლეს რექტორის მოვალეობისგან. ამასთან, მას კარგა ხნით აეკრძალა მის მიერვე დაარსებულ უნივერსიტეტში ლექციების წაკითხვა.

1991 წლის 14 ოქტომბერს თსუ–ის რექტორად დაინიშნა როინ მეტრეველი. 1992 წელს მისი ძალისხმევით თსუ–მ ავტონომიური უმაღლესი სასწავლებლის სტატუსი აღიდგინა (მართავს დიდი საბჭო), რაც 1926 წლის შემდეგ დაკარგული ჰქონდა. 1992 წლის 18 აპრილს უნივერსიტეტის დიდმა საბჭომ როინ მეტრეველი თსუ-ის რექტორად აირჩია. პეტრე მელიქიშვილისა და ივანე ჯავახიშვილის შემდეგ როინ მეტრეველი პირველი არჩეული რექტორი იყო.

1989 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტს ივანე ჯავახიშვილის სახელი მიენიჭა.

 

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
სტორია

რატომ აღნიშნავენ ახალ წელს 14 იანვარს?

ნაძვის ხე

საქართველოში ახალ წელს ორჯერ –  1-ლ და 14 იანვარს აღვნიშნავთ. საქართველოს გარდა ამ დღეს ახალ წლის დადგომას რამდენიმე მართლმადიდებელი ქვეყანაც ზეიმობს. ძველით ახალი წლის ტრადიცია შემონახულია ასევე რუსეთში, სომხეთში, ბელარუსში,  ყაზახეთში, მონტენეგროში, მოლდოვაში, უკრაინაში, შვეიცარიაში…

ძველით ახალი წლის აღნიშვნის ტრადიცია დაკავშირებულია ორ კალენდარულ სისტემას შორის განსხვავებასთან. ერთია იულიუსის ,,ძველი სტილის” კალენდარი, მეორე კი გრიგორიანული ,,ახალი სტილის” კალენდარი – რომლითაც ცხოვრობენ თანამედროვე ადამიანები. სწორედ ამიტომ, ახალი წელი ძველი სტილით აღინიშნება  14 იანვარს იმ ქვეყნებში, სადაც მართმადიდებლური ეკლესია კვლავ იულიუსის კალენდრით სარგებლობს.

პრაქტიკულად ყველა ევროპული სახელმწიფო გრიგორიანულ კალენდარზე გადავიდა ჯერ კიდევ XVIII საუკუნეში.

მორწმუნე ადამიანებს ძველით ახალი წელი აძლევს საშუალებას იზეიმონ ახალი წლის დადგომა, როდესაც მარხვა უკვე დასრულებულია, სწორედ ამიტომ, ქართველების გარკვეული ნაწილი მხოლოდ  14 იანვარს აღნიშნავს.

 ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
სტორია

ცოტა რამ საახალწლო ნაძვის ხის ტრადიციის შესახებ

ნაძვის ხე

 

ახალი წელი ნაძვის ხის გარეშე წარმოუდგენელია. ალბათ ბევრს გაგჩენიათ კითხვა, საიდან მოდის ეს ტრადიცია და რას უკავშირდება.

ბევრი მოსაზრებით, ტრადიცია XVI საუკუნიდან იღებს სათავეს –  მარტინ ლუტერმა შობის ღამეს მაგიდაზე წიფლის ხის ტოტებით გაკეთებული თაიგული დადგა და სანთლებით მორთო. სულ მალე, მთელს გერმანიაში, ყველა ოჯახის მაგიდაზე ამგვარი „თაიგული“ გაჩნდა. მოგვიანებით, წიფელი ნაძვმა შეცვალა, რომლის ზომაც დროთა განმავლობაში თანდათან იზრდებოდა. ბაფთები და ხილი, ბამბამ და მუყაოსაგან დამზადებულმა სხვადასხვა ფიგურამ შეცვალა.

ზოგადად კი, ევროპაში ნაძვის ხის ტრადიცია XVIII-XIX საუკუნეში გავრცელდა.

ელექტროობამ მანათობელი გირლანდების შექმნის იდეა გააჩინა. ნათურები სანთლებზე გაცილებით მეტხანს ანათებდნენ და ვიზუალურადაც უფრო ეფექტურად გამოიყურებოდნენ. მართალია, თავდაპირველად, კამფეტებსა და გამხმარ ხილსაც ჰკიდებდნენ, მაგრამ ტექნოლოგიების განვითარებასთან ერთად შეიქმნა შუშის და ფაიფურის ფიგურები. დიდი ხნის განმავლობაში, მართლმადიდებლური ეკლესია ნაძვის ხეს კრძალავდა.

1916 წელს, რუსეთში წმიდა სინოდმა ოფიციალურადაც კი აკრძალა ახალი წლის ღამეს მსგავსი დეკორაციის გამოყენება. მაგრამ მოგვიანებით ეს ლამაზი სიბოლიკა მსოფლიო საშობაო  ტრადიციად ჩამოყალიბდა.

მასალა მოამზადა: ნატალია ჯალაღონიამ
ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

 

სრულად ნახვა
სტორია

როგორი იყო საბჭოთა კავშირის ,,სექსუალური ქცევის კოდექსი”?

სექსუალური

კოდექსში წარმოდგენილია თუ რა წესებს უნდა დამორჩილებოდნენ საბჭოთა კავშირის მოქალაქეები:

მუხლი 1: პროლეტარიატს შორის სქესობრივი ცხოვრება ადრეულ ასაკში არ უნდა დაიწყოს.
მუხლი 2: აუცილებელია ქორწინებამდე სქესობრივი მოთხოვნილებების შეკავება. ქორწინება კი სოციალურ და ბიოლოგიურ მომწიფების პერიოდში, 20-25 წლის ასაკშია დასაშვები.
მუხლი 3: სქესობრივი კავშირი მხოლოდ სიყვარულის ობიექტის მიმართ მრავალმხრივი სიმპათიებისა და მიჩვევის დასკვნითი ნაწილია.
მუხლი 4: სასიყვარულო აქტი მოცემულ მომენტში წყვილს შორის არსებული სიღრმისეული და რთული განცდების დაბოლოებაა.
მუხლი 5: სქესობრივი აქტი ხშირად არ უნდა მეორდებოდეს.
მუხლი 6: სქესობრივი ობიექტის ხშირი ცვლა დაუშვებელია. რაც შეიძლება ნაკლები მრავალფეროვნება.
მუხლი 7: სიყვარული უნდა იყოს მონოგამიური.
მუხლი 8: ყოველი სქესობრივი აქტისას გახსოვდეთ, რომ შეიძლება ბავშვი გაგიჩნდეთ – საერთოდ, ამ დროს იფიქრეთ შთამომავლობაზე.
მუხლი 9: სქესობრივი ობიექტის შერჩევა კლასობრივი რევოლუციის თანახმად, პროლეტარისთვის დამახასიათებელი მიზანდასახულებით უნდა მოხდეს.
მუხლი 10: სასიყვარულო ურთიერთობაში არ უნდა იქნას გამოყენებული ფლირტი, თავის მოწონება, კეკლუცობა და სქესობრივი მოხიბვლის სხვა ხერხები.
მუხლი 11: დაუშვებელია ეჭვიანობა.

მუხლი 12: კლასს შეუძლია ჩაერიოს თავის წევრების სქესობრივ ცხოვრებაში. რევოლუციის ინტერესების სასარგებლოდ, ყველაფერი სქესობრივი კლასობრივს უნდა დაემორჩილოს. ეს უკანასკნელი მას ხელს არაფერში შეუშლის, პირიქით, ყოველმხრივ დაეხმარება.

დანართი :
,,სამსახურიდან დაბრუნებული მეუღლის დახვედრის წესები”
,,გახსოვდეთ, რომ ქმრის სამსახურიდან დაბრუნებისთვის ყოველდღე უნდა მოემზადოთ. ბავშვებიც მოამზადეთ – დაბანეთ, დავარცხნეთ და ლამაზად ჩააცვით. თქვენც მოწესრიგდით, სუფთა წინსაფარი გაიკეთეთ. სილამაზისთვის, კარგი იქნება, თმაზე ბაფთა გაიკეთოთ. ახალმოსულ ქმარს ლაპარაკს ნუ დაუწყებთ, გაიხსენეთ როგორ იღლება და ყოველდღიურად რამდენი რამის კეთება უწევს თქვენს გამო. ჩუმად ავახშმეთ, შემდეგ საშუალება მიეცით გაზეთი წაიკითხოს და მხოლოდ ამის შემდეგ დაელაპარაკეთ”.

 

წყარო: ,,სექსუალური ქცევის კოდექსი”(1924 წლის რედაქციით ,,საბჭოთა კავშირი”).

 

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
სტორია

ძველრომაული სიცრუის დეტექტორის ისტორია

La Bocca della Verita

თუკი ,,რომაული არდადეგები” გინახავთ, მაშინ აუცილებლად გაგახსენდებათ ,,სიმართლის პირი” (იტალიურად La Bocca della Verita) – მარმარილოს დისკო, ქალაქ რომის ერთ–ერთი ღირსშესანიშნაობა, რომელსაც იტალიის დედაქალაქში ჩასული ტურისტი აუცილებლად ესტუმრება ხოლმე და რომლის ნახვის მოლოდინში დამთვალიერებელთა უწყვეტი ჯაჭვი არ წყდება. ,,სიმართლის პირი” წარმოადგენს ძველრომაულ მარმარილოს დისკოს, რომელზეც რელიეფურად ადამიანის – წვერიანი მამაკაცის პირისახით – წარმართული ღვთაებაა გამოსახული.

დისკოს შესახებ არაერთ თქმულებას მოუღწევია დღემდე, თუმცა ყველაზე გავრცელებული მოსაზრებით, ის ერთგვარ სიცრუის დეტექტორს წარმოადგენდა, თუკი მატყუარა ადამიანი ხელს ჩაყოფდა ღვთაების გაღებულ პირში, იგი აუცილებლად დაიხურებოდა, ხოლო დისკოს  უკან ჩასაფრებული ჯალათი  ალესილი ხმლით მას სასტიკად დასჯიდა.

აღსანიშნავია, რომ ამ ღირსშესანიშნაობას სულხან-საბა ორბელიანიც ესტუმრა, როდესაც  დიპლომატიური მისიით იყო მივლინებული ევროპაში.

ვერსიის თანახმად,  მარმარილოზე გამოსახულია ღვთაება ოკეანოსი –  სამყაროს უდიდესი მდინარის სტიქია.

 

მასალა დაამუშავა: ნატალია ჯალაღონიამ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
სტორია

ვინ იყო ქართველი, რომელიც რუსეთის მეფემ ბულგარეთის სამეფო ტახტზე წარადგინა?!

ნიკო

ნიკოლოზ (ნიკო) დადიანი-მინგრელსკი (1847-1903), ფორმალურად, სამეგრელოს უკანასკნელი მთავარი იყო, ვიდრე ამ მხარეს რუსეთის იმპერია შთანთქავდა, თუმცა აღმასრულებელი ძალაუფლება მას არც არასოდეს ჰქონია. მამამისი, დავით დადიანი (1813-1853), რეგიონის ბოლო რეალური მმართველი იყო. ნიკოლოზის დედა ეკატერინე ჭავჭავაძე გახლდათ (1816-1882).

დადიანების მმართველობის დასასრული

ნიკო მხოლოდ შვიდი წლის იყო, როდესაც მამა გარდაეცვალა. შედეგად, იგი საქართველოს უკანასკნელი დამოუკიდებელი სამთავროს მმართველი გახდა. მაგრამ მისი მცირეწლოვანების გამო მმართველობა მეურვის სტატუსით ეკატერინემ გადაიბარა, მთავარ მრჩევლად კი პლატონ იოსელიანი დაინიშნა.

ეკატერინეს რეგენტობის წლები მღელვარებისა და ძალადობის ხანას დაემთხვა. 1854 წელს, ყირიმის ომის დროს, ოსმალოთა ძალები სამეგრელოში შეიჭრნენ და ერთხანს ზუგდიდიც კი დაიპყრეს. მას შემდგომ, რაც 1856 წელს რუსეთის დახმარებით თურქები სამეგრელოდან გარეკეს, სამეგრელო სახალხო აჯანყებამ მოიცვა, რომელიც დადიანების მმართველობის წინააღმდეგ იყო მიმართული. რუსეთის ხელმწიფის, ალექსანდრე II-ის, ზეწოლის შედეგად ეკატერინე გადადგა და 1857 წელს სამეგრელოს მართვის სადავეები რუსეთის იმპერიის ხელში გადავიდა.

შემდგომ ათწლეულში ნიკო და მისი ოჯახი ჯერ სანკტ-პეტერბურგში ცხოვრობდნენ, ხოლო ნიკოს დის, თამარის, გარდაცვალების შემდეგ დასავლეთ ევროპაში გადასახლდნენ. 1866 წელს რუსთხელმწიფემ ნიკო კვლავ სანკტ-პეტერბურგში აუდენციაზე გამოიძახა და ახალგაზრდა მემკვიდრეს დაჟინებით მოსთხოვა, რომ სამეგრელოს ტახტზე უარი ეთქვა. სანაცვლოდ, იმპერიის არისტოკრატიულ საზოგადოებაში ადგილი და “მისი ბრწყინვალება სამეგრელოს პრინცის” ტიტული შესთავაზა. ნიკო მიხვდა, რომ უკეთესს უკვე აღარაფერს შესთავაზებდნენ, და ამ წინადადების მიღებისთანავე ოფიციალურად გადადგა. 1867 წელს სამეგრელოს სამთავრო როგორც დამოუკიდებელი რეგიონი გაუქმდა და რუსეთის იმპერიას მიუერთდა. ამით დადიანების ოჯახის მმართველობის ხანა დასრულდა.

გადადგომის შემდეგ

მაგრამ ახალგაზრდა ნიკოს წინ კიდევ ბევრი რამ ელოდა. 1874 წელს იგი მერი ალდერბერგზე, რუსეთის სახელმწიფო მინისტრის ქალიშვილზე დაქორწინდა. მათი ქორწინება საქართველოში სახალხო ზეიმად იქცა . [1] ევროპაში ქორწილის შემდეგ წყვილი საქართველოში გამოემგზავრა, სადაც მათ უამრავი ხალხი მხიარული შეძახილებით ხვდებოდა და ყოველ გაჩერებაზე ქეიფი იმართებოდა.

1877-1878 წლებში ნიკომ რუსეთის არმიის ოფიცრის სტატუსით კიდევ ერთ რუსეთ-თურქეთის ომში მიიღო მონაწილეობა. მან ცენტრალურ ბულგარეთში გამართულ ბრძოლებში იომა, რომლის შედეგადაც სტრატეგიულად მნიშვნელოვანი შიპკას გადასასვლელი იქნა მოპოვებული; ნიკო სოფიას დაპყრობაშიც იყო ჩართული. შიპკაზე გამოვლენილი მამაცობისთვის ნიკომ რამდენიმე სამხედრო ორდენი მიიღო და გენერალ-მაიორის წოდებაზე იქნა წარდგენილი. დიდმა ავსტრიელმა კომპოზიტორმა იოჰან შტრაუსმა ნაწარმოებიც კი შექმნა სახელწოდებით “ნიკო-პოლკა” (თხზ. 228), რომელიც ნიკოს გმირულ სამსახურს მიეძღვნა.

1882 წელს ეკატერინე გარდაიცვალა და ნიკომ მისი მამული მემკვიდრეობით მიიღო, რითაც ერთი ხელის მოსმით მთელ კავკასიაში უმდიდრესი მიწათმფლობელი გახდა. ამ პერიოდში იგი ქველმოქმედებით დაინტერესდა. 1885 წელს მან თავისი პირადი ბიბლიოთეკა “ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებას” გადასცა; მოგვიანებით ეს კოლექცია საქართველოს საჯარო ბიბლიოთეკას გადაეცა (რომელიც დღეისათვის საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის სახელწოდებით არის ცნობილი). ნიკომ რამდენიმე სკოლა და კლინიკა გახსნა, რომლებიც სამეგრელოს უქონელ მოსახლეობას ემსახურებოდა და ქართული ენის შენარჩუნებას უწყობდა ხელს, რადგან რეგიონში რუსული ენა როგორც საერთო სალაპარაკო ენა სულ უფრო დომინირებდა. ამასთანავე, ტარდებოდა პოლიტიკა, რომელიც საქართველოს რუსეთთან კულტურულ ინტეგრაციას უწყობდა ხელს.

1886 წელს რუსეთის ხელმწიფის, ალექსანდრე III-ის, ზეწოლის შედეგად ბულგარეთის მმართველი პრინცი ალექსანდერ ფონ ბატენბერგი გადადგა; გადადგომის მიზეზს შიდა პრორუსული ფრაქციების შეტევაც წარმოადგენდა. გაირკვა, რომ რუსეთის ხელმწიფემ არჩევანი ნიკოზე შეაჩერა და რომ იგი ბატენბერგის შემცვლელი უნდა გამხდარიყო. ამან ნიკო მთელ ევროპაში ცნობილი, თანაც საკამათო პოლიტიკური ფიგურა გახადა და საზოგადოებაში მისი მეგრული წარმომავლობისადმი ინტერესი აღძრა. თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ ნიკო ერთადერთი კანდიდატი არ ყოფილა, რომელიც ბატენბერგის შემცვლელად მოიაზრებოდა, თანაც ევროპულ ქვეყნებს არ სურდათ, ბულგარეთის ტახტზე რუსეთის პროტეჟე ასულიყო; საბოლოოდ, ტახტი ფერდინად I-ს, საქს-კობურგ-გოთას დინასტიის წარმომადგენელს, ხვდა წილად.

ნიკო 1903 წელს სანკტ-პეტერბურგში გარდაიცვალა. მისი ნეშტი მარტვილის ეკლესიაში გადაიტანეს, სადაც იგი დღესაც განისვენებს. მის სიკვდილს სამეგრელო დიდი გლოვითა და მწუხარებით შეხვდა. მთელი თავისი სიცოცხლის მანძილზე ნიკო ხალხში პოპულარულ პიროვნებად ითვლებოდა და მისი ხსოვნის პატივსაცემად სამეგრელოს მრავალ დაბასა თუ სოფელში სამგლოვიარო ცერემონიები ჩატარდა.

 

წყარო:  nplg.gov.ge

სრულად ნახვა
სტორია

არქეოლოგები : ქვის ხანის ადამიანები შემწვარი თაგვებით იკვებებოდნენ

_91982569_thinkstockphotos-492697124

ორკნეის არქეოლოგიურ ადგილებში აღმოჩენილი ძვლები ამტკიცებს, რომ ადამიანები მინდვრის თაგვებს საკვებად ან მავნებლებთან ბრძოლის მიზნით წვავდნენ და ხარშავდნენ.

მეცნიერები აცხადებენ, რომ ეს არის ევროპაში ნეოლითის ხანის ადამიანის მიერ მღრნელების ექსპლუატაციის პირველი მტკიცებულება.

ისტორიულად ცნობილია, რომ მღრღნელებს ადამიანები მოგვიანებით მოიხმარდნენ, უფრო მეტიც,  რომაელების ბატონობის დროს ის დელიკატესადაც კი ითვლებოდა.

ორკნეის თაგვი მხოლოდ არქიპელაგზე აღმოაჩინეს, ეს კი იმაზე მეტყველებს, რომ ის ევროპული მინდვრის თაგვის ქვესახეობაა.

დამწვარი ძვლები იმაზე მიანიშნებს, რომ მინდვრის თაგვებს, სავარაუდოდ, საკვებად იყენებდნენ.  თაგვის ნარჩენები აღმოჩენილია სხვა საკვების ნარჩენებთან ერთად, რაც მეცნიერებს აძლევს იმის ვარაუდის საფუძველს, რომ თაგვებს ცეცხლზე წვავდნენ, ან ქოთანში ხარშავდნენ.

შოტლანდიის ძუძუმწოვრების ეროვნული მუზეუმების კურატორი ჯერი ჰერმანის ინფორმაციით, არქეოლოგიური გათხრების შედეგად ადამიანების საცხოვრებლებში დიდი რაოდენობით მღრნელების ნაშთებია აღმოჩენილი.

„ვინაიდან ნეშტების გარკვეული რაოდენობა დამწვარია, ჩვენ ვფიქრობთ, რომ მათ საკვებად წვავდნენ. ამით აიხსნება მათ საცხოვრებელში მღრნელების დიდი რაოდენობის არსებობა. მინდვრის თაგვები ისეთი პატარები არიან, რომ ადამიანს, ერთ ლუკმადაც ვერ ეყოფოდა, მაგრამ პროტეინის საკმაოდ მნიშვნელოვან წყაროს წარმოადგენდნენ, „ – აცხადებს დოქტორი ჰერმანი .

მეცნიერებმა მღრღნელების დაახლოებით 60,000 ძვალისა და კბილის წარმოშობა შეისწავლეს. დასკვნები ჟურნალ Royal Society Open Science-ში გამოქვეყნდა.

აღნიშნულ ნიმუშებზე ახლახანს ჩატარებულმა გენეტიკურმა კვლევამ აჩვენა, რომ ორკნეიში მღრნელები თანამედროვე ბელგიის ტერიტორიიდან ჩაიყვანეს.

როგორც ჩანს, ფერმერებსა და ვაჭრებს მღრნელები კუნძულზე ზღვით საქონელსა და ირმებთან ერთად ჩაჰყავდათ.

წყარო:BBC
მასალა მოამზადა: თამარ ტაბატაძემ
ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
სტორიაელიგია და მეცნიერება

ახალი აღმოჩენები იშხანში – ბუბა კუდავას საჯარო მოხსენება ეროვნულ აკადემიაში

goga-ishxani2

19 ოქტომბერს, საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიაში გაიმართა შეხვედრა, რომლის ფარგლებშიც ისტორიკოსმა ბუბა კუდავამ დამსწრე საზოგადოებას გააცნო იშხნის ტაძარში მიმდინარე გაწმენდითი და არქეოლოგიური პროცესები. ტაძრის რესტავრაცია თურქულმა მხარემ 2013 წელს დაიწყო, ინტერიერსა და ტაძრის გარშემო ზედმეტი მიწის ფენის მოხსნამ კი განაპირობა შემდგომი არქეოლოგიური სამუშაოების ჩატარების აუცილებლობა.  სამწუხაროდ, კომპლექსის გათხრები სრული მასშტაბით ჯერაც არ წარმართულა, მაგრამ შეხვედრაზე წარმოდგენილი ფოტო-მასალა (იხ. დანართი) მოწმობს, რომ ტაძარი მეტად საინტერესო და მნიშვნელოვანია ზოგადად შუა საუკუნეების ქართული კულტურის ისტორიის შესასწავლად.
უხვად წარმოდგენილ სიახლეებს შორის განსაკუთრებულ ინტერესს იმსახურებს საკათედრო ტაძრის ახლახან გამოვლენილი იატაკი, რომელიც როგორც მასალიდან ჩანს და ბატონმა ბუბამაც აღნიშნა, ძველ პერიოდშივე უნდა ყოფილიყო ზემოდან ნაყარი ქვით დაზიანებული.  მეჩეთად გადაკეთების შემდეგ ტაძრის ინტერიერში იყო ტიხარი, რომლის საშუალებითაც  ტაძრის დასავლეთ მკლავში მოეწყო მეჩეთი, შესაბამისად დანარჩენი გუმბათქვეშა სივრცე მოექცა მეჩეთის გარეთ, რამაც ალბათ განაპირობა მისი დაუცველობა გარე ზემოქმედებისგან.  იშხნის იატაკი მსგავსია ბაგრატის ტაძარში გამოვლენილი იატაკისა, რომელიც ზუსტად იგივე ტექნოლოგიითაა შექმნილი და იდენტურია ძირითადი მოტივებითაც, იქნება ეს წრიული გრაფიკული გამოსახულებები, თუ ფერთა გამა. თუმცა აღნიშნული სიძველის, სისრულისა და დიდი მხატვრული ღირებულებების გათვალიწინებით, უდავოა იშხნის იატაკის განსაკუთრებული მნიშვნელობა, მით უმეტეს რომ აღნიშნული გამოსახულებები იშხანში უფრო მეტადაა დამუშავებული, ვიდრე ბაგრატის ტაძარში.
ბატონმა ბუბამ გამოთქვა მოსაზრება, რომ აღნიშნული იატაკი იშხნის ტაძრის მშენებლობის საბოლოო ეტაპზე უნდა შექმნილიყო, რომლის შესახებ დეტალებსაც ვიგებთ თვითონ ტაძრის სამხრეთ ფასადის ვრცელი წარწერიდან. წარწერის მიხედვით ანტონ იშხნელი იყო 1032 წელს ჩატარებული საბოლოო რეკონსტრუქციის ინიციატორი, ხოლო ხუროთმოძღვარი გახლდათ იოვანე მორჩაისძე.  ტაო-კლარჯეთის ხუროთმოძღვართა შესახებ როგორც წესი ინფორმაცია ძალიან მწირია და შესაბამისად ეს შემთხვევა ერთ-ერთი სასიხარულო გამონაკლისია მათ შორის.
კომპლექსში ასევე აღმოჩენილ იქნა სამარხებიც, მათ შორის ორი ტაძრის ინტერიერში, თუმცა ქართველ მკვლევარებს არ გააჩნიათ დაწვრილებითი ინფორმაცია მათში აღმოჩენილი სიძველეების შესახებ, რადგან  თურქული მხარე არ ახმაურებს კვლევის შედეგებს.
სიახლეა ტაძრის ეზოშიც, სადაც გამოვლინდა აქამდე უცნობი სამნავიანი ეკლესიის ნაშთი, რომლის საკურთხეველში ჩადგმული ქვევრი უპრეცენდენტო შემთხვევაა ქართულ ხუროთმოძღვრებაში, შეხვედრაზე გარკვეული მოსაზრებები გამოითქვა მის შესახებ, დამსწრე საზოგადოების დიდი ნაწილი მიიჩნევს რომ ქვევრი უფრო გვიანდელი ხანისაა ვიდრე თვითონ ტაძარი, თუმცა მისი ამ ადგილას არსებობა მაინც ბურუსითაა მოცული.
შეხვედრაზე ისაუბრეს კარიბჭეში გამოვლენილი ახალი დეტალებზეც, როგორც ჩანს მეცნიერთა წრეებში წინა არქეოლოგიური გათხრების შემდეგვე გაჩნდა მოსაზრება, რომ კარიბჭე უნდა ყოფილიყო ერთგვარი მცირე კომპლექსი. ტაძრის წარწერებიდანაც ირკვევა რომ არსებობდა ე.წ ,,კარის ღვთისმშობელი“, გამორჩეული ხატი იშხანში, რომლის შესასვლელშივე დაბრძანება გამოიწვევდა კარიბჭეზე საგანგებო ზრუნვასა და მის საგანგებოდ გაფორმებას, რაც დადასტურდა კიდევაც უკანასკნელი აღმოჩენების შედეგად.
მსმენელი გაეცნო ორი წლის წინ აღმოჩენილ რელიეფსაც, რომელიც ამჟამად გადატანილია რიზეს მუზეუმში, თუმცა აღნიშნული ფაქტი არ გახმაურებულა თვითონ თურქულ წყაროებშიც. ქართველმა მეცნიერებმა ივარაუდეს რომ ეს რელიეფი უნდა ყოფილიყო კარიბჭის ნაწილი, მასზე გამოსახული ქტიტორს, რომლის ვინაობაც სამწუხაროდ არ არის ცნობილი, უჭირავს ეგვტერის ან კარიბჭის მოდელი. ხოლო რაც შეეხება მის მნიშვნელობას, ხაზი უნდა გაესვას რომ აღნიშნული რელიეფი იშხნის ტაძრის ტერიტორიაზე აღმოჩენილ და დღემდე შემორჩენილ რელიეფთაგან ერთადერთია, სადაც ადამიანის გამოსახულებას ვხვდებით.
ბატონი ბუბას თქმით დღეისათვის დანამდვილებით შეიძლება ითქვას, რომ მნიშვნელობით მსგავსი აღმოჩენები ელოდება მკვლევარებს ტაძრის ჩრდილოეთ მხარეშიც, რომელიც თურქი მკვლევარების თქმით შეისწავლეს შესაბამისი სკანერის მეშვეობით და იქ არ გამოვლენილა ინტერესის რაიმე ობიექტი, რაც თვითონ კომპლექსის მასშტაბებიდან გამომდინარე არც ისე დამაჯერებლად ჟღერს ქართული მხარისთვის.
ამრიგად რთულია აღნიშნულ მასალებზე კვლევის ჩატარება როცა ქართველ სპეციალისტებს არ ეძლევათ მათი სათანადო დონეზე შესწავლის საშუალება.  ,,სამომავლოდ დარწმუნებული ვარ ძალიან ბევრი საინტერესო რამ გამოვლინდება არა მარტო იშხანში, არამედ ტაო-კლარჯეთის სხვა ძეგლებზეც, ასე მაგალითად ოშკის ტაძარი არის რიგში, მე იმედი მაქვს იქ მაინც მოხერხდება ქართველი სპეციალისტების ჩართვა“ – განაცხადა ბატონმა ბუბამ შეხვედრის დასასრულს.

14650222_1196386863752616_565129912192088107_n
დამსწრე საზოგადოებას საშუალება მიეცა ესარგებლა კითხვა-პასუხის ფორმატით, მათ მიერ გამოითქვა სურვილი რომ გაიზარდოს ქართველთა ჩართულობა ჩვენივე კულტურის ძეგლის კვლევის საქმეში, თუმცა ყველასთვის გასაგებია რომ კულტურათაშორისი თანამშრომლობისთვის საჭირო ნიადაგი ამ ეტაპისთვის კვლავაც  არ არსებობს და ზემოთ აღნიშნული მონაპოვარი ხანგრძლივი დაძაბული ურთიერთობის ფონზე უკვე წინ გადადგმული ნაბიჯია.

მასალა მოამზადა: თამარ დევდარიანმა
ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
სტორია

მაიმუნების ქვის ხანა – ისინი ქვის იარაღებს ასწლეულების მანძილზე იყენებდნენ

%e1%83%9b%e1%83%90%e1%83%98%e1%83%9b%e1%83%a3%e1%83%9c%e1%83%98_%e1%83%99%e1%83%90%e1%83%9e%e1%83%a3%e1%83%aa%e1%83%98%e1%83%9c%e1%83%98

ოქსფორდის უნივერსიტეტის მეცნიერებმა ბრაზილიაში კეშიუს (თხილის სახეობა) სამტვრევი იარღი აღმოაჩინეს, რომელსაც 700 წლის განმავლობაში კაპუცინი მაიმუნები იყენებდნენ.
კვლევის შედეგები ჟურნალ Current Biology-ში  გამოქვეყნდა. კვლევა ოქსფორდის უნივერსიტეტის პრიმატების არქეოლოგიის პროექტის ფარგლებში ჩატარდა. მას არქეოლოგი მაიკ ჰასლამი ხელმძღვანელობს.
ოქსფორდის სამეცნიერო გუნდის წარმომადგენელმა, პრიმატოლოგისტმა ლიდია ლანცმა განაცხადა, რომ ეს აღმოჩენა არის „ფანჯარა წარსულში.“
“ჩვენი ძალისხმევა, შევიხედოთ წარსულში, მხოლოდ და მხოლოდ ადამიანებზე იყო ორიენტირებული, ამიტომ წარმოდგენა არ გვაქვს, რა იარაღს იყენებდნენ სხვა სახეობის პრიმატები,“- აღნიშნა მან.
როგორც ახალმა კვლევამ აჩვენა, ე.წ. კაპუცინი მაიმუნებს კეშიუს სამტვრევი ხეებზე აჰქონდათ. ნაჭუჭში არსებული სითხე სამტვრევს ფერს უცვლიდა. მეცნიერებმა ამ იარაღების ქიმიური ანალიზი ჩაატარეს და მათი დანიშნულებაც დაადგინეს.
მეცნიერთა განმარტებით, ახალი მტკიცებულების თანახმად, მაიმუნები ქვის იარაღებს იმ პერიოდში იყენებდნენ, როდესაც ევროპელები დედამიწის დასავლეთ ნახევარსფეროში დასახლდნენ.
კაპუჩინები მაიმუნების სახეობაა, რომლებიც სამხრეთ ამერიკაში ცხოვრობენ. მეცნიერთა ვარაუდით, ქვის იარაღების გამოყენება მათ ადამიანებისა და შიმპანზეებისგან დამოუკიდებლად ისწავლეს.
ექსპერტები აცხადებენ, რომ ოქსფორდის უნივერსიტეტის აღნიშნული პროექტი მნიშვნელოვანია იმდენად, რამდენადაც ადგენს „მსგავსებებსა და განსხვავებებს ადამიანებისა და სხვა პრიმატების მოქმედებებს შორის.“

წყარო: www.livescience.com

მასალა მოამზადა: თამარ ტაბატაძემ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
სტორია

იუნესკომ მცხეთა საფრთხის ქვეშ მყოფი მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ნუსხიდან ამოიღო

%e1%83%9b%e1%83%aa%e1%83%ae%e1%83%94%e1%83%97%e1%83%90

იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის კომიტეტმა მცხეთის ისტორიული ძეგლები საფრთხის ქვეშ მყოფი ძეგლების ნუსხიდან ამოიღო და მსოფლიო მემკვიდრეობის ძირითად ნუსხაში დააბრუნა.
გადაწყვეტილება იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის კომიტეტის მე-40 სესიაზე მიიღეს.
სტამბოლში გამართულ სხდომაზე კომიტეტმა დაადგინა, რომ კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტის დაცვის სისტემის სრულყოფის მიზნით საქართველოს მიერ გაწეული ძალისხმევა იძლევა საფუძველს საფრთხის ქვეშ მყოფი ძეგლების ნუსხიდან ამოღების შესახებ.
მცხეთა, როგორც ისტორიული ძეგლი, მსოფლიო მემკვიდრეობის ნუსხაში 1994 წლიდან ირიცხება. 2009 წელს იგი საფრთხის ქვეშ მყოფი ისტორიული მემკვიდრეობის ნუსხაში გადავიდა, რისი მიზეზიც, პირველ რიგში, ისტორიულ ძეგლებში ჩატარებული სამუშაოების შედეგად ქვებისა და ფრესკების დეგრადაცია გახდა. მცხეთა რჩებოდა ამ ნუსხაში ობიექტის ტერიტორიაზე ქალაქის უკონტროლო განვითარების გამო.
წყარო: www.unesco.org

მასალა მოამზადა: თამარ ტაბატაძემ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
1 13 14 15 16
Page 15 of 16