მედიცინა

ჩვენი ტვინი საკმაოდ აქტიური და კოორდინირებულია მაშინაც კი, როცა სხეული კვდება. ახლახან მკვლევრებმა დააფიქსირეს ტვინის ტალღები ინდივიდის სიკვდილის დროს და აღმოაჩინეს შემეცნებითი აქტივობების მსგავსი, როგორიცაა ოცნება ან მედიტაცია.

მიუხედავად იმისა, რომ ჩვენ ბევრი რამ ვიცით ვარსკვლავების „დაღუპვის” შესახებ, ადამიანის სიკვდილის ჯერ კიდევ ბევრი რამ არ გვესმის. ახლა, დაკვირვებამ მოგვცა პირველი ხედვა იმის შესახებ, თუ რა ხდება ჩვენს ტვინში სიკვდილის დროს.

შემთხვევა

დაკვირვება ესტონეთში 87 წლის კაცზე მოხდა, მას შემდეგ რაც ის სპეციალურ განყოფილებაში დაცემის შემდეგ შეიყვანეს. პაციენტს ოპერაცია ჩაუტარდა, მაგრამ ამის შემდეგ 12-მდე ეპილეფსიური შეტევა დაფიქსირდა. ინდივიდის მონიტორინგის ფარგლებში, ექიმებმა გამოიყენეს უწყვეტი ელექტროენცეფალოგრაფია (EEG), რომელიც უზრუნველყოფდა კრუნჩხვების გამოვლენას. სამწუხაროდ, ამ ხნის განმავლობაში პაციენტს გულის შეტევა დაემართა და დაიღუპა. თუმცა, აქ ერთი მნიშვნელოვანი რამ მოხდა, უწყვეტი EEG მონიტორმა ადამიანის ტვინის აქტივობა ჩაწერა და ეს ყველაფერი სიკვდილის დროს.

ტვინის აქტივობა EEG-ში ასახულ რხევებში იზომება. მეცნიერებს გამოვლენილი აქვთ ამ რხევების სხვადასხვა ტიპები, როგორიცაა ალფა, ბეტა, დელტა, თეტა და გამა. გამა რხევები ასოცირდება უფრო მაღალ შემეცნებით შესაძლებლობებთან, როგორიცაა კონცენტრაცია, ოცნება, მედიტაცია, მეხსიერება, ინფორმაციის დამუშავება და ცნობიერი აღქმა. 87 წლის კაცის შემთხვევაში, მკვლევრებმა დააფიქსირეს ყველა სხვადასხვა ტიპის ტვინის აქტივობა, მაგრამ მათ შორის გამა ტალღები უფრო დომინანტური იყო. კვლევის ავტორები ვარაუდობენ, რომ ეს ტალღები დაკავშირებულია მეხსიერების გააქტიურებასთან სიცოცხლის ბოლო მომენტებში.

Flashback – მოგონებები

„რხევების გენერირების მეშვეობით, რომლებიც დაკავშირებულია მეხსიერების აღდგენასთან, ტვინი შესაძლოა ცხოვრებისეულ მნიშვნელოვან მოვლენებს მართლაც უკანასკნელად იხსენებდეს, ისევე როგორც ეს სიკვდილთან დაკავშირებული გამოცდილებების შემთხვევაში ფიქსირდება”, – თქვა დოქტორმა აჯმალ ზემარმა, ნეიროქირურგმა, რომელიც კვლევას ხელმძღვანელობდა.

ეს ადამიანის შემთხვევაში ასეთ დროს ტვინის ტალღების პირველი ჩანაწერია, თუმცა, მეცნიერებს მსგავსი ტალღები ვირთხების სიკვდილის დროს აქვთ ჩაწერილი. მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ გარდაცვალების გარშემო ტვინის აქტივობის სპეციფიკური ცვლილებების მიუხედავად, მსგავსი გამოვლინებები შეიძლება ხდებოდეს ყველა სახეობაში.

თუმცა, მკვლევრები ჯერ საბოლოო დასკვნის გაკეთებას არ ჩქარობენ. ზუსტი დასკვნებისთვის კვლევის გაგრძელება იქნება საჭირო, ამისთვის ერთი შემთხვევის აღწერა საკმარისი ვერ იქნება.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სხეულის იმუნური სისტემის წევრ მცველთა არმიაში თითოეულს საკუთარი სამიზნე ჰყავს, რომელსაც მეთვალყურეობს.

როგორც კი შემოჭრილი ის უცხო სხეულის ან ინფიცირებული უჯრედის მარკერს შენიშნავს, იწყებს თავდასხმას ან დასახმარებლად სხვა უჯრედებს უხმობს — ხდება იმუნური პასუხის მობილიზება.

თუმცა, ცოტა ხნის წინ მკვლევრებმა რაღაც მოულოდნელი აღმოაჩინეს იმუნური სისტემის მიერ კიბოსთან ბრძოლის შესახებ, რაც თავდაყირა აყენებს ჩვენს დიდი ხნის შეხედულებას იმის შესახებ, თუ რომელ სამიზნეებს ესხმიან თავს სხვადასხვა იმუნური უჯრედები.

აღმოჩენის არსი მდგომარეობს მზაკვრულ ხრიკში, რომელსაც კიბოს უჯრედები ზოგჯერ იყენებენ ჩვენი ბუნებრივი თავდაცვის სისტემისთვის გვერდის ასავლელად — ისინი არსებითად მალავენ თავიანთ საიდენტიფიკაციო სამკერდე ნიშნებს, რომლებსაც ჰისტოშეთავსებულობის ძირითადი კომპლექსი (MHC) ეწოდება.

ასეთი მოტყუება კიბოს უჯრედებს ეხმარება, რომ ისინი ვერ დააფიქსიროს ციტოტოქსიკურმა T-ლიმფოციტებმა (CD8+ T cells) — იმუნური სისტემის გამანადგურებელი ტიპის უჯრედებმა, რომლებსაც „მკვლელ“ T-ლიმფოციტებსაც უწოდებენ.

თუმცა, ამ ახალი აღმოჩენით, მეცნიერები მიხვდნენ, რომ კიბოს უჯრედები უფრო მოწყვლადი ხდება იმ სხვა იმუნური უჯრედების მიმართ, რომლებიც აქამდე მეორად დამხმარე რაზმად ითვლებოდა — ესენია CD4+ T-ლიმფოციტები , ანუ „დამხმარე“ T-ლიმფოციტები.

მიჩიგანის უნივერსიტეტისა და ბეილორის სამედიცინო კოლეჯის მკვლევართა მიერ გაკეთებული ეს აღმოჩენა ეჭვქვეშ აყენებს იმუნოლოგიაში ათელწულების განმავლობაში მიმდინარე კვლევებს და შეიძლება კიბოს მიღმაც ჰქონდეს გავლენა.

„ჩვენს ნაშრომს, თუ შემდომში დადასტურდება, გავლენა ექნება T-ლიმფოციტებით განპირობებულ იმუნურ რეაგირებაზე კიბოსა და ტრანსპლანტოლოგიის მიღმაც“, — ამბობს აშშ-ის ბეილორის სამედიცინო კოლეჯის იმუნოლოგი პავან რედი.

არსებობს ჰისტოშეთავსებულობის ძირითადი კომპლექსის (MHC) ორი ძირითადი კლასი. I კლასის ნიშნების შესახებ ყველა ბირთვიანი უჯრედი (გარდა სისხლის წითელი უჯრედებისა) იუწყება, რათა იმუნურ სისტემას აცნობოს, ვინ არიან ისინი და რას საქმიანობენ.

II კლასი ოდნავ განსხვავებულია — ისინი კონკრეტულად იმუნური სისტემის მზვერავების, მაკროფაგების მიერ არის გამოხატული, როგორც გაფრთხილებები T-ლიმფოციტებისთვის სხეულში პოტენციურად საზიანო მასალის არსებობის შესახებ.

აქამდე მიიჩნეოდა, რომ საეჭვო MHC I მარკერების მქონე უჯრედებზე ნადირობდნენ CD8+ T-ლიმფოციტები, MHC II-ით მონიშნულ უჯრედებს კი CD4+ T-ლიმფოციტები ანადგურებდნენ.

თაგვებზე ასევე შეისწავლეს ტრანსპლანტანტი მასპინძლის წინააღმდეგ დაავადება (GVHD) — მდგომარეობა, როცა დონორისგან გადანერგილი ღეროვანი უჯრედები შეცდომით ესხმიან თავს სხეულის ჯანმრთელ ქსოვილებს. როცა ამ თაგვებში MHC I სანიშნეები არ იყო, CD4+ T-ლიმფოციტებს მაინც შეეძლოთ სამიზნე ნაწლავის უჯრედების განადგურება, რაც ხსნის, თუ როგორ შეიძლება დონორის იმუნურმა უჯრედებმა დააზიანონ ნაწლავები.

მკვლევრებმა გამოავლინეს, როგორ ასრულებენ CD4+ T-ლიმფოციტებ თავიანთ სამუშაოს ამ სცენარებში — იყენებენ პროცესს, სახელად ფეროპტოზი, რომელშიც უჯრედები იღუპებიან რკინა-დამოკიდებული დაპროგრამებული უჯრედული სიკვდილის ფორმით.

„ამჯერად ჩვენ დავადგინეთ, რომ ფეროპტოზი არის კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის ტრანსპლანტანტი მასპინძლის წინააღმდეგ დაავადების სიმძიმის ხელშემწყობი ფაქტორი. მომავალ კვლევებში უნდა დადგინდეს, ხელს უწყობს თუ არა ფეროპტოზი სხვა სამიზნე ორგანოების დაზიანებას“, — წერენ მკვლევრები.

ვინაიდან ეს აღმოჩენა სრულიად ახალია, ჯერ კიდევ ბევრი რამაა გასაკეთებელი, რათა დადასტურდეს, რომ ის ზუსტად ისე მუშაობს, როგორც ამას მკვლევრები გვთავაზობენ, მაგრამ, მომავალში, ეს ცოდნა შესაძლოა ჩვენს სასარგებლოდ გამოვიყენოთ კიბოს მკურნალობის მეთოდების შემუშავებაში… სრულად

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

თერაპია, რომელმაც რევოლუცია მოახდინა სისხლისა და კანის კიბოს მკურნალობის მეთოდებში, შესაძლოა კიდევ უფრო ეფექტიანი გახდეს. კანის კიბოს ყველაზე მძიმე ფორმის მქონე თაგვებში, კიბოს უჯრედების გამკვრივებამ იმუნოთერაპიის ეფექტები გააძლიერა იმ შემთხვევებში, როცა იმუნურ სისტემაზე მანიპულირებდნენ, რათა მას სიმსივნე გაენადგურებინა. შთამბეჭდავმა შედეგებმა მეცნიერებს გაუჩინა იმედი, რომ ასეთივე მიდგომამ შეიძლება გააუმჯობესოს გადარჩენის მაჩვენებელი ადამიანებში, რომლებიც ისეთი იმუნოთერაპიებით მკურნალობენ, როგორიცაა ანტიგენის ქიმერული რეცეპტორებით (CAR T-cells) თერაპია.

„სრულიად ახალი კონცეფციაა. ის სამედიცინო პრობლემას ნამდვილად უმკლავდება ფიზიკური თვალსაზრისით. ვფიქრობ, რომ ძალიან პერსპექტიულია“, — ამბობს ლონდონის დედოფალ მარის უნივერსიტეტის მკვლევარი ი სუი, რომელიც ამ კვლევაში ჩართული არ ყოფილა.

ხშირად, კიბოს უჯრედები უფრო რბილია, ვიდრე ჯანმრთელი უჯრედები. ეს კი შეიძლება პრობლემა იყოს, რადგან T-ლიმფოციტებს (T-უჯრედები) — იმუნური სისტემის ნაწილს, რომელსაც სიმსივნის განადგურების პოტენციალი აქვს — შეუძლიათ შეიგრძნონ მათი შემოგარენის სიმკვრივე.

„ძლიერ გვაინტერესებდა, ეხმარებოდა თუ არა სირბილე კიბოს უჯრედებს იმუნური სისტემისგან დამალვაში და რა გავლენა შეიძლება ჰქონოდა T-ლიმფოციტების მექანიკურ მგრძნობელობას კიბოსადმი მათ რეაგირებაზე“, — ამბობს შვეიცარიის ფედერალური ტექნოლოგიური ინსტიტუტის მკვლევარი ლი ტანგი, რომელმაც კვლევის შედეგები 11 მაისს წარმოადგინა ლონდონში გამართულ კონფერენციაზე.

ამ საკითხის შესასწავლად, მკვლევრებმა პირველ რიგში სცადეს იმის დადგენა, რატომ არის კიბოს უჯრედები უფრო რბილი თავიანთი მემბრანებით, ანუ გარე ზედაპირით, ვიდრე ჯანმრთელი უჯრედები. ასე დადგინდა, რომ კიბოს უჯრედები, როგორც თაგვებში, ისე ადამიანებში — უფრო რბილია, რადგან მათი მემბრანები მეტ ქოლესტერინს შეიცავს… სრულად

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

ახალი საერთაშორისო კლინიკური კვლევის თანახმად, პრეპარატი აბატაცეპტი (abatacept) შესაძლოა მნიშვნელოვნად ამცირებდეს რევმატოიდული ართრიტის განვითარების რისკს იმ ადამიანებში, რომლებიც დაავადების მაღალი რისკის ჯგუფს მიეკუთვნებიან. კვლევის შედეგები ავტორიტეტულ სამეცნიერო ჟურნალშიNature Medicine გამოქვეყნდა. 

კვლევა ესპანეთის 14 სამედიცინო ცენტრში ჩატარდა და მასში მონაწილეობდა 70 პაციენტი, რომლებსაც პალინდრომული რევმატიზმი ჰქონდათ – ეს არის აუტოიმუნური დაავადება, რომელიც დაახლოებით ნახევარ შემთხვევაში რევმატოიდულ ართრიტში გადაიზრდება. მონაწილეები ორი წლის განმავლობაში იღებდნენ ან აბატაცეპტს, ან სტანდარტულად გამოყენებულ პრეპარატს – ჰიდროქსიქლოროქინს.

შედეგებმა აჩვენა, რომ აბატაცეპტით მკურნალობის ჯგუფში რევმატოიდული ართრიტი მხოლოდ პაციენტების 20%-ს განუვითარდა, მაშინ როდესაც ჰიდროქსიქლოროქინით მკურნალობის ჯგუფში ეს მაჩვენებელი 50% იყო. გარდა ამისა, აბატაცეპტის მიმღებ პაციენტებში მნიშვნელოვნად შემცირდა სახსრების ტკივილისა და შეშუპების შეტევების სიხშირე და სიმძიმე. ორივე პრეპარატი კვლევის განმავლობაში უსაფრთხო და კარგად ასატანი აღმოჩნდა.

მკვლევრების შეფასებით, ეს შედეგები მიუთითებს, რომ დაავადების ადრეულ ეტაპზე ჩარევა შესაძლებელია და შესაძლოა თავიდან აიცილონ ქრონიკული, შეუქცევადი სახსრული დაზიანებების განვითარება. მათი თქმით, ეს რევმატოიდული ართრიტის პრევენციის მიმართულებით მნიშვნელოვანი ნაბიჯია და მომავალში მკურნალობის სტანდარტის შეცვლის საფუძველიც შეიძლება გახდეს.

რევმატოიდული ართრიტი ქრონიკული აუტოიმუნური დაავადებაა, რომლის დროსაც იმუნური სისტემა საკუთარ სახსრებს აზიანებს. დაავადება იწვევს ტკივილს, შეშუპებას, მოძრაობის შეზღუდვას და დროთა განმავლობაში შეიძლება სახსრების შეუქცევადი დაზიანება გამოიწვიოს. სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ მსგავსი კვლევები იმედს აჩენს, რომ მომავალში შესაძლებელი გახდება დაავადების არა მხოლოდ მკურნალობა, არამედ მისი განვითარების პრევენციაც.

სისხლის ერთი კონკრეტული ცილით, შესაძლოა, დემენციის რისკის პროგნოზირება ათწლეულებით ადრე მოხერხდეს.

ჩვენს ორგანიზმში არსებული ბიომარკერები ხშირად წინასწარ გვეუბნებიან, თუ როგორ წარიმართება მომავალში ჩვენი ჯანმრთელობა. ჟურნალ Science Advances-ში გამოქვეყნებულმა ახალმა მასშტაბურმა კვლევამ გამოავლინა უმნიშვნელოვანესი ადრეული ბიომარკერი, რომელიც შუახნის ასაკში გაზომვისას, ხანდაზმულობაში დემენციის განვითარების რისკს ააშკარავებს.

ახალი ბიომარკერი არის ცილა GDF15, რომელიც სისხლის პლაზმაში გვხვდება. აშშ-ში, დიდ ბრიტანეთში, ისლანდიასა და იაპონიაში ათეულობით ათას ადამიანზე ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ 55 წლის (ან უფრო ადრეულ) ასაკში სისხლში ამ ცილის მაღალი დონე მომდევნო ათწლეულებში დემენციის განვითარების პირდაპირი წინაპირობაა.

ტვინის ზომის შემცირება: მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ სისხლში GDF15-ის მაღალი კონცენტრაცია მჭიდრო კავშირშია ცერებროსპინალურ სითხეში მის მატებასთან და თავის ტვინის ზომის შემცირებასთან. თუმცა, საინტერესოა, რომ ის არ უკავშირდება ალცჰაიმერისთვის დამახასიათებელ ტოქსიკურ ამილოიდურ გროვებს.

„მენდელის რანდომიზაციის“ გენეტიკური მეთოდით დამტკიცდა, რომ ეს ცილა დაავადების უბრალო გვერდითი ნიშანი კი არ არის, არამედ თავად წარმოადგენს დემენციის (განსაკუთრებით ვასკულარული დემენციის) ერთ-ერთ მამოძრავებელ ძალას, რადგან ეს გენეტიკური კავშირი დამოუკიდებელია ადამიანის ცხოვრების წესისგან.

ჩვეულებრივ, GDF15-ის ფუნქცია ორგანიზმში იმუნური სისტემის უსაფრთხოდ კონტროლი და ანთების მართვაა (მაგალითად, მას კიბოს უჯრედების გავრცელების დათრგუნვაც შეუძლია). თუმცა, მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ როდესაც საქმე დემენციას ეხება, ეს ცილა იმუნურ სისტემას ზედმეტად „ამშვიდებს“, რის გამოც ტვინი გარეშე დაზიანებების მიმართ სრულიად დაუცველი რჩება.

ამ აღმოჩენის წყალობით, მომავალში ექიმებს შეეძლებათ სიმპტომების გამოჩენამდე ათწლეულებით ადრე მიიღონ პრევენციული ზომები დაავადების მართვისა და მკურნალობისთვის.