close

არქეოლოგია

რქეოლოგია

ჩვენს წინაპრებში ადამიანის მსგავსი ტვინი პირველად 1.7 მილიონი წლის წინ გამოჩნდა

tvini-758×398

ეს “ტექნოლოგიისა” და კულტურის უფრო მაღალ, რთულ საფეხურზე გადასვლას ემთხვევა.

თითქმის ორი საუკუნეა, მეცნიერები ამტკიცებენ, რომ ადამიანები ჰომინიდებისგან, ანუ – ადამიანის მსგავსი მაიმუნებისგან წარმოიშვნენ. თუმცა, როგორც ჩანს, ძნელია, ზუსტად განვსაზღვროთ ამ ევოლუციური ხის ტოტები. განსაკუთრებით კი, იმის დადგენაა რთული, თუ როდის და სად შეიქმნა პირველი თანამედროვე ადამიანის მსგავსი ტვინი.

ადამიანისა და ადამიანის მსგავს მაიმუნს შორის განსხვავებები ნათელია. მაიმუნებთან შედარებით, ჰომო საპიენსის ტვინი უფრო დიდია. ასევე, ჩვენი შუბლის წილი ისეა მოწყობილი, რომ სხვადასხვა დავალებების შესრულება შეგვიძლია, როგორიცაა რაიმეს დამზადება, დაგეგმვა და ენის შესწავლა. აღსანიშნავია, რომ სხვა ჰომო სახეობებსაც ჰქონდათ გარკვეული შემეცნებითი სიახლეები.

ერთი მიზეზი იმისა, თუ რატომ იყო მაიმუნებიდან ჰომოებამდე ამ კოგნიტური ევოლუციის დეტალების გარკვევა ძნელი, არის ის, რომ ტვინი არ “ინახება”. ამიტომ, მეცნიერებს არ შეუძლიათ, უშუალოდ შეისწავლონ პრიმატების ადრეული ტვინი. თუმცა, პირველყოფილი თავის ქალები ერთგვარ გასაღებს წარმოადგენს…

ახალ კვლევაში, მკვლევართა საერთაშორისო ჯგუფმა ჰომო სახეობის თავის ქალაზე ჩატარებული დაკვირვებები გააანალიზა, რათა პრიმატების ტვინის ევოლუცია მეტად გასაგები გამხდარიყო. ნაშთების თავის ქალაზე კომპიუტერული ტომოგრაფიის გამოყენებით, გუნდმა შექმნა გამოსახულებები იმის შესახებ, თუ როგორ გამოიყურებოდა ჰომოს ადრეული სახეობის ტვინის სტრუქტურები, შემდეგ კი ეს სტრუქტურები დიდი მაიმუნებისა და თანამედროვე ადამიანის ტვინს შეადარა.

შედეგების თანახმად, ჰომო სახეობებს ადამიანის მსგავსი ტვინი პირველად 1.7-1.5 მილიონი წლის წინ, აფრიკაში ჩამოუყალიბდათ. ეს შემეცნებითი ევოლუცია თანადროულად მოხდა – აღნიშნული ფაქტი “ტექნოლოგიისა” და კულტურის უფრო მაღალ, რთულ საფეხურზე გადასვლას ემთხვევა. ამ სახეობებმა უფრო დახვეწილი ქვის იარაღები შეიმუშავეს და ცხოველების საკვებ რესურსად გამოყენება დაიწყეს.

მიღებული მონაცემების საფუძველზე გუდნმა ჰიპოთეზა გამოთქვა – “ეს ნიმუში ტვინისა და კულტურის კოევოლუციის ურთიერთდამოკიდებულ პროცესებს ასახავს, სადაც კულტურულმა ინოვაციამ თავის ტვინის ქერქის აქტივობასა და საბოლოოდ, შუბლის წილის ტოპორაფიაში გამოიწვია ცვლილებები”.

ამასთან ერთად, გუნდმა დაადგინა, რომ ეს სტრუქტურული ცვლილებები მას შემდეგ მოხდა, რაც ჰომო სახეობებმა აფრიკიდან მიგრაცია დაიწყეს, როგორიცაა თანამედროვე ჯორჯია და სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზია, სადაც კვლევის ნაშთები აღმოაჩინეს. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ჰომო სახეობებს ჯერ კიდევ მაიმუნის მსგავსი ტვინი ჰქონდათ, როდესაც აფრიკა დატოვეს.

მიუხედავად იმისა, რომ კვლევამ შუქი მოჰფინა პრიმატების ტვინის ევოლუციას, მკვლევართა გუნდის თქმით, ჯერ კიდევ ბევრი რამ არის გასარკვევი ადრეული ჰომო სახეობების შესახებ. ეს განსაკუთრებით საინტერესოა განსაკუთრებით აფრიკაში აღმოჩენილი ჰომო ნაშთების მორფოლოგიური მრავალფეროვნების ახსნის თვალსაზრისით.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა

სრულად ნახვა
რქეოლოგია

არქეოლოგებმა ეგვიპტეში ქვიშაში დამალული 3 000 წლის ქალაქი აღმოაჩინეს

6071201

არქეოლოგებმა ეგვიპტეში ქვიშაში დამალული 3 000 წლის ქალაქი აღმოაჩინეს. ექსპერტები აცხადებენ, რომ ტუტანხამონის აკლდამის აღმოჩენის შემდეგ ეს ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი აღმოჩენაა.

ცნობილმა ეგვიპტოლოგმა, ზაჰი ჰავასმა „დაკარგული ოქროს ქალაქის“ აღმოჩენა გამოაცხადა და აღნიშნა, რომ იგი ლუქსორის მახლობლად აღმოაჩინეს.

ქალაქი ეგვიპტის ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი ფარაონის, ამენჰოტეპ III-ს მეფობის ხანით თარიღდება , რომელიც ქვეყანას ძვ.წ. 1391-1353 წლებში მართავდა.

გათხრების შედეგად არქეოლოგებმა აღმოაჩინეს ფურნე, საჭმლის მოსამზადებელი სივრცე, სახელოსნო და ძროხისა და ხარის უჩვეულო საფლავები. არქეოლოგებმა ასევე აღმოაჩინეს ქალაქის ადმინისტრატიული ნაწილი.

ამ ეტაპზე მეცნიერებმა ქალაქის მხოლოდ მესამედი ნაწილი გათხარეს და ძირითადი სამუშაოები წინ არის.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა

სრულად ნახვა
რქეოლოგიასტორიავლევებიულტურა

უძველესი ევროპელები ნეანდერტალელებთან იმაზე ხშირად ჯვარდებოდნენ, ვიდრე გვეგონა

homo

ევროპაში მიგრირებული ადრეული ადამიანები როდესაც იქ მცხოვრებ ნეანდერტალელებს გადაეყარნენ 45 000 წლის წინ, მათ შორის დიდი ფლირტი გაჩაღდა.

იმ დროინდელი ადამიანების ნამარხებში (ყველაზე ძველი ევროპაში) ნაპოვნი დნმ-ის ანალიზი იმაზე მიუთითებს, რომ ჰომო საპიენსებსა (ადამიანები) და ნეანდერტალელებს (რომლებიც გადაშენების პირას იყვნენ) შორის სახეობათშორისი შეჯვარება იმაზე უფრო ხშირი იყო, ვიდრე აქამდე ვარაუდობდნენ. კვლევები 7 აპრილს ჟურნალ Nature Ecology & Evolution-ში გამოქვეყნდა.

ახალი გენეტიკური მტკიცებულებების თანახმად, ადამიანებმა ევროპას 50 000 წლის წინ მიაღწიეს, რა დროსაც ნეანდერტალელები მათთან შეჯვარდნენ. დღეს კი ნეანდერტალელების გენები ჩვენს დნმ-შია. სწორედ ეს მიზანი ჰქონდათ მაშინდელ ნეანდერტალელებსაც, რომ როგორმე თავიანთი გენი გადაერჩინათ.

ბულგარეთში მდებარე ბაჩო კიროს გამოქვაბულში ნაპოვნი სამი ჰომო საპიენსის დნმ-ში აღმოჩენილია ნეანდერტალალების 3-4%-მდე კონტრიბუცია. უძველესი დნმ კბილიდან და ძვლის ორი ფრაგმენტიდან ამოიღეს, რომელიც რადიონახშირბადული დათარიღებით 43 000 ან 46 000 წლის უნდა იყოს.

ნეანდერტალელები დაახლოებით 40 000 წლის წინ გადაშენდნენ, თუმცა, მათი გენეტიკური კვალი მაინც რჩება – დღეს, არაფრიკელი ადამიანების დნმ-ის დაახლოებით 2% ნეანდერტალელთა გენებია. რაც შეეხება აფრიკელ ადამიანებს, ისინი ნეანდერტალელების გენების შედარებით მცირე რაოდენობას ატარებენ.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა

სრულად ნახვა
რქეოლოგია

არქეოლოგებმა პომპეისთან ახლოს საზეიმო ცერემონიებისთვის განკუთვნილი ეტლი აღმოაჩინეს

567578578

არქეოლოგებმა ვულკანის ამოფრქვევის შედეგად დამარხულ ქალაქთან, პომპეისთან ახლოს უძველესი რომაული საზეიმო ცერემონიებისთვის განკუთვნილი ეტლი აღმოაჩინეს.

კარგად შემონახული ოთხბორბლიანი ეტლი, რომელიც დამზადებულია რკინის, ბრინჯაოსა და კალასგან, უძველესი ვილის, Civita Giuliana-ის თავლებთან ახლოს, პომპეუსის კედლების ჩრდილოეთით 700 მეტრის დაშორებით იპოვეს.

პომპეის არქეოლოგიური ძეგლის დირექტორის, მასიმო ოსანას თქმით, უძველესი პომპეოს ტერიტორიაზე ეტლები მანამდეც აღმოუჩენიათ, თუმცა მხოლოდ ისეთები, რომლებიც ტრანსპორტირებისა და სხვადასხვა სამუშაოსთვის გამოიყენებოდა, რაც შეეხება ბოლო აღმოჩენას, ის ამ ტერიტორიაზე აღმოჩენილი პირველი ამ ტიპის ეტლია.

”ეს არის არაჩვეულებრივი აღმოჩენა, რომელიც ანტიკური სამყაროს უკეთ გაცნობაში გვეხმარება. როგორც ჩანს, ეტლი სადღესასწაულო ცერემონიების დროს, როგორიცაა აღლუმები და მსვლელობები, გამოიყენებოდა,“- აღნიშნა ოსანამ.

იტალიის კულტურის სამინისტრომ მას “უნიკალური აღმოჩენა უწოდა, რომელიც უპრეცედენტოა იტალიისთვის.”

პომპეიში, რომელიც ნეაპოლიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 23 კილომეტრში მდებარეობდა, დაახლოებით 13 000 ადამიანი ცხოვრობდა, როდესაც, ახალი წელთაღრიცხვის 79 წელს, იგი უამრავი ატომური ბომბის ექვივალენტი ვულკანური ამოფრქვევის შედეგად წარმოქმნილი  ნაცრის, პემზის კენჭებისა და მტვრის ქვეშ დაიმარხა.

ამ დრომდე ანტიკური, 66 ჰექტარზე გაშენებული ქალაქის დაახლოებით ორი მესამედია აღმოჩენილი. ტერიტორიაზე ორგანიზებული გათხრები დაახლოებით 1750 წელს დაიწყო.

პომპეი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა ნუსხაშია შესული.

წყარო : reuters.com

მასალა მოამზადა : თამარ ტაბატაძემ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
რქეოლოგია

ეგვიპტეში 5 ათასი წლის წინ აშენებული ლუდსახარში აღმოაჩინეს🍺

5757

არქეოლოგებმა ეგვიპტეს ქალაქი აბიდოსში 5 ათასი წლის ლუდსახარშის ნანგრევები აღმოაჩინეს, რომელსაც ათასობით ლიტრი ლუდის წარმოება შეეძლო. ამის შესახებ Reuters-ი წერს.

მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ ლუდსახარში სავარაუდოდ მეფე ნარმერის მმართველობის დროს, ძველი წელთაღრიცხვით 3 100 წელს აშენდა. არქეოლოგები მიიჩნევენ, რომ იქ წარმოებული ლუდი ეგვიპტეს ადრეული პერიოდის მეფეების დაკრძალვის ცერემონიების დროს გამოიყენებოდა.

ლუდსახარში 22 400 ლიტრი ლუდის წარმოება შეეძლო. საწარმო 8 სექციად იყო დაყოფილი, თითოეულ მათგანში თიხის 40 ქოთანი იდგა, სადაც ლუდი იხარშებოდა. ეგვიპტეს მთავრობაში იმედი აქვთ, რომ ახალი არქეოლოგიური აღმოჩენები ქვეყანაში ტურისტების რაოდენობას გაზრდის, რადგან პანდემიის გამო ეს სექტორი ძლიერად დაზარალდა.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
რქეოლოგიარქიტექტურა/დიზაინიზოთერიკაულტურა

როგორ გამოიყურებოდა ანტიკური რომი ჩვ.წ. IV საუკუნეში – 3D ვიდეო

rome311-1-640×360

არტისტების ჯგუფმა ჩვ.წ. IV საუკუნის რომის გამოსახულება 3D გრაფიკული პროგრამების დახმარებით გააცოცხლა.

 

“მარადიული ქალაქი” არტისტებმა არსებული ნანგრევების მიხედვით, ასევე ისტორიულ წყაროებზე და ნაწილობრივ საკუთარ ფანტაზიაზე დაყრდნობით აღადგინეს.

Youtube-ის არხი, რომელსაც History in 3D ჰქვია, სამმა სხვადასხვა ქვეყნის(სერბეთი, სამხრეთ კორეა, რუსეთი) კომპიუტერულმა გრაფიკოსმა დააფუძნა.

“წარსულთან შეხება სასიამოვნო პროცესია, პანდემიის პირობებში მოგზაურობა სანატრელი გახდა, ჩვენი არხის მეშვეობით ქალაქების დათვალიერება სახლიდან გაუსვლელად გახდა შესაძლებელი”. – ამბობს არხის ერთ-ერთი სულისჩამდგმელი.

 

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
რქეოლოგია

ეგვიპტეში ოქროსენიანი მუმიები აღმოაჩინეს

_116775444_b4848304-c9c7-4dbf-9662-2b0370f75506

ეგვიპტეში არქეოლოგებმა აღმოაჩინეს მუმიები, რომელთაც ოქროსგან დამზადებული ენები აქვთ, – ამის შესახებ BBC წერს.

ეგვიპტის სიძველეთა სამინისტროში აცხადებენ, რომ 16 სამარხი ძველეგვიპტურ არქეოლოგიურ ძეგლ ტაპოსირის-მაგნაზე აღმოაჩინეს.

ძველ ეგვიპტელებს სჯეროდათ, რომ ადამიანებს სიკვდილის შემდეგ არსებობისას ლაპარაკი შეეძლოთ და ენა აუცილებელი იყო იმ შემთხვევისთვის, თუ ისინი ღმერთ ოსირისს შეხვდებოდნენ.

გარდა მუმიებისა, არქეოლოგებმა აღმოაჩინეს ქალის დასაკრძალი ნიღაბი, ოქროს გვირგვინის დეტალები და ბერძნული და რომაული ხანით დათარიღებული კიდევ რვა ნიღაბი.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
რქეოლოგია

4 წლის გოგომ ბრიტანეთში დინოზავრის ნაკვალევი აღმოაჩინა

_116726009_mediaitem116726008

ბრიტანეთში, ბენდრიქსის ყურის მახლობლად, ბარის სანაპიროზე 4 წლის ლილიმ და მისმა მამამ რიჩარდმა იპოვნეს დინოზავრის კარგად დაცული და შემონახული ნაკვალევი.

4 წლის ლილის მიერ აღმოჩენილი ნაკვალევი 220 მილიონი წლის წინანდელია და აქამდე ტალახში იყო ჩამარხული, რამაც ხელი შეუწყო ნაკვალევის ჩვენამდე ასეთი სახით შენარჩუნებას. ბენდრიქსის სანაპირო პალეონტოლოგებისა და მეცნიერებისთვის მნიშვნელოვანი ადგილია და მათ ყურადღებას იპყრობს, რადგან ამ ტერიტორიაზე სხვა ნიმუშებიც არის აღმოჩენილი.

შეუძლებელია იმის თქმა ზუსტად რა ტიპის დინოზავრის ნაკვალევია ნაპოვნი, თუმცა ნაკვალევის სიგრძე 10 სანტიმეტრია და მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ 75 სანტიმეტრიანი დინოზავრის ნაკვალევს მიაკვლიეს, რომელიც უკანა ფეხებზე დადიოდა და სხვა პატარა მწერებსა და ცხოველებზე ნადირობდა.

უელსის ეროვნული მუზეუმის პალეონტოლოგი ჰოველსი ანაბეჭდის შესახებ ამბობს, რომ ამ სანაპიროზე ნაპოვნი საუკეთესო ნიმუშია.

,,დინოზავრის შესანიშნავად შენარჩუნებული ნაკვალევი შეიძლება დაეხმაროს მეცნიერებს უფრო მეტი ინფორმაცია მიიღონ მათი ფეხის სტრუქტურის შესახებ, რადგან ის საკმაოდ მკაფიოდ გვაჩვენებს ფეხის ბალიშებსა და ბრჭყალებს”, – ნათქვამია უელსის ეროვნული მუზეუმის განცხადებაში.

წყარო: BBC NEWS

მასალა მოამზადა: ნინი ხეცურიანმა

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
რქეოლოგია

ნახეთ: 99 მილიონი წლის წინ ქარვაში გაყინული “ჯოჯოხეთური ჭიანჭველა”

1596805132-Fossilized_Predation-Copy-1-758×399

დიდი ხნის წინ გადაშენებული მწერების გვარი, სახელწოდებით “ჯოჯოხეთური ჭიანჭველა”, 99 მილიონი წლის წინ გაყინულ ქარვაში, საინტერესო მდგომარეობაში აღმოაჩინეს – ის თავის მსხვერპლს, ტარაკანს, მთელი ამ პერიოდის განმავლობაში კბენდა!

“გაქვავებული ქცევა ძალზე იშვიათია, განსაკუთრებით მტაცებლურია”, – ამბობს ფილიპ ბარდენი, რომელიც სწავლობს სოციალური მწერების ევოლუციას ნიუ-ჯერსის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში (NJIT).

ჭიანჭველები ჩვენი პლანეტის ყველაზე მრავალფეროვანი არსებებია. დღემდე მეცნიერებმა 12 500-ზე მეტი სხვადასხვა სახეობა აღმოაჩინეს და მათი ვარაუდით, ჩვენს ფეხებქვეშ დაახლოებით კიდევ 10 000 მათგანი ელოდება აღმოჩენას.

ფილიპ ბარდენის თქმით ახლად აღმოჩენილი “ჯოჯოხეთური ჭიანჭველა” თითქმის ყველა სხვა, აქამდე ნაცნობი მწერისგან განსხვავებულია. თანამედროვე ჭიანჭველებს და სხვა ექვსფეხა მწერებს აქვთ ქვედა ყბა, რომელიც ჰორიზონტალურ ღერძზე მოძრაობს, ხოლო ამ შემთხვევაში ვხედავთ მის ვერტიკალურ მოძრაობას.

მართალია, წარსულში აღმოჩენილ სხვა “ჯოჯოხეთურ ჭიანჭველებსაც” აქვს რქა, რომლითაც მსხვერპლის დაჭერაა შესაძლებელი, თუმცა ეს ასეთი ცხადი, თვალსაჩინო და განსხვავებული არასდროს ყოფილა.

“ეს მწერი ავლენს ისეთ მექანიზმს, რასაც შეიძლება ევოლუციური ექსპერიმენტი ვუწოდოთ და მიუხედავად იმისა, რომ მსგავსი ექსპერიმენტების აღმოჩენა იშვიათობას არ წარმოადგენს, ჩვენ ხშირად არ გვაქვს მკაფიო სურათი მათკენ მიმავალ ევოლუციურ გზაზე.”

ჩვენთვის უცნობია, რატომ გადაშენდა ჭიანჭველების ეს სახეობა, რომელიც, როგორც ჩანს, 99 მილიონი წლის წინანდელი მდგომარეობითაც კი ბევრ ახლა არსებულ მწერს უსწრებდა თავისი მრავალფეროვნებით. ბარდენის თქმით, ეს ნათელი მაგალითია იმისა, თუ როგორ შეიძლება განადგურდეს ნებისმიერი სახეობა, მიუხედავად თავისი განსაკუთრებულობისა.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
რქეოლოგია

ისრაელში 1,000 წლის წინანდელი ოქროს მონეტები აღმოაჩინეს

s1.reutersmedia

ახალგაზრდებმა ისრაელში 1,000 წლის წინანდელი ოქროს მონეტები აღმოაჩინეს. ამის შესახებ Reuters-ი წერს.

ისრაელის სიძველეების სააგენტოს ინფორმაციით, საგანძური  თინეიჯერმა მოხალისეებმა ისრაელის ცენტრში მიმდინარე გათხრებისას აღმოაჩინეს.

უძველესი მონეტები თიხის ვაზაში ინახებოდა.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
1 2 3 11
Page 1 of 11