close

არქეოლოგია

არქეოლოგიარელიგია და მეცნიერება

“არქეოლოგებმა ბიბლიური არტეფაქტი აღმოაჩინეს, რომელიც სავარაუდოდ, მოსეს მიერ, 10 მცნების მიღებასთანაა კავშირში“ – ინსბრუკის უნივერსიტეტი კვლევის დეტალებს აქვეყნებს

არ­ქე­ო­ლო­გებ­მა ავ­სტრი­ა­ში, ად­რე­უ­ლი ეკ­ლე­სი­ის სა­ლო­ცა­ვის ნან­გრე­ვებ­ში “მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი“ რე­ლი­გი­უ­რი რე­ლიკ­ვია აღ­მო­ა­ჩი­ნეს.

რო­გორც ინსბ­რუ­კის უნი­ვერ­სი­ტე­ტიწერს, არ­ქე­ო­ლო­გებ­მა მი­აკ­ვლი­ეს 1500 წლის წი­ნან­დელ სპი­ლოს ძვლის ყუთს, სა­დაც სა­თუ­თად იყო შე­ნა­ხუ­ლი არ­ტე­ფაქ­ტი. სა­ვა­რა­უ­დოდ, მას­ზე ასა­ხუ­ლია მო­სეს მიერ, სი­ნას მთა­ზე, ღმერ­თის­გან 10 მცნე­ბის მი­ღე­ბის სცე­ნე­ბი.

წრის ფორ­მის მე­მა­ტი­ა­ნე­ზე უნი­კა­ლუ­რი სცე­ნე­ბი იკ­ვე­თე­ბა. მკვლევ­რე­ბის თქმით, აქამ­დე მსოფ­ლი­ო­ში მსგავ­სი მნიშ­ვნე­ლო­ბის მხო­ლოდ 40 აღ­მო­ჩე­ნა გა­კეთ­და.

“ასე­თი რამ არ­ქე­ო­ლო­გის, რო­გორც მეც­ნი­ე­რის ცხოვ­რე­ბა­ში, მხო­ლოდ ერთხელ ხდე­ბა” – აღ­ნიშ­ნავს უნი­ვერ­სი­ტე­ტის მთა­ვა­რი არ­ქე­ო­ლო­გი ჯე­რალდ გრა­ბ­ჰე­რი.

ჯგუ­ფის ვა­რა­უ­დით, რე­ლიკ­ვია, რო­მის იმ­პე­რა­ტო­რის კონ­სტან­ტი­ნე დი­დის მიერ, ქრის­ტი­ა­ნო­ბის მი­ღე­ბი­დან და მი­ლა­ნის ედიქ­ტის გა­მო­ცე­მი­დან, 100 წელ­ზე ნაკ­ლებ დრო­ში არის შექ­მნი­ლი.

აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია, რომ 380 წელს იმ­პე­რა­ტორ­მა თე­ო­დო­სი­ამ გა­მოს­ცა თე­სა­ლო­ნი­კის ედიქ­ტი, რო­მელ­მაც ქრის­ტი­ა­ნო­ბა რო­მის იმ­პე­რი­ის ოფი­ცი­ა­ლურ რე­ლი­გი­ად აღი­ა­რა. ეს მოხ­და აღ­მო­ჩე­ნი­ლი სპი­ლოს ძვლის ყუ­თის დამ­ზა­დე­ბამ­დე 1644 წლით ადრე.

ინსბ­რუ­კის უნი­ვერ­სი­ტე­ტის კვლე­ვის მი­ხედ­ვით, რე­გი­ო­ნი, სა­დაც არ­ქე­ო­ლო­გებ­მა იმუ­შა­ვეს, ოდეს­ღაც რო­მის იმ­პე­რი­ას ეკუთ­ვნო­და და ეკ­ლე­სია, იმ­პე­რა­ტო­რის მიერ კა­ნონ­მდებ­ლო­ბის მი­ღე­ბამ­დე სა­ვა­რა­უ­დოდ წარ­მარ­თუ­ლი სა­კურ­თხე­ვე­ლი იყო.

არ­ტე­ფაქ­ტზე გა­მო­სა­ხუ­ლია წვე­რე­ბი­ა­ნი, გრძე­ლი სა­მო­სით შე­მო­სი­ლი მა­მა­კა­ცე­ბი. მას­ზე ასა­ხუ­ლია ძვე­ლი და ახა­ლი აღ­თქმის სცე­ნე­ბი.

მა­თი­ვე თქმით, შე­საძ­ლოა ეს იყოს მოსე, რო­მე­ლიც ღვთის­გან სი­ნას მთა­ზე 10 მცნე­ბას იღებ­და. კი­დევ ერთი სცე­ნა შე­იძ­ლე­ბა იყოს იე­სოს მკვდრე­თით აღ­დგო­მა.

ეკ­ლე­სია და­ახ­ლო­ე­ბით 60 ფუტი სიგ­რძი­სა იყო და მის შე­სას­ვლელ­თან მარ­მა­რი­ლოს ზღურ­ბლით. სამ­ხრე­თით და და­სავ­ლე­თით იყო სა­მარ­ხე­ბი – ჯგუფ­მა აღ­მო­ა­ჩი­ნა იმ ადა­მი­ა­ნე­ბის ნაშ­თე­ბი, რომ­ლე­ბიც ოდეს­ღაც ცხოვ­რობ­დნენ რე­გი­ონ­ში.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
არქეოლოგია

არქეოლოგებმა აქამდე უცნობი უძველესი ენა აღმოაჩინეს

თურქეთში, ხეთების იმპერიის უძველესი დედაქალაქის ნანგრევებში, მიმდინარე არქეოლოგიური გათხრები ცხადყოფს, რომ იმპერიული საჯარო სამსახური მოიცავდა  განყოფილებებს, რომლებიც იმპერიის კონტროლის ქვეშ მყოფი ხალხების რელიგიებს იკვლევდნენ.

მტკიცებულებები იძლევა იმის ვარაუდის საფუძველს, რომ ჩვენს წელთაღრიცხვამდე II ათასწლეულში, ხეთების ლიდერებმა დაავალეს თავიანთ საჯარო მოხელეებს, ჩაეწერათ ხალხთა რელიგიური ლიტურგიები და სხვა ტრადიციები მათ ადგილობრივ ენებზე (მაგრამ ხეთური დამწერლობით), რათა ეს ტრადიციები შენარჩუნებულიყო და იმპერიის უაღრესად ინკლუზიურ მულტიკულტურულ რელიგიურ სისტემას შერწყმოდა.
აქამდე უძველესი ენების თანამედროვე ექსპერტებმა აღმოაჩინეს, რომ ხეთელმა საჯარო მოხელეებმა შეინახეს და ჩაწერეს რელიგიური დოკუმენტები სულ მცირე ხუთი ეთნიკური ჯგუფისგან.
უახლესი მაგალითი სულ რაღაც ორი თვის წინ აღმოაჩინეს. აღმოჩნდა, რომ იგი დაიწერა მანამდე უცნობ ახლო აღმოსავლურ ენაზე, რომელიც თითქმის 3 000 წლის განმავლობაში დაკარგული იყო.
აღსანიშნავია, რომ ხეთების დედაქალაქის – ჰატუსას (ამჟამად ცნობილი როგორც ბოგაზკოი) ნანგრევებში, თანამედროვე თურქეთის დედაქალაქ ანკარადან აღმოსავლეთით დაახლოებით 100 მილის დაშორებით, ათწლეულების განმავლობაში, დაახლოებით 30000 სრული და ფრაგმენტული თიხის დოკუმენტი აღმოაჩინეს.
ბოლო დროს აღმოჩენილ ენას, რომელიც ჩაწერილია სამთავრობო მწიგნობრების მიერ (და ადრე უცნობი იყო თანამედროვე მეცნიერებისთვის) ეწოდება კალასმაიკური, რადგან, როგორც ჩანს, ამ ენაზე საუბრობდა იმპერიის ჩრდილო-დასავლეთ ტერიტორიაზე მდებარე კალაზმაში მცხოვრები ხალხი.
ბოგაზკოიში მიმდინარე გათხრები საშუალებას მისცემს ლინგვისტიკის ექსპერტებს უკეთ გაიგონ ძველი ბრინჯაოს ხანის ინდოევროპული ენების ევოლუცია.
მიმდინარე გათხრებს ხელმძღვანელობს სტამბოლის გერმანიის არქეოლოგიური ინსტიტუტის პროფესორი ანდრეას შახნერი. თიხის ფირფიტებზე ტექსტების შესწავლას ვიურცბურგისა და სტამბოლის უნივერსიტეტების პალეოლინგვისტები ახორციელებენ.

წყარო : independent.co.uk

 

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
არქეოლოგიადედამიწა

გრენლანდიაში უძველესი გიგანტური მტაცებელი ჭიების ნამარხები აღმოაჩინეს

ვიდრე ჩვენს პლანეტაზე სიცოცხლე მრავალ განშტოებად დაიყოფოდა, დედამიწა „ჭიების პლანეტა“ იყო, სადაც დაკლაკნილი მილის მსგავსი არსებები ბატონობდნენ.

ცხოველთა ამ უძველესი სამეფოს ერთ-ერთი მბრძანებელი — გიგანტური მტაცებელი ჭია, ახლახან აღმოაჩინეს ნამარხის ფორმით.

დაახლოებით 518 მილიონი წლის წინ, თითქმის 30 სანტიმეტრის სიგრძის ჭია წყლის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ცხოველი უნდა ყოფილიყო. შედარებით გიგანტური ყბებით, გრძელი საცეცებითა და ტალღოვანი ფარფლებით, ის სხვა არსებათა საშინელი მტერი უნდა ყოფილიყო.

მკვლევართა საერთაშორისო ჯგუფმა, რომელსაც კორეის პოლარულ კვლევათა ინსტიტუტის (KPRI) ექსპერტები ხელმძღვანელობდნენ, ამ ახალ სახეობას ოფიციალურ სახელად Timorebestia koprii უწოდა; სახელის პირველი ნაწილი ლათინურად „ტერორის მხეცებს“ ნიშნავს.

„ისინი იმ პერიოდის გიგანტები იყვნენ და კვების ჯაჭვის სათავესთან ახლოს უნდა ყოფილიყვნენ. ამის გამო, ისინი მნიშვნელობით დღევანდელი ოკეანეების მთავარ მტაცებელთა ეკვივალენტი უნდა ყოფილიყვნენ, როგორც ზვიგენები და სელაპები კემბრიულ პერიოდში“, — ამბობს ბრისტოლის უნივერსიტეტის დედამიწის მეცნიერი ჯეიკობ ვინტერი.

ამ სახეობის აღმოჩენა ეფუძნება გრენლანდიაში აღმოჩენილ 13 ნამარხს. ზოგიერთი ნამარხის საჭმლის მომნელებელ სისტემაში მეცნიერებმა საკვების კვალიც იპოვეს. კონკრეტულად კი ორსაგდულიანი ფეხსახსრიანის, სახელად Isoxys-ის.

დღეს Timorbestia-ს ნათესავები არიან ე. წ. ჯაგარყბიანი ჭიები (ქეტოგნათები), რომლებიც ოკეანის სხვა მრავალ ბინადართან შედარებით, ნამდვილად ციცქნები არიან. მიუხედავად ამისა, ეს ჭიები მაინც მნიშვნელოვან მტაცებლებს წარმოადგენენ თანამედროვე კვების ჯაჭვში და ძირითადად ფიტოპლანქტონით იკვებებიან.

ჯაგარყბიანების წინაპართა ნამარხები 538 მილიონი წლის წინანდელია. ანუ, ისინი რამდენიმე მილიონი წლით უფრო ძველია, ვიდრე უძველეს ფეხსახსრიანთა, მაგალითად, მწერების, ობობებისა და კობოსნაირების ჩვენთვის ცნობილი ნამარხები.

„დიდი ალბათობით შეგვიძლია ვივარაუდოთ, რომ ისინი იყვნენ მტაცებლები, რომლებიც ოკეანეში იქამდე დომინირებდნენ, ვიდრე მათ ადგილს ფეხსახსრიანები დაიკავებდნენ. სავარაუდოდ, მათო ბატონობა 10-15 მილიონ წელიწადს გრძელდებოდა, ვიდრე სხვა, უფრო წარმატებული ჯგუფები ჩაანაცვლებდნენ.

ისინი ერთადერთი მტაცებლები არ იყვნენ, რომლებმაც ეკოლოგიური ტახტი დაკარგეს. კემბრიული აფეთქებისას, სიცოცხლის სწრაფმა ევოლუციურმა დივერსიფიკაციამ კვების ჯაჭვი მკვეთრად შეცვალა.

ზოგიერთი მეცნიერის აზრით, ამ კრიტიკულ გარდატეხას საფუძველი „ჭიების პლანეტის“ ეპოქამ დაუდო.

მაგალითად, 2016 წლის კვლევაში ექსპერტები ირწმუნებიან, რომ უძველესი წყლის ჭიების მიერ მიღწეულმა ევოლუციურმა გარღვევებმა, მათ შორის ახალმა სტრატეგიებმა, ქცევებმა და ფსიქოლოგიამ, გაზარდა ოკეანის ეკოსისტემათა მრავალფეროვნება.

Timorebestia შეიძლება მნიშვნელოვანი ევოლუციური საფეხური ყოფილიყო მტაცებლებში შიდა ყბების განვითარებაში. მიუხედავად იმისა, რომ უძველესი ჯაგარყბიანები Timorebestia-ს ახლო ნათესავები იყვნენ, მსხვერპლს არა პირით, არამედ გარე ჯაგრებით იჭერდნენ.

„გრენლანდიის უკიდურეს ჩრდილოეთში ექსპედიციებისას, მრავალი საოცარი ორგანიზმი შევაგროვეთ. უახლოეს წლებში კიდევ უფრო ამაღელვებელი აღმოჩენები გვექნება, რომელთა საფუძველზეც უფრო მეტს გავიგებთ, როგორ გამოიყურებოდა და როგორ განვითარდა ცხოველთა ადრეული ეკოსისტემები“, — ამბობს კორეის პოლარულ კვლევათა ინსტიტუტის მკვლევარი ტაე იუნ პარკი.

კვლევა Science Advances-ში გამოქვეყნდა.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
არქეოლოგია

არქეოლოგებმა 16 მილიონი წლის წინ მცხოვრები გიგანტური დელფინის ნამარხი აღმოაჩინეს

ამა­ზონ­ში უძ­ვე­ლე­სი გი­გან­ტუ­რი დელ­ფი­ნის ნა­მარ­ხი აღ­მო­ა­ჩი­ნეს. ცი­უ­რი­ხის უნი­ვერ­სი­ტე­ტის მკვლევ­რებ­მა სა­ხე­ო­ბას Pebanista yacuruna უწო­დეს. იგი 16 მი­ლი­ო­ნი წლის წინ, ამა­ზო­ნის მტკნა­რი წყლის ტბა­ში ცხოვ­რობ­და და სიგ­რძე­ში 3.5 მეტ­რი იყო. ეს არ­სე­ბა აქამ­დე მხო­ლოდ ად­გი­ლობ­რივ ლე­გენ­დებ­ში “არ­სე­ბობ­და”. მისი უახ­ლო­ე­სი ნა­თე­სა­ვე­ბი მდი­ნა­რის დელ­ფი­ნე­ბი არი­ან.

აღ­მო­ჩე­ნა გან­სა­კუთ­რე­ბით მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია იმით, რომ ის მეც­ნი­ე­რე­ბის ყუ­რა­დღე­ბას დელ­ფი­ნე­ბის ევო­ლუ­ცი­ის მხრი­ვაც იქ­ცევს: პა­ლე­ონ­ტო­ლო­გე­ბის თქმით, თა­ნა­მედ­რო­ვე მდი­ნა­რის დელ­ფი­ნე­ბის წი­ნაპ­რე­ბი გავ­რცე­ლე­ბუ­ლი იყ­ვნენ ოკე­ა­ნე­ებ­ში და­ახ­ლო­ე­ბით 10-6 მი­ლი­ო­ნი წლის წინ. ახ­ლად აღ­მო­ჩე­ნი­ლი სა­ხე­ო­ბე­ბის წი­ნაპ­რე­ბი პრო­ტო-ამა­ზო­ნი­ის მტკნა­რი წყლის ეკო­სის­ტე­მებ­ში გა­და­ვიდ­ნენ, სა­დაც მტა­ცე­ბე­ლი უხ­ვად იყო.

იმის გამო, რომ ვე­შა­პი­სებრთა ორი­ვე ჯგუ­ფი ძა­ლი­ან მრა­ვალ­ფე­რო­ვა­ნი იყო, ზო­გი­ერ­თი სა­ხე­ო­ბა, სა­ვა­რა­უ­დოდ, მდი­ნა­რი­სა და ტბის ეკო­სის­ტე­მებ­ში გა­იქ­ცა – საკ­ვე­ბის­თვის ნაკ­ლებ კონ­კუ­რენ­ცი­ას ეძებ­და. ამა­ზო­ნის მტკნა­რი წყლის ეს გა­რე­მო საკ­ვე­ბი ნივ­თი­ე­რე­ბე­ბით მდი­და­რი და სი­ცო­ცხლით სავ­სე იყო, სა­დაც ცხოვ­რობ­დნენ ნი­ან­გე­ბი, კუ­ე­ბი და თევ­ზე­ბი, ისე­ვე რო­გორც ძუ­ძუმ­წოვ­რე­ბი, რო­გო­რი­ცაა ზარ­მა­ცე­ბი, მღრღნე­ლე­ბი, ჩლი­ქოს­ნე­ბი და პრი­მა­ტე­ბი. ეს სის­ტე­მე­ბი თა­ნა­მედ­რო­ვე ამა­ზო­ნად და­ახ­ლო­ე­ბით 10 მი­ლი­ო­ნი წლის წინ ჩა­მო­ყა­ლიბ­და. გა­რე­მოს ცვლი­ლე­ბამ მტა­ცებ­ლებ­ზე იმოქ­მე­და და სა­ბო­ლო­ოდ ეს უზარ­მა­ზა­რი დელ­ფი­ნიც გა­და­შენ­და.

„ვფიქ­რობ, ეს შე­სა­ნიშ­ნა­ვი აღ­მო­ჩე­ნაა, გან­სა­კუთ­რე­ბით იმის გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბით, რომ სამ­ხრეთ ამე­რი­კა­ში გვხვდე­ბა მდი­ნა­რის დელ­ფი­ნე­ბის ერთი სა­ხე­ო­ბა, რო­მე­ლიც მი­ე­კუთ­ვნე­ბა ოდონ­ტო­ცე­ტე­ბის (კბი­ლი­ა­ნი ვე­შა­პე­ბის) სრუ­ლი­ად გან­სხვა­ვე­ბულ ჯგუფს“, – თქვა ხორ­ხე ვე­ლეს-ჯუ­არ­ბემ, ზღვის ძუ­ძუმ­წოვ­რე­ბის ასო­ცი­რე­ბულ­მა კუ­რა­ტორ­მა Natural-ში.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
არქეოლოგია

აღმოჩენილია ძვლები, რომლებიც დედამიწის ისტორიაში უდიდეს წყლის ქვეწარმავალს ეკუთვნის

უძველეს ქანებში აღმოჩენილი ძვლის ფრაგმენტები მიუთითებს გოლიათზე, რომელიც ერთ დროს მთელ ზღვას ატერორებდა.

ბრიტანელ და ამერიკელ მკვლევართა მტკიცებით, სამხრეთ-დასავლეთ ინგლისში აღმოჩენილი ორი სხვადასხვა, განმარხებული ყბის ძვლები წარმოადგენს გვიანდელი ტრიასული პერიოდის იქთიოზავრის აქამდე უცნობ გვარს, რომელიც როგორც ჩანს, ზომით აჭარბებდა ზღვის ნებისმიერ სხვა ქვეწარმავალს, რომელსაც კი ოდესმე უარსებია ამ პლანეტაზე.

ახალ გვარს და სახეობას Ichthyotitan severnensis-ი უწოდეს და როგორც მკვლევართა ჯგუფი ვარაუდობს, ამ ცხოველის სიგრძე 25 მეტრი უნდა ყოფილიყო.

„2018 წელს, ჩემმა ჯგუფმა შეისწავლა და აღწერა გიგანტური იქთიოზავრის ყბის ძვალი და იმედი გვქონდა, რომ ერთ მშვენიერ დღეს, სხვა ძვალსაც ვიპოვიდით. ეს ახალი სახეობა უფრო სრულია, უკეთესად შენახული და გვიჩვენებს, რომ ახლა უკვე გვაქვს ორი ეს გიგანტური ძვალი (სურანგულარი) უნიკალური ფორმითა და სტრუქტურით“, — ამბობს მანჩესტერის უნივერსიტეტის პალეონტოლოგი დინ ლომაქსი.

ძვლის პირველი განმარხებული ნაწილი მკვლევარ პოლ დე ლა სალეს ჯგუფმა 2016 წელს აღმოაჩინა ინგლისში, სომერსეტში, ლილსტოკის სანაპიროზე. მეცნიერები სულ მალე მიხვდნენ, რომ მათ წინაშე რაღაც საინტერესო იყო. მიუხედავად იმისა, რომ ის ყბის ძვლის მხოლოდ უკანა ნაწილი, სახელად სურანგულარი იყო, ზომა მიუთითებდა, რომ ეკუთვნოდა იქთიოზავრს, რომელიც ჩვენთვის ცნობილ ყველა სხვა იქთიოზავრზე დიდი უნდა ყოფილიყო. სხვა მტკიცებულებათა გარეშე, ამ მხეცის შესახებ უფრო მეტის გარკვევა ურთულესი აღმოჩნდა. მეცნიერებმა მას ზედმეტსახელად ლილსტოკის მონსტრი უწოდეს.

გარღვევა 2020 წელს მოხდა. კაცი, სახელად ჯასტინ რაინოლდსი და მისი 11 წლის ქალიშვილი რუბი, სომერსეტის სოფელ ბლუ-ანქორის პლაჟზე ნამარხებს ეძებდნენ; მოულოდნელად, რუბიმ ყბის ძვლის პირველი ნაწილი იპოვა. ისინი ლომაქსს დაუკავშირდნენ, რომელიც თავის მხრივ დე ლა სალეს დაუკავშირდა და ძებნა ერთად გააგრძელეს.

ძვლის ბოლო ნაწილი 2022 წლის ოქტომბერში იპოვეს. ამის შემდეგ, პალეონტოლოგებმა ფაზლის აწყობა დაიწყეს და გამოავლინეს არსება, რომელსაც ეს ყბა ეკუთვნოდა. დაადგინეს, რომ ახალ სურანგულარს ისეთივე უნიკალური მახასიათებლები ჰქონდა, რაც ლილსტოკის მონსტრის ყბის ძვალს.

ორივე ძვალს ერთნაირი ზომა და მორფოლოგია აქვს, ორივე სომერსეტის სანაპიროზე, გვიანდელი ტრიასული პერიოდის თიხის ქვის დანალექებში აღმოაჩინეს. თუმცა, ცოტა ხნის წინ აღმოჩენილი ფრაგმენტი უფრო სრულყოფილი და უკეთესად შენახული იყო, რამაც მეცნიერებს ამ გამოუცნობი არსების შესახებ მეტის გარკვევის საშუალება მისცა.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
არქეოლოგია

ირანში უძველესი ტუჩსაცხი აღმოაჩინეს💄

არქეოლოგებმა 2001 წელს ირანში აღმოჩენილი ძველი ფლაკონის შიგთავსი შეისწავლეს და დაასკვნეს, რომ მასში უძველესი ტუჩსაცხი ინახებოდა. სტატია ამ კვლევის შესახებ ჟურნალში Scientific Reports გამოქვეყნდა.

არსებული ინფორმაციით, არქეოლოგებმა ფლაკონი ირანის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ქალაქ ჯიროფტის მახლობლად იპოვეს. ის ქლორიტისგან არის დამზადებული. რადიონახშირბადულმა ანალიზმა აჩვენა, რომ კოსმეტიკური ნივთიერების ასაკი 3 600 წელს შეადგენს. კოსმეტიკური ნივთიერების ძირითადი კომპონენტი დაფქული ჰემატიტი იყო.

მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ ჯიროფტში აღმოჩენილი არტეფაქტი დღეს ჩვენთვის ცნობილი უძველესი ტუჩსაცხია.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
არქეოლოგიაკვლევები

ესპანეთში აღმოაჩინეს ბრინჯაოს ხელი, რომელზეც საიდუმლო წარწერებია გაკეთებული

ესპანეთში არქეოლოგებმა აღმოაჩინეს უცნაური 2 000 წლის ბრინჯაოს ხელი, რომელიც დაფარულია იდუმალი წარწერებით. ამის შესახებ ნათქვამია კვლევაში.

გავრცელებული ინფორმაციით, მკვლევრებმა აღმოაჩინეს საოცრად დამაინტრიგებელი აღმოჩენა ჩრდილოეთ ესპანეთში: ბრინჯაოს ხელი, რომელიც დაახლოებით 2 000 წლით თარიღდება, რომლის უკანა მხარეს უცნაური სიმბოლოების ოთხი ხაზია ჩაწერილი.

მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ წარწერა დაკავშირებულია ძველ პალეო-ესპანურ ენებთან და შესაძლოა იყოს იმ ენის ნაწილი, რომელიც თანამედროვე ესპანეთში ბასკურად გადაიქცა.

ცნობილია, რომ დაახლოებით იმ დროს, როდესაც ხელი გაკეთდა, ეს ტერიტორია დასახლებული იყო ვასკონებით, ტომით, რომელმაც ძალიან ცოტა წერილობითი მაგალითი დატოვა.

არქეოლოგები ვარაუდობენ, რომ ბრინჯაოს ხელი შეიძლებოდა შენობის შესასვლელთან ეკიდა. მკვლევრების აზრით, შესაძლებელია, რომ ხელს რაიმე სახის რიტუალური ან კულტურული მნიშვნელობა ჰქონოდა.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
არქეოლოგია

საბოლოოდ დადგინდა, რას წარმოადგენს უძველესი ნამარხი, რომელიც ათწლეულებია, მეცნიერებს საგონებელში აგდებდა

90 წლის წინ, იტალიის ალპებში ადრეული პერმული ეპოქის უძველესი ნამარხი აღმოაჩინეს და მას შემდეგ, მეცნიერებას მსგავსი აღარაფერი უპოვია.

ის 1931 წელს აღმოაჩინეს, Tridentinosaurus antiquus-ი უწოდეს და ნამდვილად გამორჩეული აღმოჩენაა. არის 280 მილიონი წლის წინანდელი, დინოზავრებზე უფრო ძველი და მიიჩნეოდა, რომ წარმოადგენდა ამ დრომდე აღმოჩენილი ერთ-ერთ ყველაზე ძველ ხვლიკის ნამარხს.

კიდევ უფრო საოცარი ისაა, რომ ის განსაკუთრებით კარგადაა შენახული — ცხოველის სხეულის ანაბეჭდი ქვაზე, თავის რბილი ქსოვილით.

თუმცა, ახლა უკვე ვიცით, რატომ აღარ გვიპოვია მას შემდეგ მსგავსი ნამარხი: ახალი საგულდაგულო ანალიზების მიხედვით, ეს რბილი ქსოვილი სინამდვილეში სულაც არაა რბილი ქსოვილი, უბრალოდ, საღებავია.

აღმოჩენა კორკის უნივერსიტეტის კოლეჯის პალეობიოლოგის, ვალენტინა როსის ჯგუფმა გააკეთა, რომელმაც ამ უჩვეულო ნამარხის შესწავლისას, შეცდომაში შემყვან დეტალს მიაგნო.

„ერთი შეხედვით, ნამარხი ფრიად უცნაურად გამოიყურებოდა. კოლეგებმა მითხრეს, რომ მათაც იგივე რეაქცია ჰქონდათ. თუმცა, ნამარხები ყოველთვის ასე თუ ისე უცნაურია და ამიტომ, კვლევა ჩავატარე. მიკრონიმუშების მოლეკულური ანალიზის შედეგად გაირკვა, რომ ჩვენ წინაშე იყო არა კარბონიზებული რბილი ქსოვილი, არამედ შავი საღებავი“, — ამბობს როსი.

დიდი ხანია, Tridentinosaurus-ი ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ნამარხია. რბილი ქსოვილი იშვიათად ინახება, რადგან როგორც წესი, განმარხების ხანგრძლივი პროცესის დაწყებამდევე იხრწნება.

თუმცა, როცა ის შემონახულია, ბევრ რამეს გვეუბნება იმ ცხოველის შესახებ, რომელსაც თავის დროზე ეკუთვნოდა — მაგალითად, კანის ფერსა და ტექსტურას, ანატომიისა და შინაგანი ორგანოების განლაგებას.

მეცნიერებს გარკვეული თეორიებიც ჰქონდათ იმის შესახებ, თუ როგორ შემოინახა Tridentinosaurus-ის რბილი ქსოვილი, მაგრამ კანი დეტალებში არავის ჰქონდა შესწავლილი. სწორედ ამიტომ აიღეს ეს საქმე თავის თავზე როსიმ და მისმა კოლეგებმა.

პირველადმა ულტრაიისფერმა სკანირებამ მთლიანი ნამარხის გარშემო საფარი გამოავლინა, რაც ნამარხებისთვის სრულიად ნორმალურია. თუმცა, უფრო დეტალური ანალიზები იყო იმის დასადგენად, თუ რა იმალებოდა ამ საფარის ქვეშ.

კარბონიზებულ კანად მიჩნეული შავი მასალის ანალიზისთვის ჯგუფმა სხვადასხვა მეთოდი გამოიყენა. მათ შორის — ელექტრონული მიკროსკოპი, ენერგიის დისპერსიული სპექტროსკოპი, მიკრო რენტგენული დიფრაქცია, რამანის სპექტროსკოპია და Atr-Ftir სპექტროსკოპია.

შედეგები რამდენიმე სხვადასხვა მასალას შეადარეს. ნიმუშები შეესაბამებოდა არა ორგანულ მასალას, არამედ ძვლისგან დამზადებულ შავ პიგმენტს, რომელიც ხშირად გვხვდება ისტორიულ ნახატებში.

აღმოჩენა უკიდურესად მოულოდნელი იყო.

„შემიძლია ვთქვა, რომ ცოტა არ იყოს, შოკირებულები და დამწუხრებულები ვართ. დღეს უკვე შეგვიძლია გამოვიყენოთ უმძლავრესი ტექნოლოგიები, რომლებიც ნამარხების მოლეკულურ დონეზე შესწავლის საშუალებას გვაძლევს, რაც თუნდაც ათი წლის წინ შეუძლებელი იყო“, — ამბობს როსი.

ამას გარდა, მიუხედავად იმისა, რომ „კანი“ ყალბია, ნამარხის ზოგიერთი ნაწილი ნამდვილია. უკანა ფეხების ძვლები, რომლებზეც კანია დახატული, რეალურია. საღებავის ქვეშ ამ ძვლების შესწავლა უდავოდ რთული იქნება, მაგრამ ამაში შეიძლება 3D ვიზუალიზაცია დაგვეხმაროს.

შედეგად, მკვლევრებს რეალური Tridentinosaurus-ის შესწავლა შეეძლებათ. შეადარებენ იმ სხვა ნამარხებსაც, რომლებიც წარსულში ზედმეტად განსხვავებულად მიაჩნდათ, რათა ამავე სახეობის ან გვარისთვის მიეკუთვნებინათ.

პალეონტოლოგებმა შეიძლება ის ადგილიც მოინახულონ ხელახლა, სადაც ნამარხი აღმოაჩინეს, იმის იმედით, რომ იქნებ სხვა უფრო უკეთ შენახული ნიმუშებიც იპოვონ.

ამ კვლევამ შესაძლოა Tridentinosaurus-ის მთავარი საიდუმლო გამოავლინა, მაგრამ ერთი თვალსაჩინო მაინც რჩება.

„არ ვიცით, ვინ მოხატა ის და რატომ. გამომდინარე იქიდან, რომ ძვლების ნაწილი და წვრილი ძვლოვანი ქერცლები აშკარად ჩანს, აღმოჩენის ადგილის გათხრა ცდად ღირს, რადგან შეიძლება, იქ სხვა ძვლებიც ვიპოვოთ. ნამარხი სავარაუდოდ მის გასალამაზებლად მოხატეს“, — ამბობს როსი.

თუმცა, ალბათ მაინც ვერასოდეს გავიგებთ, ვინ და რატომ მოხატა ის.

მომზადებულია ScienceAlert-ის მიხედვით, რომელიც მიხეილ ჭაბუკაშვილმა თარგმნა.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
არქეოლოგიაისტორიასაქართველო

მსოფ­ლი­ო­ში უძ­ვე­ლე­სი ამორ­ძა­ლი სა­ქარ­თვე­ლო­შია აღ­მო­ჩე­ნი­ლი: ქალი სამხედრო პატივით, იარაღით იყო დაკრძალული

დღეს­დღე­ო­ბით მსოფ­ლი­ო­ში უძ­ვე­ლე­სი ამორ­ძა­ლი სა­ქარ­თვე­ლო­შია აღ­მო­ჩე­ნი­ლი, თუმ­ცა ამის შე­სა­ხებ ცო­ტამ თუ იცის.

1927 წელს ქარ­თუ­ლი არ­ქე­ო­ლო­გი­ის ერთ-ერ­თმა ფუ­ძემ­დე­ბელ­მა გი­ორ­გი ნი­ო­რა­ძემ გა­თხა­რა და შე­ის­წავ­ლა სა­მარ­ხი, რო­მე­ლიც დღე­ვან­დე­ლი მო­ნა­ცე­მე­ბით, მებ­რძო­ლი ქა­ლის ყვე­ლა­ზე ად­რე­ულ სა­მარ­ხად მი­იჩ­ნე­ვა მსოფ­ლი­ო­ში.

“მსოფ­ლი­ოს არ­ქე­ო­ლო­გი­ურ­მა ლი­ტე­რა­ტუ­რამ ჯერ კი­დევ არ იცის არც ერთი შემ­თხვე­ვა, რომ ეპო­ვოთ ბრინ­ჯა­ოს მახ­ვი­ლით, ხან­ჯლი­თა და შუ­ბით შე­ი­ა­რა­ღე­ბუ­ლი ქალი, რო­გორც ამას ად­გი­ლი ჰქონ­და ზემო ავ­ჭა­ლა­ში, და თუ გა­მო­ჩე­ნი­ლი მსოფ­ლიო მეც­ნი­ე­რი მონ­დე­ლი­უ­სი და­ნი­ა­ში აღ­მო­ჩე­ნი­ლი ხან­ჯლით შე­ი­ა­რა­ღე­ბულ ქა­ლებს უკავ­ში­რებ­და ამა­ზო­ნე­ბის ანუ ამორ­ძა­ლე­ბის შე­სა­ხებ წარ­მო­შო­ბილ მო­თხრო­ბებს, მით უმე­ტეს, ჩვენ უფრო მეტი სა­ფუძ­ვე­ლი გვაქვს ვი­ფიქ­როთ, რომ ზემო ავ­ჭა­ლის შე­ი­ა­რა­ღე­ბუ­ლი ადა­მი­ა­ნი, რო­მელ­საც ჭრი­ლო­ბა ჰქონ­და მი­ღე­ბუ­ლი, მე­ო­მა­რი ქალი უნდა ყო­ფი­ლი­ყო, ქალი, რო­მელ­მაც ცხე­ნოს­ნო­ბა კარ­გად იცო­და”, – წერს 1931 წელს გი­ორ­გი ნი­ო­რა­ძე.

მისი ჩა­ნა­წე­რე­ბი­დან ირ­კვე­ვა, რომ სა­მარ­ხი 1927 წლის დე­კემ­ბერ­ში აღ­მო­ა­ჩი­ნეს ავ­ჭა­ლა­ში. გი­ორ­გი ნი­ო­რა­ძემ სა­მარ­ხი გახ­სნა, სა­დაც სამ­ხედ­რო პა­ტი­ვით დაკ­რძა­ლუ­ლი ქა­ლის ნეშ­ტი აღ­მოჩ­ნდა. არ­ქე­ო­ლო­გის ყუ­რა­დღე­ბა მი­იქ­ცია ბრინ­ჯა­ოს ხმლის ფრაგ­მენ­ტმა, თა­ვის ქა­ლა­ზე ჭრი­ლო­ბის კვალ­მა და იმ სამ­კა­უ­ლებ­მა, რომ­ლე­ბიც, მეც­ნი­ე­რის მტკი­ცე­ბით, ძვ. წ. XI-IX სა­უ­კუ­ნე­ებ­ში ამორ­ძალს საფ­ლავ­ში ჩა­ა­ტა­ნეს.

sasaxle-3-70717-1679728630.jpg

ნივ­თე­ბი, რო­მე­ლიც სა­მარხში აღოჩ­ნდა

ის, რომ შე­ი­ა­რა­ღე­ბუ­ლი ადა­მი­ა­ნი ნამ­დვი­ლად ქალი იყო, და­დას­ტურ­და ან­თრო­პო­ლო­გი­უ­რი კვლე­ვე­ბი­თაც. სა­ქარ­თვე­ლო­ში ეს აღ­მო­ჩე­ნა არა­სო­დეს გახ­მა­უ­რე­ბუ­ლა. ჩონ­ჩხი უკვე ათწლე­უ­ლე­ბია, ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის სა­ცავ­ში ინა­ხე­ბა.

ეს მხო­ლოდ რამ­დე­ნი­მე თვის წინ გახ­და ცნო­ბი­ლი. ეკუთ­ვნის თუ არა სა­მარ­ხი მი­თურ პერ­სო­ნაჟს, ამორ­ძალს და რა შე­იძ­ლე­ბა გა­კეთ­დეს მისი და­მა­ტე­ბი­თი შეს­წავ­ლი­სათ­ვის, სა­ქარ­თვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის, ის­ტო­რი­ი­სა და არ­ქე­ო­ლო­გი­ის სა­მეც­ნი­ე­რო მი­მარ­თუ­ლე­ბის ხელ­მძღვა­ნე­ლი მი­ხე­ილ აბ­რა­მიშ­ვი­ლი “კვი­რის პა­ლიტ­რას­თან” სა­უბ­რობს:

– ეს უნი­კა­ლუ­რი კო­ლექ­ცია ინა­ხე­ბა ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უმ­ში და თა­რიღ­დე­ბა ძვ.წ. XI-IX სა­უ­კუ­ნე­ე­ბით. ასე რომ, ავ­ჭა­ლა­ში აღ­მო­ჩე­ნი­ლი მე­ო­მა­რი ქალი შე­საძ­ლოა მსოფ­ლი­ო­ში უძ­ვე­ლე­სი ამორ­ძა­ლია. თა­ვის ქა­ლის მო­ცუ­ლო­ბის, ძვლე­ბის წო­ნის, პა­ტა­რა ზო­მის კბი­ლე­ბი­სა და კი­დევ რამ­დე­ნი­მე ნიშ­ნის მი­ხედ­ვით თა­ვი­დან­ვე დად­გინ­და, რომ სა­მარხში ნამ­დვი­ლად ქალი იყო.

ორი თვის წინ კი თა­ნა­მედ­რო­ვე მე­თო­დით კი­დევ ერთხელ გა­ნი­სა­ზღვრა სქე­სი და ასა­კი. თა­ვის ქა­ლა­ზე სქე­სის გან­მსა­ზღვრე­ლი 26 ნი­შა­ნია… გი­ორ­გი ნი­ო­რა­ძის შე­ფა­სე­ბით, ეს უნდა ყო­ფი­ლი­ყო 30-40 წლის 1.47 სი­მაღ­ლის ქალი. ნი­ო­რა­ძე სა­მარ­ხის პე­რი­ოდს ბრინ­ჯა­ოს ხა­ნის მი­წუ­რუ­ლი­თა და რკი­ნის ხა­ნის და­სა­წყი­სით გან­სა­ზღვრავს. ზუს­ტად ვერ ვი­ტყვით, ქალი რო­მელ რა­სას გა­ნე­კუთ­ვნე­ბო­და ან რა კულ­ტუ­რით ცხოვ­რობ­და, თუმ­ცა ამ დროს უკვე არ­სე­ბობ­და კლა­სობ­რი­ვი და­ყო­ფა და ვაჭ­რო­ბა. ქალი დიდ­გვა­რო­ვა­ნი უნდა ყო­ფი­ლი­ყო, რად­გან უამ­რა­ვი ძვირ­ფა­სი ნივ­თი ჩა­ა­ტა­ნეს სა­მა­რე­ში. საბ­რძო­ლო ია­რა­ღებ­ში გა­მორ­ჩე­უ­ლია მახ­ვი­ლი, რო­მელ­საც ბო­ლო­ში წვე­რი არა აქვს.

ეს სა­გან­გე­ბოდ კეთ­დე­ბო­და – წვე­რი­ა­ნი მახ­ვი­ლი უფრო მძი­მეა, უწ­ვე­რო კი მსუ­ბუ­ქია და გან­კუთ­ვნი­ლია მხო­ლოდ მხედ­რის­თვის. სა­მარხშიც აღ­მოჩ­ნდა ცხე­ნის თა­ვის ქა­ლის ნა­წი­ლე­ბიც, რაც მი­ა­ნიშ­ნებს, რომ ქალი ნამ­დვი­ლად ცხე­ნო­სა­ნი მე­ო­მა­რი იყო. ბუ­ნებ­რი­ვია, მებ­რძოლ ქალს საბ­რძო­ლო ია­რა­ღი და ცხე­ნიც ჩა­ა­ყო­ლეს, რაც ნიშ­ნავს, რომ დიდი პა­ტი­ვით და­უკ­რძა­ლავთ. ჩანს, ძვ. წ. XI-IX სა­უ­კუ­ნე­ებ­ში დღეს პო­პუ­ლა­რუ­ლი გენ­დერუ­ლი სტე­რე­ო­ტი­პე­ბი არ არ­სე­ბობ­და. იმ ად­გი­ლას კი­დევ რომ მო­ი­ძებ­ნოს სა­მარ­ხი, შე­იძ­ლე­ბა და­მა­ტე­ბი­თი დე­ტა­ლე­ბი აღ­მო­ვა­ჩი­ნოთ. რა სა­ი­დუმ­ლოს ინა­ხავს ზემო ავ­ჭა­ლის ეს ად­გი­ლი გა­თხრე­ბის შემ­დეგ გა­ვი­გებთ, თუმ­ცა ტე­რი­ტო­რი­ის ხე­ლახ­ლა შეს­წავ­ლა დიდ ფი­ნან­სურ და ადა­მი­ა­ნურ რე­სურსს მო­ი­თხოვს… იხილეთ სრულად

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
არქეოლოგიაისტორია

აღმოჩენილია ისტორიაში უძველესი, 290 მილიონი წლის წინანდელი კანის ნამარხი

ის სულ ერთი ციცქნაა, თითის ფრჩხილზე პატარა. თუმცა, ოკლაჰომაში, ქვიშაქვის ერთ-ერთ მღვიმეში აღმოჩენილი ქვა მნიშვნელოვნად აფართოებს ჩვენს წარმოდგენას პრეისტორიული კანის შესახებ.

პალეონტოლოგებმა დაადგინეს, რომ მასში შემორჩენილი ტექსტურა წარმოადგენს განმარხებული კანის ჩვენთვის ცნობილ უძველეს ნიმუშს; კანის ნარჩენი ცხოველთა ძალიან მრავალფეროვან კლასიფიკაციას, ამნიონიანებს ეკუთვნის.

ის 290 მილიონი წლისაა, წინა რეკორდსმენ ნიმუშზე მთელი 21 მილიონი წლით ძველი; როგორც ჩანს, ქვეწარმავალს ეკუთვნის, რადგან ძალიან წააგავს თანამედროვე ნიანგის კანს.

გამომდინარე იქიდან, თუ რამდენად მნიშვნელოვანია კანი, რომელიც სხეულის დამცავი ბარიერის როლს ასრულებს, აღმოჩენა საკმაოდ მნიშვნელოვანია, რადგან გვეხმარება სრული ევოლუციური სურათის აღდგენაში.

„ნიმუში ძალიან შორეულ წარსულში გახედვის საშუალებას გვაძლევს. ამ ტიპის აღმოჩენები ნამდვილად ამდიდრებს ჩვენს წარმოდგენასა და გაგებას ამ ადრეულ ცხოველთა შესახებ“, — ამბობს კვლევის ავტორი, ტორონტოს უნივერსიტეტის პალეონტოლოგი ეთან მუნი.

ნამარხები შეიძლება მდიდარი და მრავალფეროვანი იყოს, მაგრამ სხეულის ზოგიერთი ნაწილი ძალიან ძნელად, იშვიათად ინახება. ასეთია ნებისმიერი რბილი ქსოვილი — კანი, ორგანოები და შემაერთებელი ქსოვილები ძვლებზე გაცილებით ადვილად იშლება და ხშირად იქამდე ქრება, ვიდრე ქანებში განმარხება მოხდება.

თუმცა, ზოგიერთი გარემო სწორედაც რომ შესაფერისია რბილი ქსოვილების შესანახად. ერთ-ერთი ასეთია რიჩარდ-სპურის მღვიმეთა სისტემა აშშ-ის ოკლაჰომის შტატში. დანალექი ძირითადად რბილი და დაწმენდილია, ჟანგბადის ნაკლებობა კი რბილ ქსოვილთა ხრწნას აჭიანურებს. ამას გარდა, პერმიულ ხანაში, ამ მღვიმეში აქტიურად ჟონავდა ნავთობი; ნავთობში შემავალი ნახშირწყალბადებით გაჟღენთილი დანალექები ასევე უწყობდა ხელს რბილ ქსოვილთა შენახვას.

ეს პერიოდი ცნობილია ტეტრაპოდების (ოთხფეხა ცხოველები) სიმდიდრითა და მრავალფეროვნებით. რიჩარდ-სპურის მღვიმეში აღმოჩენილია ერთ-ერთი ყველაზე ადრეული ამნიონიანები — ხმელეთის ხერხემლიანთა ჯგუფი, რომელშიც შედიოდნენ ქვეწარმავლები, ძუძუმწოვრები და ფრინველები.

თუმცა, ახლად აღმოჩენილი კანის ნამარხი რაღაც მართლა გამორჩეულია. კანი 3D-შია კარბონიზებული — ჩვენთვის პირველი ამ ფორმის ნამარხი პალეოზოური ეპოქიდან. ამავე დროს, ის ყველაზე ადრეული შემონახული კანის ნამარხია, რომელსაც არა მხოლოდ გარეთა ფენა აქვს, არამედ უფრო ღრმა, დერმის ფენასთან დაკავშირებული სტრუქტურებიც.

„შოკში ვიყავით იმით, რასაც ვხედავდით, რადგან სრულიად არ ჰგავდა იმას, რისი მოლოდინიც შეიძლება გვქონოდა“, — ამბობს მუნი.

მისი განცხადებით, ასე ძველი კანის ნამარხის აღმოჩენა განსაკუთრებული შესაძლებლობაა წარსულში ჩასახედად და იმის სანახავად, როგორ გამოიყურებოდა ზოგიერთი ყველაზე ადრეული ცხოველის კანი.

სამწუხაროდ, ჯერ ბევრი არაფერი ვიცით, თუ რომელ ცხოველს ეკუთვნოდა ეს კანი ერთ დროს. არ არის აღმოჩენილი მასთან დაკავშირებული ჩონჩხი. თუმცა, სწორი, კენჭების მსგავსი ფორმის კანის ზედაპირით ის თანამედროვე ნიანგების კანს ჰგავს, ქერცლებს შორის ზოგიერთი რეგიონი კი გველებისა და ჭია-ხვლიკებისას წააგავს.

მკვლევართა განცხადებით, აღმოჩენა აჩვენებს, რომ ძალიან ადრეც კი, როცა ამნიონიანებმა პირველად დაიწყეს დაყოფა, კანი უკვე ჰქონდათ და თანაც მნიშვნელოვანი.

„კერძოდ, ეპიდერმისის არსებობა მიუთითებს, რომ მათი კანი მნიშვნელოვანი ბარიერის როლს ასრულებდა ხმელეთის გარემოს წინააღმდეგ“, — წერენ მკვლევრები.

ნამარხი კანი ასევე გვთავაზობს ახალ ხელსაწყოს ძუძუმწოვართა თმის ფოლიკულებისა და ფრინველთა ფრთების ჩამოყალიბებისა და განვითარების შესასწავლად. ნამარხებში პირველი ძუძუმწოვრები დაახლოებით 225 მილიონი წლის წინ ჩნდებიან, ფრინველები კი დაახლოებით 150 მილიონი წლის წინ. შესაბამისად, ეს იდუმალი ცხოველი შეიძლება გასაღები იყოს ჩვენი რბილი კანის ჩამოყალიბებაში.

ჯერ კიდევ ბევრი რამ არ ვიცით, როგორ განსხვავდებოდა და ვითარდებოდა ცხოველთა სხვადასხვა ჯგუფის სხვადასხვა თვისებები. ასეთ თვისებათა ადრეული ნიმუშის ამოჩენა იშვიათი და განსაკუთრებული ფანჯარაა, რომელიც პლანეტაზე სიცოცხლის ამ უცნაურ და საოცარ ფორმათა ისტორიაში იხსნება.

კვლევა Current Biology-ში გამოქვეყნდა.

მომზადებულია ScienceAlert-ის მიხედვით.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
1 2 3 18
Page 1 of 18