close

დედამიწა

დედამიწა

6 გასაოცარი ფაქტი ყვავების შესახებ

კაცობრიობას ძალიან მრავალფეროვანი და ხანგრძლივი ისტორია აკავშირებს ყვავებთან, მეტწილად მათი გარეგნობიდან გამომდინარე ყვავს სიკვდილის სიმბოლოდაც მიიჩნევდნენ, ამავდროულად ზოგჯერ სამყაროს შემქმნელთანაც აიგივებდნენ და ეთაყვანებოდნენ ფრინველისთვის საკმაოდ უცნაური და საოცარი გონებრივი შესაძლებლობების გამო.

1. ყვავებს შეუძლიათ ადამიანის სახის დამახსოვრება
როდესაც ყვავების გუნდს შევამჩნევთ ალბათ დიდი ძალისხმევის შედეგადაც ვერ შევძლებთ თითოეული მათგანის დამახსოვრებას, რადგან ჩვენთვის ისინი ყვავები არიან, დიდი შავი ფრინველები და არაფერი სხვა. მაშინ როცა თითოეული მათგანი სავარაუდოდ დაგვიმახსოვრებს, როგორც უცნაურ ადამიანს რომელიც უთვალთვალებდა მათ. ეს ფაქტი დადასტურდა 2006 წელს მეცნიერების მიერ, სიეტლში ჩატარებული ექსპერიმენტით, როცა ვაშინგტონის უნივერსიტეტის ბიოლოგიის სპეციალისტის, ჯონ მერზლაფის ხელმძღვანელობით უნივერსიტეტის ეზოში დაიჭირეს შვიდი ყვავი და ნიშანი დაადეს მათ. ექსპერიმენტის დროს თითოეული მკვლევარი ატარებდა ნიღაბს, რათა დაედგინათ შეძლებდნენ თუ არა ეს ყვავები მათ ამოცნობას მოგვიანებით. რამდენიმე დღის შემდეგ როცა მკვლევარები ამავე ნიღბებით კვლავ გამოჩნდნენ ეზოში, ყვავებმა აშკარა აგრესია გამოხატეს მათ წინააღმდეგ, ყველაზე საინტერესო კი ისაა რომ თავდაპირველად სწორედ ის შვიდი დანიშნული ყვავი აქტიურობდა, შემდეგ კი დანარჩენებიც შემოუერთდნენ, მიუხედავად იმისა რომ ისინი არ ყოფილან ადგილზე წინა ექსპერიმენტის დროს. ექსპერიმენტი რამდენჯერმე გამეორდა და შედეგი ყოველთვის ერთი და იგივე იყო.

2. ყვავებს შეუძლიათ შეთქმულება მოაწყონ
ამ ექსპერიმენტიდან ნათლად ჩანს, რომ ყვავებს შეუძლიათ ერთმანეთისთვის ინფორმაციის გადაცემა. მეცნიერები მსჯელობენ იმის შესახებ შეიძლება თუ არა ყვავებს ჰქონდეთ ისეთი ფენომენი, რასაც ჩვენ ენას ვუწოდებთ, მაგრამ გასათვალისწინებელია რომ ყვავებს გააჩნიათ რეგიონალური დიალექტი, რაც ალბათ შეუძლებელი იქნებოდა მათ შორის საკომუნიკაციო ენის არსებობის გარეშე.
ექსპერიმენტის დროს ყვავების ნაწილს არ უნახავს ნიღბიანი ადამიანები, მაგრამ მათ ისედაც ჰქონდათ გარკვეული ინფორმაცია მათ შესახებ. ასე რომ, ყვავებს შეუძლიათ არა მხოლოდ ამოიცნონ ადამიანთა სახეები, არამედ დეტალებში აღუწერონ კიდევაც ისინი ერთმანეთს და სავარაუდოდ შთამომავლობასაც გადასცენ ეს ინფორმაცია.

 

3. მეხსიერება
ონტარიოში, კერძოდ ჩათემში, ყვავებმა დაიწყეს ყოველწლიური მიგრაციის დროს ამ ადგილის დროებით საბინადროდ გამოყენება, შედეგად ათასობით ყვავი ანადგურებდა ჩათემის სასოფლო-სამეურნეო ნაკვეთებს. მოსახლეობამ მიიღო შესაბამისი ზომები მათი დახოცვის შესახებ, ამ გადაწყვეტილებიდან ერთ დღეში მონადირეებმა მოკლეს მხოლოდ და მხოლოდ ერთი ყვავი და ეს საკმარისი იყო იმისთვის, რომ ყვავებს ჩათემის დასახლებული ადგილებისთვის სამუდამოდ აერიდებინათ თავი. მას შემდეგ აღარცერთი ყვავის მოკვლა აღარ გამხდარა საჭირო.
მსგავსი ფაქტი მხოლოდ ჩათემში არ დაფიქსირებულა, ცნობილია რომ ყვავები ყოველთვის გვერდს უვლიან ისეთ ადგილებს, სადაც თუნდაც ერთ ყვავი მაინც მოუკლავთ, მეტიც, თაობების შემდეგაც ახსოვთ სახლები, სადაც რომელიმე მათი თანამოძმე მომკვდარა. ამრიგად, ძალიან უცნაურია რომ შეიძლება ათასობით ყვავს ჰქონდეს ჩვენი საცხოვრებლის შესახებ ინფორმაცია.

 

4. სხვადასხვაგვარი ნივთების გამოყენების უნარი
როდესაც საუბარია გარკვეული ნივთების ცხოველების მიერ გამოყენებაზე, მეტწილად გაგვახსენდება შიმპანზეები, ან სხვა ცხოველები, რომლებიც სხვადასხვა მცენარის ღეროებს იყენებენ ტერმიტების შესაჭმელად, მაგრამ არა ფრინველები. მიუხედავად ამისა, მრავალი მაგალითი ადასტურებს, რომ ყვავებს თავისუფლად შეუძლიათ სხვადასხვა ნივთების საჭიროებისამებრ გამოყენება. მაგალითად, ექსპერიმენტი ჩატარდა ახალ შოტლანდიურ ყვავზე, სახელად ბეტიზე, რომელიც გულისხმობდა საკვების მოთავსებას სინჯარაში ისე, რომ ექსერიმენტში მონაწილე ყვავებს არ ჰქონოდათ მისი თავისუფლად ამოღების საშუალება. როგორც ბეტის, ისევე მეორე ყვავს, აბელს შეეძლოთ გამოეყენებინათ მავთულები, ერთი სწორი, მეორე კი მოკაუჭებული. აბელმა ჩაავლო სწორ მავთულს და გაფრინდა, როცა ბეტიმ მოიფიქრა მოკაუჭებული მავთულით საკვების სინჯარიდან ამოღება. აღსანიშნავია რომ არცერთ მათგანს იქამდე არ ჰქონია შეხება მავთულებთან.
ასევე, როდესაც მეცნიერებმა მცირე ზომის კამერები დაამონტაჟეს ახალი შოტლანდიური ყვავების კუდებზე, აღმოაჩინეს რომ ისინი პატარა ჯოხებს იყენებდნენ ხეებიდან ბაღლინჯოების ამოსაყვანად, მეტიც, მაგარი ფოთლებისა და მცენარეების გამოყენებით აკეთებდნენ ,,ბასრ“ ნივთებსაც, რომლთა მეშვეობითაც სხვადასხვა ნივთების ქმნიდნენ, ამრიგად ყვავების ინდუსტრია ნამდვილად საგონებელში აგდებს კაცობრიობას.

5. დაგეგმვა
ყვავები გამუდმებით აგროვებენ საკვების მარაგს რაიმე გაუთვალისწინებელი შემთხვევებისთვის. მართალია შეგვიძლია დავასახელოთ მრავალი ცხოველი, თუნდაც ციყვი, რომელიც ანალოგიურად იქცევა, მაგრამ ყვავების შემთხვევაში კიდევ უფრო უცნაურადაა საქმე. ყვავებს ხშირად ქურდებადაც მიიჩნევენ, რასაც ალბათ თავადაც არ უარყოფედნენ ამის შესაძლებლობა რომ ჰქონდეთ, ამიტომაც როდესაც ყვავს საკვების შეგროვება სურს ყოველთვის თვალს ადევნებს სხვა ყვავებსაც, თუკი შეამჩნევს რომ რომელიმე მათგანი თვალყურს ადევნებს თავს მოაჩვენებს თითქოს მათ საერთო მარაგში ათავსებს საკვებს, სინამდვილეში კი დროებით მალავს ფრთის ქვეშ, შემდეგ კი ცნობისმოყვარე თვალისგან მოშორებით გადაინახავს. ყველაზე საინტერესო ალბათ მაინც ის ფაქტია, რომ დანარჩენები მაინც აკვირდებიან თუ სად მალავს თანამოძმე ნადავლს, რომ ხანდახან თავადაც ჩაეზიარონ მას.

6. შემგუებლობა
ყვავები ყურადღებას აქცევენ ადამიანების მუშაობის პროცესს და მათგანაც ითვისებენ გარკვეულ ცოდნას. ხშირია შეთხვევები როცა ყვავი გარკვეული სიმაღლიდან აგდებს კაკალს რომ მიირთვას ქერქსიგან თავისუფალი შიგთავსი, მაგრამ სხვა შემთხვევებში გრავიტაციის ძალის მაგივრად ტრასაზე მოძრავ მანქანებს იყენებს და ამ საქმეს სწორედ მათ ანდობს. ყვავები იმახსოვრებენ შუქნიშნის მუშაობის წესს რათა ზუსტად განსაზღვრონ კაკლის ჩამოგდების შესაფერისი დრო და საფრთხის თავიდან ასარიდებლად ტრასაზეც ადამიანებისგან განსხვავებით მხოლოდ წითელი შუქის შემთხვევაში ეშვებიან, ამრიგად შეიძლება ითქვას, რომ მათ აქვთ უნარები, რომლებიც მსოფლიოს მოსახლეობის დაახლოებით 10 %-მა თუ აითვისა.

მასალა მოამზადა: თამარ დევდარიანმა 

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

ჰჰჰჰჰსსსსსდ

სრულად ნახვა
ბიოლოგიადედამიწაეს საინტერესოაკვლევები

მეცნიერებმა აღმოაჩინეს არსება, რომელსაც ჟანგბადის გარეშე სიცოცხლე შეუძლია

თელ-ავივის უნივერსიტეტის მეცნიერებმა ორაგულში აღმოაჩინეს მედუზას მსგავსი პარაზიტი, რომელსაც მიტოქონდრიალური გენომი არ აქვს, რაც იმას ნიშნავს, რომ ის არ სუნთქავს, ანუ შეუძლია ისეთ გარემოში ცხოვრობა, სადაც ჟანგბადი არ არის .

ჰენიგუია სალმინიკოლა (Henneguya salminicola) გახლავთ დღემდე აღმოჩენილი პირველი მრავალუჯრედიანი ორგანიზმი მიტოქონდრიალური გენომის გარეშე.

მეცნიერები აცხადებენ, რომ უცნაური პარაზიტის აღმოჩენა არა მარტო ცვლის ჩვენს წარმოდგენებს დედამიწაზე არსებული სიცოცხლის შესახებ, არამედ ზეგავლენას ახდენს დედამიწის მიღმა სიცოცხლის ძებნის პროცესზეც.

ჰენიგუია სალმინიკოლა ჰიდროიდია – ანუ განეკუთვნება ცოცხალი ორგანიზმების იმავე კატეგორიას,  რომელსაც განეკუთვნებიან მედუზები, ფრინტები და მარჯნები. აღსანიშნავია, რომ მას ადამიანის ჯანმრთელობისთვის ზიანი არ მოაქვს.

მეცნიერებმა ჰენიგუია სალმინიკოლა დნმ-ის თანმიმდევრობის ანალიზისა და ფლუორესცენტული მიკროსკოპიის საშუალებით შეისწავლეს და აღმოაჩინეს, რომ მას დაკარგული ჰქონდა მიტოქონდრული გენომი, აერობული სუნთქვის უნარი და ასევე ყველა ნუკლეარული გენი, რომელიც მიტოხონდრიის ტრანსკრიპციასა და რეპლიკაციაშია ჩართული.

კვლევის შედეგებმა აჩვენა, რომ დედამიწაზე არსებობს სულ მცირე ერთი მრავალუჯრედიანი ორგანიზმი, რომელსაც სიცოცხლისთვის ჟანგბადი არ სჭირდება.

კვლევის შედეგები სამეცნიერო ჟურნალ PNAS-ში გამოქვეყნდა.

წყარო : sciencealert.com

მასალა მოამზადა : თამარ ტაბატაძემ 

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა“

სრულად ნახვა
გეოგრაფიადედამიწაეს საინტერესოა

საინტერესო ფაქტები ავსტრალიის შესახებ

ავსტრალია არის ყველაზე პატარა კონტინენტი, რომელზეც მდებარეობს მხოლოდ ერთი სახელმწიფო-ავსტალია და რომელსაც ,,ცოცხალი ნამარხების” კონტინენტს უწოდებენ.

საუკუნეების განმავლობაში ავსტრალია იზოლირებული იყო სხვა კონტინენტებისგან, შესაბამისად უძველესი, ენდემური სახეობის ფლორა და ფაუნა შენარჩუნდა. ძუძუმწოვრებიდან განსაკუთრებით დიდ ინტერესს იწვევენ ჩანთოსნები, შესაბამისად ავსტრალიის სახელმწიფო გერბზე გამოსახულია: კენგურუ და სირაქლემა ემუ.

კიდევ რა საინტერესო ფაქტები შეიძლება არ ვიცოდეთ ავსრალიის შესახებ?

  • დასავლეთ ავსტრალის სამხრეთ სანაპიროზე მდებარეობს ვარდისფერი ტბა სახელად ,,ჰილიერი”;

  • ჩრდილოეთ ავსტრალიაში მდეობარეობს ქვიშაქვის უზარმაზარი ფორმაცია, ულურუს მთა(აიერს-როკი), რომელიც ფერს დღის განმავლობაში რამდენჯერმე იცვლის;
  • ვფიქრობ, ყველამ ვიცით, რომ ავსტრალიის უმაღლესი მთა არის კოსციუშკო, მაგრამ ექსპედიიებისა და კვლევების შემდეგ დადგინდა, რომ ყველაზე მაღალი მთა არა კოსციუშკო, არამეს ტაუსლენდია. ავსტრალიის მთავრობამ კოსციუშკოს პირველაღმომჩენის, ედმუნდ სტშელეცკის პატივსაცემად საოცარი გადაწყვეტილება მიიღო- ტაუსლენდს კოსციუშკო უწოდა და კოსციუშკოს ტაუსლენდი;
  • ავსტრალიელები თავიანთ ქვეყანას უწოდებენ „ოზ“-ს;
  • იცოდით, რომ ეკონომიკის გაძლიერების მიზნით, ავსტრალიერები მხოლოდ და მხოლოდ ადგილობრივ ნაწარმს ყიდულობენ, რომელსაც მწვანე სამკუთხედში ჩასმული ყვითელი კენგურუს გამოსახულებიანი ნიშანი ამშვენებს? რეკლამებში კი აუცილებლად აღნიშნავენ, რომ ნაწარმი ავსტრალიაშია დამზადებული;
  • ავსტრალიაში პირველი 12-კაციანი ბრიგადა ბრიტანეთიდან გადმოსახლებული კატორღელებისგან შეიქმნა;
  • ავსტრალიას ეკუთვნის შობის კუნძული, რომლის მოსახლეობა დედამიწაზე პირველი ხვდება ახალ წელს;
  • ავსტრალიას არ აქვს ოფიციალური რელიგია. ქვეყანაში კი სამი სახელმწიფო ენაა: ინგლისური, ახალზელანდიური ნიშნების და მაორების. აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ მსოფილიოს არცერთ ქვეყანაში, გარდა ახალი ზელანდიისა, აბორიგენების ენა არ არის სახელმწიფო ენად აღიარებული;
  • 1893 წელს დემოკრატიულ ქვეყნებში სწორედ ახალი ზელანდია იყო პირველი, სადაც აღიარეს ქალთა და მამაკაცთა თანასწორუფლებიანობა და ქალებმა მოიპოვეს არჩევნებში მონაწილეობის უფლება;
  • 2005 წელს ახალი ზელანდია მსოფლიოში პირველი ქვეყანა გახდა, სადაც შემოიღეს ბეგარა ნახშიროჟანგზე ანუ ატმოსფეროში გამონაბოლქვზე;
  • მშრალ სეზონზე ავსტრალიის ბევრ შტატში აკრძალულია მანქანების რეცხვა გამდინარე წყლით, აუზების ავსება, ასფალტის მორწყვა და სხვ.
  • ცხვრების დინგოსგან დაცვის მიზნით ქვეყანაში ააგეს ღობე, რომელიც ყველაზე გრძელი ღობეა მსოფლიოში. მისი სიგრძე 5530 კმ-ია;

წყარო: NATIONAL GEOGRAPHIC , გეოგრაფია(ბლიაძე/კერესელიძე)

 

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
დედამიწაეს საინტერესოაისტორიაკულტურამსოფლიოფოტო

როგორი იქნებოდა მსოფლიოს შვიდი საოცრება დღეს

გიზას დიდი პირამიდა ძველი მსოფლიოს შვიდი საოცრებიდან ერადერთია, რომელიც დღეს კვლავ ამაყად დგას, ამასთანავე, ის შვიდ საოცრებას შორის ყველაზე ძველია.

დანარჩენი ექვსი საოცრება დღეს ნანგრევებადაა ქცეული, თუმცა ქვემოთ მოცემულ სურათებში ნახავთ, როგორი სანახავი იქნებოდნენ ისინი, საუკუნეებისთვის ხეოფსის პირამიდის მსგავსად რომ გაეძლოთ.

კომპანია Budget Direct-მა შეკრიბა მეცნიერების გუნდი, რომლებმაც მსოფლიოს შვიდი საოცრების შესახებ ზუსტი მონაცემები მოიპოვეს, მათ შორის, მათი ზუსტი ადგილმდებარეობა, მშენებლობისას გამოყენებული მასალა, ზომები და ა.შ.

მოპოვებული ინფორმაციის საფუძველზე არქიტექტორებმა და დიზაინერებმა მათი ადგილმდებარეობების თანამედროვე ფოტოებში ეს ნაგებობები ოსტატურად ჩაამონტაჟეს.

მსოფლიოს შვიდ საოცრებაში შედის ხმელთაშუა ზღვის გარშემო არსებულ მიწებზე ადამიანის მიერ შექმნილი შვიდი შთამბეჭდავი ნაგებობა.

შვიდი საოცრების სიის ყველაზე ძველი ვერსია ძვ. წ. მეორე საუკუნეში ანტიპატე სიდონელმა შექმნა:

  • ხეოფსის პირამიდა
  • ბაბილონის დაკიდული ბაღები
  • არტემიდას ტაძარი ეფესოში
  • ზევსის ქანდაკება ოლიმპიაში
  • ჰალიკარნასის მავზოლეუმი
  • როდოსის კოლოსი
  • ალექსანდრიის შუქურა

როდოსის კოლოსი

როდოსის კოლოსი სპილენძის 32-მეტრიანი ქანდაკება იყო, რომელიც 15 მეტრის სიმაღლის ორ ფუნდამენტზე იდგა. ლეგენდის თანახმად, ქანდაკება ნავსადგურში ისე იყო მოთავსებული, რომ მის ფეხებს შორის გემებს გაძრომა შეეძლოთ, თუმცა ახლა ისტორიკოსების უმეტესობა თანხმდება, რომ ეს შუა საუკუნეებში გავრცელებული მითია. ქანდაკება ძვ. წ. 227 წელს კუნძულ როდოსზე მომდარმა მიწისძვრამ დაანგრია.

ბაბილონის დაკიდული ბაღები

ბაბილონის დაკიდული ბაღები შვიდ საოცრებას შორის ერთ-ერთი ყველაზე მისტიკურია, რადგან არავინ იცის, თუ ზუსტად სად მდებარეობდა ის. ბაბილონურ ტექსტებში ის მოხსენიებული არ არის და არც არქეოლოგიური მტკიცებულებები გვაქვს. ამის გამო ადამიანების ნაწილს მიაჩნია, რომ ბაბილონის დაკიდული ბაღები უძველესი მოგზაურების ფანტაზიის ნაყოფია. თუმცა, ზოგს მიაჩნია, რომ ის დღევანდელი ერაყის ტერიტორიაზე უნდა ყოფილიყო აგებული.

ფოტო: Budget Direct

ხეოფსის პირამიდა

უკვე 4 500 წელზე მეტია, რაც ხეოფსის პირამიდა მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე საუცხოო სანახაობაა. მისი მშენებლობა ძველი წელთაღირცხვით 2560 წელს დასრულდა, 3 800 წლის განმავლობაში კი ადამიანის მიერ შექმნილი ყველაზე მაღალი სტრუქტურა იყო.

ალექსანდრიის შუქურა

ალექსანდრიის შუქურა ძველი წელთაღრიცხვით მესამე საუკუნეში აშენდა, მისი ნანგრევები კი ეგვიპტეში 1904 წელს აღმოაჩინეს. მისი სიმაღლის შესახებ სხვადასხვა ვარაუდი არსებობს, ერთ-ერთის თანახმად, მისი სიმაღლე 135 მეტრს აღწევდა, რაც ნიშნავს იმას, რომ ის საუკუნეების განმავლობაში ადამიანის მიერ შექმნილი ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი სტრუქტურა იყო.

ფოტო: Budget Direct

ჰალიკარნასის მავზოლეუმი

ჰალიკარნასში არსებული მავზოლეუმი მეფე მავსოლეს საფლავი იყო, რომელიც სპარსეთის პირველი იმპერიის პროვინციის მმართველი იყო. სწორედ მისი სახელწოდებიდან მოდის სიტყვა მავზოლეუმი. სტილით ნაგებობა ბერძნული, აღმოსავლური და ეგვიპტური არქიტექტურის ნაზავი იყო, ის 12-15 საუკუნეებში მომხდარმა ძლიერმა მიწისძვრებმა გაანადგურა.

ფოტო: Budget Direct

ზევსის ქანდაკება ოლიმპიაში

არის თუ არა რაიმე უფრო დიდებული, ვიდრე ზევსის, ოქროთი და სპილოს ძვლით შემკული 13-მეტრიანი ქანდაკება? ეს კოლოსალური ძეგლი ძველმა ბერძენმა მოქანდაკემ და არქიტექტორმა ფიდიასმა ჩვენს წელთაღრიცხვამდე მე-5 საუკუნეში ააგო. სამწუხაროდ, ქანდაკება და ზევსის ტაძარი ჩვენი წელთაღირცხვით 426 წელს ხანძარმა თიქმის სრულად გაანადგურა.

არტემიდას ტაძარი ეფესოში

ეფესოში არტემიდეს ტაძარი შვიდი საუკუნის განმავლობაში სამჯერ განადგურდა და ორჯერ თავიდან აშენდა. ის პირველად ჰეროსტრატემ გადაწვა, რომელსაც სურდა, რომ მისი სახელი საყოველთაოდ ცნობილი გამხდარიყო. აღდგენის შემდეგ ტაძარი ქალაქზე შეტევისას გუთებმა დაანგრიეს, მაგრამ ტაძრის აღდგენა მაინც მოხერხდა. საბოლოოდ ის ქრისტიანებმა გაანადგურეს, რომლებმაც ტაძრიდან მხოლოდ საძირკველი და ერთი ცალი სვეტი დატოვეს, რომელიც დღესაც დგას.

წყარო: iflscience

on.ge

სრულად ნახვა
დედამიწაეს საინტერესოაკვლევებიმსოფლიოფიზიკა

წამის მემილიონედით კვანტურმა კომპიუტერმა დრო უკან დააბრუნა

სკოტ ფიცჯერალდის მოთხრობა, ბენჯამინ ბატონის უცნაური ისტორია, და იმავე სახელწოდების ფილმი ბრეტ პიტის მონაწილეობით, მოგვითხრობს კაცზე, რომელიც უკუღმა ბერდება: ის მოხუცად იბადება, წლების სვლასთან ახალგაზრდავდება და ბოლოს ჩვილადქცეული კვდება.

ასეთი რამ ჩვეულებრივ ცხოვრებაში, შეამჩნევდით რომ, არასოდეს ხდება. ისმის შეკითხვა: რატომ?

ტექნოლოგიური მიღწევის შედეგად მეცნიერებმა ბენჯამინ ბატონის ისტორია ვირტუალურ სამყაროში გაიმეორეს. კვანტური ფიზიკოსების გუნდმა ამ წლის დასაწყისში შექმნეს კომპიუტერული ალგორითმი, რომელიც ახალგაზრდობის შადრევნის მსგავსად მოქმედებს.

IBM კვანტური კომპიუტერის გამოყენებით მათ ერთი ცალი სიმულირებული ელემენტარული ნაწილაკის მემილიონედი წამით გაახალგაზრდავება შეძლეს. მაგრამ ეს მათ ისეთ ძალისხმევად დაუჯდათ, რომ მიღწეული ფიზიკის კანონებზე გამარჯვებად რთულად თუ ჩაითვლება: შედეგის მისაღებად მეცნიერებმა იმგვარი რთული მანიპულაციები ჩაატარეს, როგორების ბუნებაში გამეორებაც ფაქტობრივად შეუძლებელია; ეს კი მხოლოდ გვიმყარებს იმის რწმენას, რომ დროის დინებაში უიმედოდ ვართ გამომწყვდეულები.

ადამიანებმა მეცნიერული ახსნის გარეშეც ვიცით, რომ ათქვეფილ კვერცხს ნაჭუჭში პირვანდელი სახით ვერ დავაბრუნებთ. ახლა კი ისიც აშკარავდება, რომ, სავარაუდოდ, თუნდაც ერთი ნაწილაკიც კი ვერასდროს დაბრუნდება დროში, თუ მას ზედმიწევნით შემუშავებულ, საგანგებო პირობებს არ შევუქმნით.

ფოტო თუ კინოფირის მეშვეობით გატეხილი კვერცხი შეგვიძლია, საწყის, მრთელ მდგომარეობაში დავაბრუნოთ. მაგრამ რეალურ ცხოვრებაში კვანტური მექანიკა ერთ ნაწილაკსაც კი არ აძლევს დროში უკან წასვლის საშუალებას.ფოტო: Getty

“ჩვენ ვაჩვენეთ, რომ თუნდაც ერთადერთი კვანტური ნაწილაკის დროში უკუსვლა იმდენად რთული ამოცანაა, რომ ბუნება, მხოლოდ საკუთარი ძალების ამარა, ამას ვერ შეძლებს”, – ამბობს ვალერი ვინოკური, არგონის ეროვნული ლაბორატორიის თანამშრომელი. ის ერთ-ერთია დროის მბრძანებლად ქცევის მოსურნე 5 მეცნიერიდან, რომელთაც გორდი ლესოვიკი ხელმძღვანელობთ, – “ორი ნაწილაკისგან შემდგარი სისტემა კიდევ უფრო შეუქცევადია დროში, რომ აღარაფერი ვთქვათ ომლეტისთვის ათქვეფილ კვერცხზე, რომელიც მილიარდობით ნაწილაკისგან შედგება”.

კვანტური ბილიარდის თამაში

თეორიაში, ფიზიკის ფუნდამენტური კანონები შექცევადია; არ აქვს მნიშვნელობა, დრო წინ მიდის თუ უკან, მათემატიკურად ყველაფერი კარგად მუშაობს. მაგრამ თუ დრო სივრცე-დროის ერთ-ერთი განზომილებაა, როგორც ამას აინშტაინი ამბობდა, ის ერთობ უცნაური, ერთი მიმართულებით მოქმედი განზომილება გამოდის. რეალურ ცხოვრებაში ჩვენ შეგვიძლია, მეტროს სადგურიდან ამოვიდეთ და ან მარჯვნივ გავუხვიოთ, ან მარცხნივ, მაგრამ იმის არჩევანი კი არ გვაქვს, დროში წინ წავიდეთ თუ უკან. ჩვენი გეზი ყოველვის მომავლისკენაა მიმართული.

ჩვენ, ფაქტობრივად, თერმოდინამიკის მეორე კანონის ტყვეობაში ვიმყოფებით, რომელიც ამბობს, რომ ჩვენი სამყაროს მსგავს ჩაკეტილ სისტემაში უწესრიგობა და კომპლექსურობა მხოლოდ იზრდება. შესაბამისად, ათქვეფილი კვერცხი ვერასდროს აღიდგენს პირვანდელ სახეს, ვინაიდან მისი უფრო გულმოდგინედ ათქვეფის გზები უსასრულოდ მეტია, ვიდრე -თავდაპირველი მდგომარეობის წარმატებით აღდგენისა.

მარცხნივ ხედავთ IBM’s Q-ს გამზავებელ მაცივარს, რომელშიც კვანტური კომპიუტერია მოთავსებული. მარჯვნივ კი მეცნიერები, ჰენჰი პაიკი და სარა შელდონი, იორკთაუნ ჰეითსის IBM-ის ტომას უოტსონის კვლევით ცენტრში განთავსებული გამზავებელი მაცივრის შიგთავსს ამოწმებენ.ფოტო: Graham Carlow / Connie Zhou / IBM Research

მაგრამ დროის წინსვლა ნაწილაკების მხოლოდ დიდ რაოდენობაზე არაა დამოკიდებული. კვანტური თეორიის პარადოქსული კანონები, რომლებიც სუბატომურ სამყაროს მართავენ, ერთადერთი ნაწილაკის დროითი მიმართულების ცვლილებასაც კი ურთულეს ამოცანად აქცევენ.
განუზღვრელობის პრინციპი, კვანტური მექანიკის ეს ქვაკუთხედი, გვამცნობს, რომ დროის ნებისმიერ მომენტში სუბატომური ნაწილაკის მხოლოდ ადგილმდებარეობა ან მხოლოდ სიჩქარე შეიძლება იყოს ცნობილი, მაგრამ ორივე ერთად – არასოდეს. შედეგად, ისეთი ნაწილაკი, როგორიც ელექტრონია, შეგვიძლია წარმოვიდგინოთ მათემატიკური მოდელით, სახელად ტალღური ფუნქცია, რომლის სიდიდეც ნაწილაკის ამა თუ იმ ადგილას ყოფნის ალბათობაზე მიუთითებს.

ტალღური ფუნქცია ვრცელდება მთლიან დროსა და სივრცეში. მისი ევოლუციის აღმწერი კანონი – შრედინგერის განტოლება – რომელიც ავსტრიელი ფიზიკოსის სახელს ატარებს, დროის წინსვლისა თუ უკუსვლის შემთხვევაში თანაბრად მუშაობს. მაგრამ ტალღური ფუნქციის დროითი უკუსვლა ურთულესი განსახორციელებელია.

დოქტორმა ვინოკურმა ეს პროცესი მიამსგავსა ბილიარდის გაგორებული ბურთის იმ წერტილში დაბრუნებას, საიდანაც მან მოძრაობა დაიწყო. თითქოს, ამაში რთული არაფერია: უბრალოდ, მიარტყით ბურთს ბილიარდის ჯოხი და ეგაა. მაგრამ თუ ის კვანტური ბურთია, საქმეში განუზღვრელობის პრინციპი ერთვება: თქვენ შეიძლება იცოდეთ, რა სიძლიერით უნდა დაარტყათ ბურთს, ან რომელი მიმართულებით უნდა გასტყორცნოთ ის, მაგრამ ორივე ერთად ვერასოდეს გეცოდინებათ. 

“განუზღვრელობის პრინციპის გამო კვანტური ბურთი არასოდეს დაბრუნდება იმ წერტილში, სადაც თავდაპირველად იმყოფებოდა”, – ამბობს დოქტორი ვინოკური.

მეტიც, კვანტურ მექანიკაში ბურთი ტალღად უნდა წარმოვიდგინოთ: მისი ადგილმდებარეობის განსაზღვრის მერე ის სივრცეში ისე ვრცელდება და ვითარდება, როგორც ტბაში ჩაგდებული ქვის გარშემო წარმოქმნილი წრიული ტალღები. შესაბამისად, მისი უკან დაბრუნება უფრო მეტ სირთულესთანაა დაკავშირებული, ვიდრე ბურთზე ჯოხის მირტყმა და სწორ ზედაპირზე უკან გამოსრიალებაა. ტალღის უკან დასაბრუნებლად საჭიროა, უკუსვლით ზუსტად განმეორდეს ტალღების მიერ გავლილი ფაზები, ამპლიტუდათა ცვლა და ასე შემდეგ, რაც იმდენად კომპლექსური პროვესია, რომ ბუნება დამოუკიდებლად ამას ვერ შეძლებს.

კი, არა და შესაძლოა

აქ კი საქმეში კვანტური კომპიუტერი ერთვება.

ჩვეულებრივი კომპიუტერისგან განსხვავებით, რომელიც ნულებისა და ერთიანების სერიებს ანუ ბიტებს გადაამუშავებს, კვანტური კომპიუტერი ე.წ. კუბიტებისგანაა შექმნილი, რომლებთაგანაც თითოეული ერთდროულად შეიძლება იყოს როგორც ნული, ისე – ერთი. კვანტურ კომპიუტერს ათასობით ან მილიონობით გამოთვლის ჩატარება თანადროულად შეუძლია.

ბევრი დიდი ტექნოლოგიური კომპანია, გუგლის, მაიკროსოფთის და IBM-ის ჩათვლით, ერთმანეთს მსგავს მოწყობილობათა შექმნაში ეჯირება. ასეთ ტექნოლოგიას იმ პრობლემების გადაწყვეტის პოტენციალი აქვს, რომლებსაც ჩვეულებრივი კომპიუტერები ვერ უმკალვდებიან; მაგალითად, კვანტურ კომპიუტერს დღეისათვის გაუტეხელი კრიპტოგრაფიული კოდების გატეხვა შეეძლება. ზოგიერთი მეცნიერი ფიქრობს, რომ ბუნება თავად არის კვანტური კომპიუტერი და რომ მსგავსი მოწყობილობების გამოყენების საუკეთესო გზა კვანტურ უცნაურობათა პარადოქსების სიმულირება და გამოკვლევა იქნება.

დოქტორი ლესოვიკისა და მისი კოლეგების მიზანიც სწორედ ეს იყო. მათ სურდათ, ტალღური ფუნქციის დროში უკუსვლას IBM კვანტური კომპიუტერის დახმარებით მიეღწიათ.

IBM კვანტური კომპიუტერის ოთხ-კუბიტიანი სუპერგამტარი კვადრატული წრედი.ფოტო: IBM Research

“ჯერ კიდევ გასარკვევია”, – წერს ფიზიკოსთა გუნდი თავის ნაშრომში, რომელიც ინტერნეტით ხელმისაწვდომი თებერვალში გახდა, – “დროის შეუქცევადობა ბუნების ფუნდამენტური კანონია თუ, პირიქით, მისი გადალახვა შესაძლებელია”.

IBM კომპიუტერი, რომელიც ამ მეცნიერებმა გამოიყენეს, პატარა ნაბიჯია იმ მიმართულებით, რასაც თეორეტიკოსები კვანტური უპირატესობის სახელით მოიხსენიებენ. მათ მიერ ექსპერიმეტისთვის გამოყენებული კომპიუტერი მხოლოდ ხუთ კუბიტიანი იყო (არსებობს კომპიუტერთა 16 და 20 კუბიტიანი ვერსიებიც), მაშინ, როცა გუგლის კვანტური კომპიუტერი 72 კუბიტიანია და ჯერჯერობით ამ ტექნოლოგიის ყველაზე სრულყოფილ მოდელს წარმოადგენს. მეტიც, მეცნიერებმა მხოლოდ ორი – და ზოგჯერ სამი – კუბიტი გამოიყენეს. 

დროის შექცევადობის ექსპერიმენტი ოთხ-საფეხურიანი პროცესი იყო. ჯერ კუბიტები მოათავსეს მარტივ, საწყის მდგომარეობაში, რომელიც ხელოვნური ატომის იმიტაციას ქმნიდა. მათ კუბიტები იმ გზით გადაჯაჭვეს, რომელსაც აინშტაინმა მოჩვენებითი დისტანციური ქმედება უწოდა; ეს იმ მდგომარეობას აღიშნავს, როცა ის, რაც ერთ კუბიტს შეემთხვევა გავლენას ახდენდა მეორის – და სამი კუბიტის გამოყენების შემთხვევსაში, მესამის – მდგომარეობაზეც.

შემდეგ გუნდმა მიკროტალღური რადიო პულსებით ზემოქმედება მოახდინეს კუბიტებზე, რამაც ისინი მარტივი მდგომარეობიდან მეტად კომპლექსურ მდგომარეობაში გადაიყვანა. წამის მემილიონედის მერე მეცნიერებმა ეს ფაზა – პროგრამის ევოლუცია – შეაჩერეს და კუბიტებზე კიდევ ერთი მიკროტალღური პულსით მოახდინეს მანიპულაცია, რათა იგივე ფაზები ამჯერად უკუღმა გაევლოთ და თავდაპირველ მდგომარეობაში დაბრუნებულიყვნენ.

“კვლავ ვიზუალური ანალოგია რომ დავიხმაროთ, ჩვენ ტბის ზედაპირზე წრიულად გავრცელებული ტალღები მივიყვანეთ იმ მდგომარეობაში, საიდანაც უკან, თავიანთ საწყის წერტილში დასაბრუნებლად იყვნენ მზად”, – გვიხსნის დოქტორი ვინოკური. ამას კიდევ ერთი წამის მემილიონედი დასჭირდა.

საბოლოოდ, გუნდმა ევოლუციის პროგრამა უკან გადაახვია და კუბიტები საწყის მდგომარეობაში, თავიანთ წარსულში დაბრუნდნენ. შეიძლება ითქვას, რომ ისინი წამის მემილიონედით გაახალგაზრდავდნენ.

ამ ალგორითმა თითქმის ყოველ ჯერზე იმუშავა. ორი კუბიტი ახალგაზრდულ მდგომარეობას 85% შემთხვევაში უბრუნდებოდა, ხოლო როდესაც ექსპერიმენტში სამი მათგანი იყო გამოყენებული, წარმატების კოეფიციენტი განახევრდა. კვლევის ავტორები ალგორითმის წარმატების მაჩვენებლის შემცირებას კვანტური კომპიუტერის დაუხვეწაობით და კუბიტებისთვის დამახასიათებელი იმ თვისებით ხსნიან, რომლის მიხედვითაც, მათი რაოდენობის ზრდა სინქრონულობის შემცირებას იწვევს.

კვანტური მათემატიკოსების ამბიციების სრულად განსახორციელებლად ასობით კუბიტის შემცველი მოწყობილობებია საჭირო. და როცა მსგავსი კომპიუტერები ხელმისაწვდომი გახდება, გუნდის მიერ შემუშავებული დროის სვლის შემქცევადი ალგორითმი მათი გამართული მუშაობის შესამოწმებლად შეიძლება გამოიყენონ.

მანამდე კი ყველას, ვისაც კვანტური კომპიუტერი აქვს, მეცნიერთა ალგორითმის გამოყენებით ბენჯამინ ბატონის ეფექტის მიღწევა შეუძლია. “ახლა ყველას შეუძლია კუბიტების გაახალგაზრდავება”, – ამბობს დოქტორი ვინოკური.

თუმცა ეს მხოლოდ კიბერსივრცის უთვალავ სამყაროებზე ვრცელდება. რაც შეეხება რეალურ ცხოვრებას, ერთი ნაწილაკის გაახალგაზრდავებაც კი ბუნებისთვის ზედმეტად რთული ამოცანაა. ამდენად, სიბერე გარდაუვალია და ჩვენც დროის მდინარებას კვლავაც ვერსად გავექცევით.

წყარო : on.ge

სრულად ნახვა
დედამიწა

ცხოვრობს თუ არა კანიბალების ტომი ინდოეთის ოკეანეში?

ინდოეთის ოკეანეში მდებარე კუნძულ ჩრდილოეთ სენტინელზე არსებობს ტომი, რომლის წარმომადგენლები შესაძლოა იმ პირველი ადამიანის პირდაპირი შთამომავლები არიან, რომლებიც რამდენიმე ათასი წლის წინ აფრიკიდან წამოვიდნენ.

მათ შესახებ ძალიან ცოტა რამ ვიცით.

მედიაში გამოქვეყნებული სტატიები ტომს აღწერენ, როგორც მოძალადეს და კაციჭამიას, რომ ისინი თავს ესხმიან ყველას, ვინც მიუახლოვდებათ. სიმართლე კი ისაა, რომ სენტინელებს ამ თავდასხმის საკმაოდ საფუძვლიანი მიზეზი აქვთ. ისინი იმდენად იზოლირებულები არიან გარესამყაროსგან, რომ სხვადასხვა დაავადების მიმართ იმუნიტეტი საერთოდ არ გააჩნიათ.

სენტინელები, სავარაუდოდ, 60,000 წელია ამ კუნძულზე ცხოვრობენ. კუნძული სქელ ჯუნგლშია გახვეული და შეუძლებელია ჰაერიდან იმის დანახვა, თუ რა ხდება იქ.

ინფორმაციის არარსებობის გამო, მედია არ ერიდება ტომის დასახასიათებლად ისეთი ფრაზების გამოყენებას, როგორიცაა: ისინი ჯერ კიდევ ქვის ხანაში ცხოვრობენ, ისინი კანიბალები არიან, ისინი მეომრები არიან და ა.შ.

არასამთავრობო ორგანიზაცია ,,Survival International-ი” ამ წარმოდგენების წინააღმდეგ გამოდის და აცხადებს, რომ მედია ქმნის მითებს, რომლებიც კარგი ისტორიებია მკითხველისთვის, მაგრამ პრობლემაა ამ ტომის ხალხისთვის. „მსოფლიოში სხვადასხვა ტომების ხალხები აღიქმებიან, როგორც ბინძური და ველური არსებები, რომლებიც სასიკვდილოდ განწირულ არქაულ საზოგადოებას განეკუთვნებიან. უარყოფითი დახასიათება უარყოფით სტერეოტიპებს ქმნის, რომელიც საფუძვლად უდევს ადამიანის უფლებების სისტემატურ და უხეშ დარღვევებს,“ – ნათქვამია არასამთავრობო ორგანიზაციის მიერ გავრცელებულ ინფორმაციაში.

სენტინელების ცუდ რეპუტაციას  გარესამყაროსთან კონტაქტზე მათი ცივი უარი განაპირობებს. ,,Survival International-ი” აცხადებს, რომ 2004 წელს, როდესაც ცუნამის შემდეგ ვერტმფრენმა კუნძულს გადაუფრინა, რათა მისი მცხოვრებლების მდგომარეობა გაეგოთ, ერთ-ერთმა სენტინელმა მამაკაცმა პილოტს ისარი დაუმიზნა. ამ ჟესტით მან ნათლად განაცხადა : „ჩვენ აქ თქვენ არ გვჭირდებით.“

მათ არავის დახმარება არ სჭირდებოდათ. მიუხედავად 2004 წლის დამანგრეველი ცუნამისა, ისინი გადარჩნენ. „იქნებ სწორედ ბუნებასთან ჰარმონიაში ყოფნამ, მთვარის ციკლებისა და კლიმატის ცვლილებების მიმართ მგრძნობიარე დამოკიდებულებამ გადაარჩინა.”

კიდევ ერთი მითი, რაც სენტინელებთანაა დაკავშირებული, ისაა, რომ მათ 2006 წელს ორი მეთევზე მოკლეს.

,,Survival International-ის” ინფორმაციით, ტომის წარმომადგენლების აგრესია იმით აიხსნება, რომ გარესამყაროსგან მათ ძალადობისა და ზიზღის მეტი არაფერი მიუღიათ.

მე-19 საუკუნის ბოლოს ხანში შესული წყვილი და ორი ბავშვი კუნძულიდან იძულებით წაიყვანეს. წყვილი მალე დაავადდა და გარდაიცვალა. ამის შემდეგ ბავშვები კუნძულზე დააბრუნეს. სრულიად შესაძლებელია, რომ ამ ბავშვებმა კუნძულის ბევრი მცხოვრები დააინფიცირეს.

რაც შეეხება კანიბალიზმთან დაკავშირებულ ბრალდებას, ორგანიზაცია აცხადებს, რომ ცალკეული შემთხვევები არ ნიშნავს, რომ მთელი საზოგადოება კანიბალია. „საქმე იმაშია, რომ დევიანტურ, სასტიკ და ფსიქოპატურ ქცევას  ადგილი ყველა საზოგადოებაში აქვს.“

ორგანიზაციის ინფორმაციით, არ არსებობს დასაბუთებული ინფორმაცია, რომ ტომის ხალხი ვინმეს კლავს ან ჭამს. ზოგიერთი სოციალური მეცნიერი იმასაც კი ფიქრობს. რომ გავრცელებული ინფორმაცია მათი კანიბალიზმის შესახებ, მითია.

,,Survival International-ი” აცხადებს, რომ ტომების ხალხებზე უარყოფითი ინფორმაციის გავრცელების ნაცვლად კარგი იქნება თუ იმ წვლილზეც გაამახვილებენ ყურადღებას, რაც მათ მსოფლიოს განვითარებაში შეიტანეს. ტომის ხალხების სისასტიკეზე წერისა და საუბრის ნაცვლად, კარგი იქნება, თუ მედია რეალურ ფაქტებზე დაყრდნობით ისაუბრებს და დაწერს. მაგალითად, იმის შესახებ, რომ ისეთი საკვები პროდუქტების განვითარება,  როგორიცაა, მანიოკი, კარტოფილი და სხვ. სწორედ ტომებს უკავშირდებათ.

„ადამიანების უსარგებლო და სასტიკ არსებებად დანახვა ადვილია მათთვის, ვინც ამ  ადამიანებით კი არაა დაინტერესებული, არამედ მათ გარშემო არსებული მინერალებით, ხეებით და ოქროთი, რომელიც მათ მდინარეებს მოყვება,“ – აღნიშნულია ,,Survival International-ის” ინფორმაციაში.

 

წყარო: http://www.playground.plus

მასალა მოამზადა: თამარ ტაბატაძემ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

 

სრულად ნახვა
დედამიწა

sos! პაკისტანი დახმარებას ითხოვს – ქვეყნის მესამედი წყალქვეშაა!

პაკისტანში ელიან, რომ სიტუაცია გაუარესდება, რადგან მუსონური წვიმები გრძელდება და ამბობენ, რომ მილიონობით ადამიანს საშინელი ზამთარი ელის – წერს გარდიანი 
მთავრობა სასწრაფო შემოწირულებას ითხოვს, „აბსოლუტურად დამანგრეველი“ შედეგების წინააღმდეგ საბრძოლველად.

როდესაც გაერთიანებული სამეფოს საგანგებო სიტუაციების მართვის კომიტეტმა (DEC) მიმართა 33 მილიონი დაზარალებულისთვის სახსრების მოზიდვის თხოვნით, ევროპულმა კოსმოსურმა სააგენტომ გამოაქვეყნა   თანამგზავრის მიერ გადაღებული ფოტოები.

როგორც ჩანს, ეს ფოტოები ამყარებს პაკისტანის მთავრობის შეფასებას, რომ ქვეყნის მესამედზე მეტი (ფართობი დაახლოებით დიდი ბრიტანეთის ზომისაა) – დატბორა.

„მდინარე ინდი ადიდდა და შექმნა ათეულობით კილომეტრის სიგანის  ტბა“, – ნათქვამია ESA-ს განცხადებაში.

წყალდიდობას 1 100-ზე მეტი სიცოცხლე შეეწირა, მათ შორის – 399 ბავშვი, გაანადგურა მილიონზე მეტი სახლი და  მოსავალი, პირუტყვი და ისეთი მნიშვნელოვანი ინფრასტრუქტურა, როგორიცაა გზები და ხიდები.დღეს, სალეჰ საიდმა, DEC-ის აღმასრულებელმა დირექტორმა, გაერთიანებული სამეფოს 15 წამყვანი საქველმოქმედო ორგანიზაციას სთხოვა. „დროს გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს და წვიმების გაგრძელების გამო პირობების გაუარესებაა მოსალოდნელი“, – განაცხადა მან. მაშველები ებრძვიან უზარმაზარ ლოგისტიკურ გამოწვევებს, რათა მიაღწიონ მილიონობით გაჭირვებულ ადამიანამდე, განსაკუთრებით, სამხრეთ-აღმოსავლეთ პროვინცია სინდში, სადაც წყლის დონე რჩება მაღალი. იმ ადგილებშიც კი, სადაც წყალი ოდნავ შემცირდა, დახმარებას აფერხებს დაზიანებული გზები, გაწყვეტილი ელექტროგადამცემი ხაზები და ჩაკეტილი რკინიგზა.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
გეოგრაფიადედამიწა

რატომ არ არის მდინარე ამაზონზე არცერთი ხიდი?

მსოფლიოს უდიდეს და ამოუცნობ მდინარეს არ აქვს მუდმივი კალაპოტი, ზოგჯერ უამრავ ნაკადად იშლება, დელტას ქმნის ან ეს ნაკადები ერთმანეთს ერწყმის. ზოგჯერ კი მდინარე ამაზონის დინება მიმართულებას იცვლის და საპირისპიროდ მიედინება. ყველაზე ფართო ადგილას მისი სიგანე 11 კილომეტრს აღწევს, მაგრამ წვიმების სეზონზე ნაპირებს შორის მანძილი 50-დან 80 კილომეტრს შეადგენს.
გარდა ამისა, დაახლოებით წელიწადში ორჯერ, ამაზონისთვის დამახასიათებელია გიგანტური ტალღა, რომელსაც სახელად პოროროკას უწოდებენ. ამ დროს მდინარის დინება მიმართულება იცვლის 4-6 მეტრი სიმაღლის აზვირთებული ტალღებით. ასევე ამაზონის აუზის და უღრანი ტროპიკული ტყის გამო, დიდი ქალაქები ერთმანეთთან ახლოს არ მდებარეობს. შესაბამისად, მათთვის მდინარე არის ყველაზე სწრაფი გადაადგილების საშუალება. ამ მიზეზების გამო, ამაზონზე ხიდების აშენებას აზრი ნამდვილად არ აქვს და ადგილობრივებიც ტრანსპორტის სახეობებიდან ნავებსა და კატერებს ირჩევენ. თუმცა უნდა ითქვას, რომ არსებობს რამდენიმე ძვირადღირებული ხიდი მდინარე ამაზონზე, რომლის ქვეშაც მდინარემ კალაპოტი შეიცვალა და ხიდმაც ფუნქცია დაკარგა.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა დამეცნიერთადარბაზი ,,დოქტრინა

სრულად ნახვა
დედამიწა

დედამიწის მტკნარი წყლები იმაზე დიდი სიჩქარით ორთქლდება, ვიდრე აქამდე მიიჩნევდნენ – ცა, წინა წლებთან შედარებით, ყოველწიურად 3 ტრილიონი ლიტრით მეტ წყალს „სვამს“

წყალმცენარეების აყვავების გაძლიერებისა და ჟანგბადის შემცირების გარდა, დედამიწის მტკნარი წყლები იმაზე დიდი სიჩქარით ორთქლდება, ვიდრე აქამდე მიიჩნევდნენ, – ამის შესახებ მეცნიერების ახალ კვლევაშია აღნიშნული.
“ტბის აორთქლება უფრო დიდ როლს თამაშობს ჰიდროლოგიურ ციკლში, ვიდრე მანამდე ფიქრობდნენ. ეს პროცესი მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს ჩვენი კლიმატისა და ამინდის მოდელირებაზე”, – აცხადებს კვლევის ერთ-ერთი ავტორი, ტეხასის A&M უნივერსიტეტის ეკოლოგი განგ ჟაო.
ბუნებრივი და ხელოვნური ტბები დედამიწის ზედაპირის დაახლოებით 5 მილიონ კვადრატულ კილომეტრს ამშვენებს. ისინი შეიცავს ჩვენი პლანეტის სუფთა თხევადი ზედაპირული წყლის თითქმის 90 პროცენტს, მაგრამ ტემპერატურის ზრდამ და ღრუბლების საფარის ცვლილების გამო მომატებულმა მზის რადიაციამ ცა ისე „მწყურვალი“ გახადა, როგორც არასდროს.
ყინულის საფარის შემცირების გამო ღია წყლის უფრო დიდმა უბნებმა ასევე მისცა ცას უფრო მეტი წვდომა წყლის მოლეკულების „დასალევად“ ეს ფაქტორები ხელს უწყობს წყლის ციკლის აჩქარებას — ხმელეთზე დაგროვილი წყლის ატმოსფეროში გაფანტვას.
ჟაომ და მისმა კოლეგებმა გამოთვლა მსოფლიოს 1,42 მილიონი ტბისთვის განახორციელეს. მათ გამოიყენეს 1985- 2018 წლებში თანამგზავრების საშუალებით მოპოვებული ინფორმაცია წყლის ყოველთვიური დანაკარგის შესახებ და გაითვალისწინეს აორთქლების სიჩქარე, ზედაპირის ფართობი, ყინულის ხანგრძლივობა და სითბოს შენახვის ცვლილებები თითოეული ამ ტბისთვის.
„დავადგინეთ, რომ ტბის გრძელვადიანი აორთქლება შეადგენს წელიწადში 1500 (პლუს-მინუს 150) კუბურ კილომეტრ წყალს, რაც აქამდე არსებულ შეფასებებზე 15,4 პროცენტით მეტია“, – აცხადებს ჟაო.
ეს იმას ნიშნავს, რომ ცა ყოველ წელს სამი ტრილიონი ლიტრით მეტ წყალს „სვამს“ ვიდრე მანამდე. მკვლევრებმა დაადგინეს ისიც, რომ ამ აორთქლებაში პროპორციულად უფრო დიდი წვლილი, 16 პროცენტი, ხელოვნურ წყალსატევებს შეაქვს.
კვლევა სამეცნიერო ჟურნალ Nature Communications-ში გამოქვეყნდა.

წყარო : Sciencealert
მასალა მოამზადა : თამარ ტაბატაძემ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
დედამიწა

რატომ ატარებენ ანტარქტიდის თავზე ღრუბლები იმაზე მეტ სინათლეს, ვიდრე სხვაგან?

ანტარქტიდის თავზე ღრუბლები განსხვავებულია, რაც მზის სხივების არეკვლის ხარისხს განსაზღვრავს. ეს მაჩვენებელი მნიშვნელოვანია ზუსტი კლიმატის ცვლილების მოდელის შექმნისთვის.
ახალი კვლევის მიხედვით, ღრუბლებში არსებული მცირე ყინულოვანი ნაწილაკები ეჯახებიან წყლის ცივ წვეთებს, რაც ქმნის “მეორად ყინულის” ფორმაციებს და უფრო მეტ ნატეხებად იშლება. ყინულები მაღალი სიმკვრივისა და წონის გამო ზედაპირზე მალე ვარდება, ღრუბლებში კი წყლის რაოდენობა მცირდება. ეს პროცესი იწვევს ღრუბლების სიმკვრივისა და არეკლილი სინათლის რაოდენობის შემცირებას. შესაბამისად, იგი მეტ სითბოს ატარებს დედამიწის ზედაპირისკენ.
ამ ტიპის ღრუბლების პოტენციური ეფექტი კლიმატის ცვლილებაზე კარგად უნდა შეფასდეს. კვლევებში მისი გათვალისწინება მეტად ზუსტად დაგვანახებს, თუ როგორ იცვლება დედამიწის კლიმატი და რა გავლენა აქვს მას ეკოსისტემაზე.

მასალა მოამზადა: ნინი ხეცურიანმა

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა“

სრულად ნახვა
1 2 3 27
Page 1 of 27