close

ისტორია

სტორია

ვაქცინის განვითარების ისტორია

244646446_715261272743627_4124315329091921558_n

ინგლისელმა ექიმმა, ედუარდ ჯენერმა მეთვრამეტე საუკუნის მეორე ნახევარში ისტორიაში პირველი, ყვავილის აცრა შექმნა. მან 1796 წელს 8 წლის ბიჭს ძროხის ყვავილით გამოწვეული დაზიანებული კერიდან მიღებული მასალა შეუყვანა. მას შემდეგ ვაქცინამ განვითარების ხანგრძლივი გზა გამოიარა.
1853 წელს ყვავილის აცრას მოჰყვა ბრიტანეთში პირველი ანტივაქსერული მოძრაობა, 1885 წელს საფრანგეთში ცოფის საწინააღმდეგო ვაქცინის შექმნა და სხვა მრავალი. შედეგად, დღეს ვაქცინით მართვადი ბევრი დაავადება არსებობს. არ დაგვავიწყდეს, რომ 2020-21 წლებში COVID19-ის საწინააღმდეგო ვაქცინა შეიქმნა და ამავე წლის ოქტომბერში ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციამ მალარიის საწინააღმდეგო პირველი ვაქცინა დაამტკიცა.

მასალა მოამზადა: ნინი ხეცურიანმა

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
სტორიააქართველო

თბილისის ფუნიკულიორის ისტორია

4410E665-4DA6-4DA2-BEDF-791846EE8970

უცხოელმა ინჟინერმა ალფონს რობიმ ქართველებთან ერთად თბილისის ფუნიკულიორზე მუშაობა 1903 წელს დაიწყო.
1900 წელს ქალაქის თვითმმართველობამ და ბელგიის ანონიმურმა საზოგადოებამ ხელშეკრულებას ხელი მოაწერა პირობით, რომ ფუნიკულიორს ექსპლუატაციას 45 წლის განმავლობაში ისინი გაუწევდნენ, შემდეგ კი ქალაქს გადაეცემოდა უსასყიდლოდ.
სინამდვილეში, პროექტისთვის ადგილი შეირჩა გარკვეული მიზეზით, იმ დროისათვის აპირებდნენ ,,ზედა თბილისის” გაშენებას მთაწმინდის პლატოზე, პრობლემა კი „ქვედა თბილისთან“ სატრანსპორტო კომუნიკაცია იყო. ფუნიკულიორის გაყვანისა და მშენებლობის პირველი ეტაპის დასრულების შემდეგ, რუსეთის იმპერიაში და თბილისში რევოლუცია დაიწყო, რის გამოც პროექტი შეჩერდა და ქალაქს მხოლოდ ფუნიკულიორი დარჩა. მშენებლობა დასრულდა 1905 წელს და ჩართულები იყვნენ როგორც უცხოელი, ასევე ქართველი სპეციალისტები.
ფუნიკულიორის საექსპლუატაციოდ გადაცემას დიდი ფერწერული ტილო უძღვნა ნიკო ფიროსმანმა. ასევე პირველი მგზავრების წასახალისებლად ბელგიურმა ანონიმურმა საზოგადოებამ სოლიდური თანხა გადმორიცხა მათთვის, ვინც პირველად იმგზავრებდა.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
სტორიააქართველო

“თინათინის გამეფება” ახალი ზელანდიის ერთ დოლარიან მონეტაზე გამოჩნდა

39295CDD-90E3-48DE-BC9A-5C089EF7D8B9

ახალზელანდიური ერთდოლარიანის რევერსზე დაიბეჭდა თინათინის გამეფების სცენა შოთა რუსთაველის პოემიდან. ეს არის სერიის პირველი მონეტა პროექტიდან ,,ვეფხისტყაოსანი”, რომელიც ქართველ ხელოვანებს ეკუთვნის. ვერცხლის საკოლექციო მონეტა 31.1 გრამს იწონის და მისი მხატვარ-ილუსტრატორი მამუკა მიქელაძეა, მონეტის საკოლექციო რაოდენობა შეადგენს 1000 ერთეულს.
ლიეტუვის ზარაფხანის მიერ გამოცხადებულ საერთაშორისო კონკურსში გაიმარჯვა ავსტრიაში მცხოვრებმა ქართველმა დიზაინერმა და ფოტოგრაფმა ივა ჯანეზაშვილმა, პროექტის იდეის ავტორიც სწორედ ის არის.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
სტორია

ვისკის ომი კანადასა და დანიას შორის

43uyerjshdbcnxcghfstre46eyshfd

ჩრდილოეთ ყინულოვან ოკეანეში კანადასა და გრენლანდიას, დანიის დაქვემდებარებაში მყოფ
ტერიტორიას, შორის დაუსახლებელი ჰანსის კუნძული მდებარეობს. საერთაშორისო სამართლის
მიხედვით, ორივე სახელმწიფოს აქვს უფლება მის საკუთრებად გამოაცხადოს კუნძული, რადგან ის
ხვდება ორივე სახელმწიფოს სანაპიროდან 12 საზღვაო მილის რადიუსში.
მიუხედავად კუნძულის ფართობის სიმცირისა, ის მაინც გახდა კანადასა და დანიას შორის დავის
მიზეზი, სახელმწიფოებს კი საინტერესო ბრძოლის მეთოდები ჰქონდათ. საკითხი გააქტიურდა 1973
წელს, მაგრამ მოსაგვარებლად გადადება მოუწიათ. მშვიდი დიპლომატიური წლები შედარებით
დაიძაბა 1984 წელს, როდესაც კანადის ჯარებმა გადაწყვიტეს კუნძულის მონახულება, აღმართეს
მათი ქვეყნის დროშა და დატოვეს კანადური ვისკი. ამას მოჰყვა იგივე პასუხი დანიელებისგან, თუმცა
ამ შემთხვევაში შნაპსი წარწერით: „კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება დანიის კუნძულზე“. შემდეგ
რამდენიმე თვეში ერთხელ თითოეული მხარე პერიოდულად ჩადიოდა კუნძულზე და იგივე
პროცედურას ახორციელებდა.
2015 წელს წამოაყენეს წინადადება, რომ კუნძული გახდეს ორი ქვეყნის კონდომინიუმი, ორი
დროშის ქვეშ.

მასალა მოამზადა: ნინი ხეცურიანმა
ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
მიგრანტისტორია

გიორგი ყაუხჩიშვილი-ცნობილი ემიგრანტი ექიმი, ნევროჯერიატრიის სკოლის ერთ–ერთ დამაარსებელი

243569484_3118279538495496_4439909555988307053_n

გიორგი ყაუხჩიშვილი დაიბადა ბერლინში 1923 წლის 19 ოქტომბერს. ბერლინის კანტის სახელობის ლიცეუმში განათლების მიღების შემდეგ სწავლა გააგრძელა მილანის უნივერსიტეტში, სადაც 1947 წელს ზოგადი მედიცინისა და ქირურგის დიპლომის მიღებისთანავე მილანის ზოგადი მედიცინის ინსტიტუტში გაიარა ინტერნატურა და 1949 წელს პათოლოგიური მედიცინის ინსტიტუტში დაოსტატდა. 1956 წელს მილანის სამედიცინო დეპარტამენტთან არსებული მოხუცთა სახლის დირექტორად დაინიშნა, სწორედ ამ პერიოდიდან შეუდგა იგი ასაკოვანთა ნევროფსიქიატრიისა და ჯერიატრიის საკითხების კვლევას.
1959–1965 წლებში გიორგი ყაუხჩიშვილი პავიის უნივერსიტეტის პროფესორი და მკვლევარია. მან ჩაუყარა საფუძველი ქალაქ პავიის საავადმყოფოში შაკიკის კვლევის მიმართულებებს და იქ ანალოგიურ განყოფილებას ხელმძღვანელობდა.
ღვაწლმოსილი მეცნიერის ხსოვნის უკვდავსაყოფად მადლიერმა კოლეგებმა და სტუდენტებმა 1992 წელს შექმნეს გ. ყაუხჩიშვილის სახელობის ადაპტაციის დარღვევებისა და თავის ტკივილის საუნივერსიტეტო ცენტრი (University Centre for Adaptive Disorders and Headache), რომელიც იტალიისა და ევროპის 11 უნივერსიტეტს აერთიანებს. მათვე „იტალიის მონდინის სახელობის ნევროლოგიის კვლევითი ცენტრის“ ინიციატივით დააარსეს გ. ყაუხჩიშვილის სახელობის საერთაშორისო პრემია, რომელიც ორ წელიწადში ერთხელ გაიცემა. ეს პრემია უკვე 9–ჯერ გაიცა და სხვადასხვა დროს ნევროლოგიის სფეროში მოღვაწე იტალიელ, ქართველ, რუს, ბულგარელ და დანიელ მეცნიერებს მიენიჭათ.
იტალიაში დღესაც მოწიწებით იხსენიებენ გიორგი ყაუხჩიშვილის სახელს, როგორც ნევროჯერიატრიის სკოლის ერთ–ერთ დამაარსებელს, ბრწყინვალე მეცნიერსა და პედაგოგს, რამდენიმე ენის უბადლო მცოდნესა და ქარიზმატულ პიროვნებას.
2013 წლის 25 სექტემბერს ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ემიგრაციის მუზეუმს გადაეცა მიხეილ ყაუხჩიშვილის არქივის ნაწილი, რომელიც საქართველოში ჩამოიტანა ემიგრანტის შვილიშვილმა ელენე ყაუხჩიშვილმა და რძალმა ფრანჩესკა მელცი-ყაუხჩიშვილმა. არქივის მეორე ნაწილი დაცულია საქართველოს პერლამენტის ეროვნულ ბიბლიოთეკაში.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
რქეოლოგიასტორია

ბაბილონელები პითაგორას თეორემას პითაგორამდე 1000 წლით ადრე იყენებდნენ

dgtryu7654tr76564rtedf

3 700 წლით დათარიღებული ფირფიტით მეცნიერებმა აღმოაჩინეს, რომ ბაბილონელებმა პითაგორას თეორემა პითაგორამდე 1 000 წლით ადრე იცოდნენ.
ფირფიტის სახელია Si.427 და მას უძველეს დროში იყენებდნენ საზღვრების ზუსტად გასავლებად. ფირტიტაზე მათემატიკური ცხრილი ამოტვიფრულია ლურსმნულით და გვაძლევს ინფორმაციას, თუ როგორ შექმნას ზუსტი მართკუთხა სამკუთხედი. ფირფიტა ნამდვილად წარმოადგენს გამოყენებითი გეომეტრიის უძველეს ნიმუშს.
Si.427 ფრანგული ექსპედიციის ფარგლებში იქნა ნაპოვნი ერაყის ტერიტორიაზე 1894 წელს, ამჟამად სტამბოლის არქეოლოგიურ მუზეუმში ინახება. თუმცა, მეცნიერებმა მისი ამოხსნა ახლახან შეძლეს.
ავსტრალიის ახალი სამხრეთ უელსის უნივერსიტეტის მათემატიკოსმა, დენიელ მესნფილდმა 2017 წელს აღმოაჩინა ფირფიტა იმავე პერიოდიდან, სახელწოდებით Plimpton 322 და კიდევ ერთი ცხრილით. თუმცა, მხოლოდ Si.427-ის სამეულების ნახვის შემდეგ გახდა შესაძლებელი იმის მიხვედრა, რომ ბაბილონელები ელემენტარულ ტრიგონომეტრიულ თეორიებს მიწის ნაკვეთების გასანაწილებლად იყენებდნენ.
მიუხედავად იმისა, რომ მიწის გაყოფის მიზეზები Si.427-ზე ნათელი არ არის, მესნფილდი მიიჩნევს, რომ მასზე აღნიშნულია დავა საზღვარზე არსებული ფინიკის პალმების გამო. დიდი ხნის მანძილზე არსებობდა მოსაზრება, რომ ბერძნებმა მათემატიკური სწავლება ეგვიპტელებისგან, ეგვიპტელებმა კი ბაბილონელებისგან მიიღეს. თუმცა, განსაკუთრებულ ყურადღებას იპყრობს თეორიული განათლების დონე.

წყარო:eurekalert.org
მასალა მოამზადა: ნინი ხეცურიანმა
ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
რქეოლოგიასტორიააქართველო

ქართველმა სპეციალისტებმა ძეგლი -“აბულმუგის” აბანო დაუშლელად გადაიტანეს

20210922140850

კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის  ახალი სიცოცხლე დაიწყო – „აბულმუგის“ სპარსული აბანოს უსაფრთხო ტერიტორიაზე გადატანა წარმატებით დასრულდა. საუკუნოვანი ისტორიის მქონე ძეგლი, რომელიც განადგურების პირას იყო მისული, ბიზნესის სექტორისა და აქტივისტების თანამშრომლობით ავთენტური სახით ახლა ვიზიტორებს ელოდება. თუმცა, მანამდე იყო მრავალწლიან ბრძოლა, ბრძოლა მრავალსაუკუნოვანი ისტორიის მქონე ნაგებობის გადასარჩენად, რომელშიც „საყდრისის კომიტეტი“ და RMG იყვნენ ჩართულნი.

„აბულმუგის“ აბანო გვიანი შუა საუკუნეებისთვის (XVII – XVIII ს.ს.) დამახასიათებელ სპარსულ ნაგებობას წარმოადგენს, გათხრების დროს აბანოს ტერიტორიაზე აღმოჩენილია რუსუდანის მონეტა, ასევე მოჭიქული ჭურჭლის ნატეხები (ინახება ეროვნულ მუზეუმში). ექსპედიციის მუშაობისას ძეგლზე წყალგაყვანილობის სისტემებიც დადასტურდა. აბანოს ახლოს შესწავლილი იყო თონე, რომელიც აბანოს დანგრევის შემდეგ ყოფილა გამართული.

პირველი გამაგრებითი საკონსერვაციო სამუშაოები ძეგლზე გასული საუკუნის 1970- იან წლებში ჩატარდა, თუმცა 2018 წლისთვის აბანოს მდგომარეობა საგანგაშო იყო.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
სტორიააქართველო

წყალქვეშა სოფელი ჟინვალის წყალსაცავიდან

27

ჟინვალის წყალსაცავში წყლის დონის კლებასთან ერთად XII საუკუნის ეკლესია და რამდენიმე
სოფლის ნაკვალევი ჩნდება, რომელიც ახლა წყალქვეშა სოფელი გამხდარა. ტაძრის ნანგრევები და
საფლავის ქვები მხოლოდ რამდენიმე თვის განმავლობაში ამოყოფს თავს.
ისტორიული სამოსახლო უკვე წლებია რაც წყლით არის დაფარული. წყლის ზემოთ აქ მხოლოდ ერთი
ნაგებობის დანახვა შეგვიძლია და ისიც რამდენიმე თვით, სახელად ჯვარიპატიოსანი.
ჟინვალის წყალსაცავის აშენების შემდეგ მოსახლეობის ნაწილი სხვადასხვა სოფელში გადასახლდა,
კერძოდ, არანისსა და ბიჩნიგაურთკარს შორის, ხოლონაწილი კი – სოფელ ჩინთის მახლობლად.
მიცვალებულთა გადასვენება სრულად ვერ მოხერხდა, სწორედ ამიტომ ჟინვალის წყალსაცავში
წყლის დონის კლების შემდეგ საფლავის ქვების დანახვა არ გაგიკვირდეთ.
წყალსაცავის მშენებლობა 1974 წელს დაიწყო და სოფლებიც დატბორვის ზონაში მოექცა.
ექსპლუატაციაში გაეშვა 1985 წელს და მისი დანიშნულება თბილისისა და მცხეთის სასმელი წყლით
მომარაგებაა.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
სტორიააქართველო

ქართველი ექიმი, რომელიც მენდელეევის გვერდით დაკრძალეს

28

ვინ იყო და რით დაიმსახურა ქართველმა ექიმმა მენდელეევის გვერდით დაკრძალვა? 1913 წლის 27
ოქტომბერს პირველად გადარჩა გულში ტყვიით დაჭრილი ადამიანი, რომელიც ქართველმა
კარდიოქირურგმა იუსტინე ჯანელიძემ გადაარჩინა. ის იყო პირველი ადამიანი, რომელმაც ოპერაცია
მუშა გულზე წარმატებით გააკეთა, 50-მდე სამედიცინო მანიპულაცია დაამკვიდრა, სტალინის
ქალიშვილს რთულად გამოსაცნობი დიაგნოზი დაუსვა და გადაარჩინა.
იუსტინე ჯანელიძემ დააარსა ლენინგრადის სასწრაფო დახმარების ინსტიტუტი, რომელიც დღეს მის
სახელს ატარებს. აღსანიშნავია, რომ სანქტ-პეტერბურგის სამედიცინო ინსტიტუტში დღესაც გაიცემა
მისი სახელობის ორი სტიპენდია.
რკინის ფარდის ჩამოშვების მიუხედავად, ქართველი ექიმი აირჩიეს საფრანგეთის ქირურგთა
საზოგადოების საპატიო და ევროპის ქირურგთა საერთაშორისო ასოციაციის ნამდვილ წევრად, რაც
კიდევ ერთხელ მეტყველებს ამ ადამიანის ღვაწლზე მსოფლიო კარდიოქირურგიის ისტორიაში.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
რქეოლოგიასტორიავლევებისოფლიო

კვლევა – ჩინეთში ლუდის დალევის ტრადიცია 9 000 წლის წინ არსებობდა!

ludi-758×398

უკვე დიდი ხანია ცნობილია, რომ ალკოჰოლური სასმელები მნიშვნელოვან სოციალურ-კულტურულ ფუნქციას ასრულებდა ძველ საზოგადოებაში, მათ შორის რიტუალურ დღესასწაულებზე. ახალი კვლევის თანახმად, 9000 წლის წინ ჩინეთში ლუდის დალევის ტრადიცია დასტურდება, რომელიც სავარაუდოდ გარდაცვლილთა რიტუალის ნაწილი იყო.

აღნიშნული დასკვნები უძველესი ქოთნების ანალიზს ემყარება, რომელიც ქიაოტუუს სამარხში აღმოაჩინეს. უძველესი ქოთნები ადამიანის ხელით შექმნილი თხრილის პლატფორმაზე იპოვეს. მეცნიერებმა, გარდა კერამიკული ჭურჭლისა, სამარხში ორი ადამიანის ჩონჩხსაც მიაკვლიეს. ზოგიერთი ჭურჭელი თეთრად იყო შეღებილი, ნაწილი კი – აბსტრაქტული დიზაინით მორთული. კვლევის თანახმად, ეს არტეფაქტები სავარაუდოდ მსოფლიოში ყველაზე ადრეული მოხატული ჭურჭელია.

მკვლევართა ჯგუფმა ქიაოტუში აღმოჩენილი სხვადასხვა სახის ჭურჭელს ჩაუტარა ანალიზები. იმის დასადასტურებლად, რომ ჭურჭელი ალკოჰოლის დასალევად იყო გამოყენებული, მეცნიერებმა მიკროფოსილების ნაშთები, სახამებელი, ფიტოლიტი და ქოთნებს შიგნით არსებული სოკოები შეისწავლეს. შედეგად, ჭურჭელში სწორედ ის ნაწილაკები აღმოჩნდა, რომლებიც ლუდის დუღილის ნარჩენებს შეესაბამება და ბუნებრივად არ გვხვდება ნიადაგში ან სხვა არტეფაქტებში.

“ქიატოუს ქოთნების ნაშთების ანალიზი ადასტურებს, რომ კერამიკული ჭურჭელი ლუდის შესანახად გამოიყენებოდა. რა თქმა უნდა, ეს უძველესი ლუდი ზუსტად ისეთი არ იქნებოდა, როგორიც დღეს გვაქვს, მაგრამ ძირითადი მახასიათებლები მაინც საერთოა” – ამბობს კვლევის თანაავტორი ჯიაჯინგ ვანგი.

ამასთან, ქოთნის ნამსხვრევებში ბრინჯის ქერქისა და სხვა მცენარეების ფიტოლიტები იქნა აღმოჩენილი. ისინი, შესაძლოა, ლუდს დაემატოს, როგორც დუღილისთვის საჭირო ერთ-ერთი საშუალება. თანაც 9000 წლის წინ ბრინჯის ათვისების კულტურა საწყის ეტაპზე იყო და საკმაოდ დიდ შრომასთან ასოცირდებოდა. აქედან გამომდინარე, ქიაოტუში ლუდი რიტუალურად მნიშვნელოვანი სასმელი იყო.

გარდა ამისა, ქოთნების ნაშთების ანალიზმა ობის კვალიც დაადასტურა, რომელიც ასევე ლუდის წარმოების პროცესში მონაწილეობდა. თანაც, ქოთნებში ნაპოვნი ფორმა ძალიან წააგავდა ყალიბს, რომელიც აღმოსავლეთ აზიაში საკესა და სხვა ფერმენტირებული ბრინჯის სასმელების დასამზადებლად გამოიყენებოდა.

“ჩვენ არ ვიცით, როგორ შექმნეს ადამიანებმა ეს ყალიბები 9000 წლის წინ, რადგან დუღილი შეიძლება, ბუნებრივად მოხდეს. მიუხედავად იმისა, რომ ძველმა ხალხმა ბიოქიმია არ იცოდა, რომელიც მარცვლეულთანაა დაკავშირებული, ისინი აშკარად აკვირდებოდნენ დუღილის პროცესს და ცდების შედეგად საბოლოო სახემდე მივიდნენ” – აღნიშნავს ვანგი.

იმის გათვალისწინებით, რომ აღნიშნული ჭურჭელი სამარხების მახლობლადაა ნაპოვნი, ლუდის კულტურა გარდაცვლილთა რიტუალს უკავშირდებოდა. ასევე, მკვლევრების ვარაუდის თანახმად, სარიტუალო სმა სოციალურ ურთიერთობებსა და თანამშრომლობას უკავშირდებოდა.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
1 2 3 4 5 27
Page 3 of 27