close

ეკოლოგია

ეკოლოგიამსოფლიო

ხისგან დამზადებული ტანსაცმელის უპირატესობები

პერანგების მწარმოებელმა კომპანია RibbedTee-მ მამაკაცის პერანგების ნაზი, ჰაერგამტარი და ეკოლოგიურად სუფთა ხაზი შექმნა და მასალად, რაც უნდა გასაოცრად ჟღერდეს, ხე გამოიყენა.

ექსპერტები აცხადებენ, რომ ხის, უფრო კონკრეტულად კი ხის ბოჭკოსა და მერქნისაგან, დამზადებული ტანსაცმელი უფრო რბილი, კომფორტული და ეკოლოგიურად სუფთაა, ვიდრე ბამბისგან.

საიდუმლო კი TENCEL მასალებშია, რომლებიც ცელულოზური ბოჭკოებისგან მიიღება.

რა არის TENCEL?

ცელულოზის ბოჭკოები სტრუქტურირდება ცელულოზისგან და მიიღება ისეთი ბუნებრივი მასალების დაშლისგან, როგორიცაა ცელულოზა ან ხის მერქანი და შემდეგ მათ რეგენერაციას ახდენს.

კომპანია RibbedTee-ი EVO TENCEL-ის მაისურებს ამერიკის შეერთებულ შტატებში TENCEL-გან აწარმოებს, რომელიც მზადდება მდგრადი ლიოცელის ცელულოზური ბოჭკოებისაგან და სხვა კატეგორიებისგან გაცილებით მაღალი შთანთქმის შესაძლებლობებით, უნიკალური ნანო-ფიბრილის სტრუქტურითა და საოცრად გლუვი ზედაპირით გამოირჩევა.

TENCEL-ი ბოჭკოებზე წარმოქმნილი ტენის რაოდენობას პოლიესტერსა და სინთეტიკასთან შედარებით გაცილებით უფრო ამცირებს. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ მისგან დამზადებული სამოსის ჩაცმისას ოფლიანობა ნაკლებად შეგაწუხებთ. გარდა ამისა, TENCEL-თვის დამახასიათებელი შეწოვის მაღალი უნარი სხეულის ბუნებრივ თერმო რეგულაციას უწყობს ხელს და ბაქტერიების გამრავლებისთვის ნაკლებად ხელსაყრელ პირობებს ქმნის.

წყარო:  sciencealert.com

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტინა”

სრულად ნახვა
ანალიტიკაეკოლოგიაეს საინტერესოასაქართველო

ნარჩენების მართვა მსოფლიოსა და საქართველოში – სად ,,ქრება” ნაგავი?

ნაგვის ინდუსტრია ერთ-ერთი უზარმაზარი ბიზნესინდუსტრიაა თანამედროვე მსოფლიოში. ერთი შეხედვით,  უზარმაზარი კომპანიები მართავენ ნარჩენებს და გარკვეული რეგულაციებიც არსებობს, თუმცა ეს ინდუსტრია მაინც საკმაოდ შემაშფოთებელ პრობლემად რჩება. საინტერესოა, რა მდგომარეობაა, ამ მხრივ, ჩვენს ქვეყანაში და არამარტო. საკითხთან დაკავშირებით ნარჩენების მართვის კონსულტანტს – კახა რუხაიას გავესაუბრეთ.

ღია ნაგავსაყრელები მწარმოებლური საზოგადოების შექმნის დღიდან შემაწუხებელ გარემოსა და ანტისანიტარიასთან იყო დაკავშირებული, მიუხედავად იმისა, რომ დღეს ღია ნაგავსაყრელები ძირითადად დასახლებული პუნქტებიდან მოშორებით მდებარეობს, ზიანი, რომელსაც ისინი გარემოს აყენებს ნამდვილად არ არის შემცირებული, რადგან მაგალითად, ღია ნაგავსაყრელებზე გახრწნილი ნაგავიც კი გამოყოფს  ე.ნაგავსაყრელის გაზს, რომელიც მეთანს შეიცავს, გარემოს დაცვის სააგენტოს მტკიცებით კი, მეთანი 21-ჯერ უფრო ეფექტურად ამწყვდებს სითბოს ატმოსფეროში და შესაბამისად, მსოფლიო კლიმატის ცვლილების ერთ-ერთი მთავარი მიზეზია.

მსოფლიოს უმსხვილესი ნაგავსაყრელები, რომლებსაც „მეგასაყრელებს“ უწოდებენ, აქტიურად იყენებენ მიწისქვეშა კონტეინერებს,  რომელთა ფართობიც 10-დან 100 აკრამდე მერყეობს, წარმოიდგინეთ, როგორც ამერიკის გარემოს დაცვის სააგენტოს ვებგვერდდან ვიგებთ, ვირჯინიის ერთი ასეთი საცავი ფართობით ათას საფეხბურთო მოედანს, ხოლო სიმაღლით ვაშინგტონის მონუმენტს უტოლდება, აღსანიშნავია ისიც, რომ ამგვარი საცავის თითოეული აკრის განვითარება და აშენება 500 000 დოლარი ჯდება, შესაბამისად, გასაკვირი არ არის რომ ჯერჯერობით საქართველოში მსგავსი პრაქტიკა არ დანერგილა. როგორც ბატონი კახა აღნიშნავს, დღეს საქართველოში არსებული 56 მუნიციპალური ნაგავსაყრელიდან არცერთს არ გააჩნია ნაგავსაყრელის უჯრედებიდან გაზგამომყვანი სისტემაც, დედაქალაქს რაც შეეხება,  თბილისის მასშტაბით შეგროვებული ნარჩენების ნაგავმზიდებით ტრანსპორტირდება ქ. თბილისის მუნიციპალურ ნაგავსაყრელზე, სადაც ხორციელდება ნარჩენების განთავსება. ამ ეტაპზე, ნაგავსაყრელის ტერიტორიაზე არ არის მოწყობილი ნარჩენების დახარისხების საამქრო, სადაც შესაძლებელი იქნებოდა ნარჩენების დაახარისხება.

მსოფლიოს უდიდესი ნაგავსაყრელების მფლობელი კომპანიები ნაგავსაყრელების შემაწუხებელი სუნის თავიდან ასარიდებლად უხილავ ნაერთს იყენებენ, რომელიც სუნის მოლეკულას მიწასთან აკავებს და მოსახლეობას ის არ აწუხებს,  თუმცა გარემოში მისი გავრცელება ამით არ აღიკვეთება, საქართველოში არც მსგავსი პრაქტიკა გვხვდება და ბუნებრივია, მოსახლეობაც ყოველთვის სკეპტიკურად არის განწყობილი მათ სიახლოვეს ნაგავსაყრელის განთავსების დროს, „შეიძლება ითქვას, რომ ნაგავსაყრელიდან სუნის ემისია სხვადასხვა მიზეზით შეიძლება განხორციელდეს. მაგალითად, ეს უკავშირდება ნაგავსაყრელზე ნარჩენების განთავსების  ინსტრუქციის დარღვევას, ნაგავსაყრელის ნაჟური წყლების და გაზების შეგროვების სისტემის გაუმართაობას. მინდა გითხრათ, რომ ზემოთხსენებული სისტემები დღეს საქართველოშ სრულყოფილად არცერთ ნაგავსაყრელზე არ მუშაობს“ – აღნიშნავს ბატონი კახა.

უცნაურია ასევე ისიც, რომ მსოფლიოს ნაგავსაყრელების ნახევარს ქაღალდი იკავებს, მაშინ როცა მისი გადამუშავება 5-ჯერაც კია შესაძლებელი,  რომ აღარაფერი ვთქვათ იმაზე, რომ ამ ერთი შეხედვით უხიფათო ქაღალდის წვამაც კი შეიძლება ჟანგბადში ერთ-ერთი ყველაზე მომწამლავი ქიმიკატის – დიოქსინის გამოყოფა გამოიწვიოს,  მაგალითად,  ქაღალდის წვის დროს პლასტმასთან ერთად და ა.შ. მაშინ, როცა  დიოქსინის განადგურებას ან ნეიტრალიზებას ვერც ერთი თანამედროვე ფილტრი ვერ ახერხებს. ბუნებრივია, ნარჩენების წვა საზიანოა ადამიანის ჯანმრთელობისა და გარემოსთვის, ამიტომაც, საქართველოში მოქმედი კანონმდებლობით ყველა ტიპის ღია წვა აკრძალულია, დაშვებულია ნარჩენების წვა მხოლოს სპეციალურ დანადგარებში (ინსინერატორები). თუმცა, გამომდინარე იქიდან, რომ საქართველოს ძალიან ბევრ რეგიონში, განსაკუთრებით პერიფერიულ სოფლებში, არ ხდება ნარჩენების მართვა, ნაგვის წვის ან თვითნებური ნაგავსაყრელის შექმნის შემთხვევებს თავიდან ვერ ავირიდებთ.

მუნიციპალური ნაგვის 30% – პარკები და შესაფუთი მასალაა, ჩინეთში პოლიეთილენის პარკებს „თეთრ დაბინძურებასაც უწოდებენ“, სამხრეთ აფრიკაში „ეროვნულ ყვავილს“, ბანგლადეშში პოლიეთილენის პარკებმა სადრენაჟო სისტემა გაჭედა და წყალდიდობები გამოიწვია, ამიტომ ქვეყანამ 2002 წელს აკრძალა მათი წარმოება, ამ მხრივ, საქართველოში ჯერჯერობით არ არის დაწესებული რაიმე სახის აკრძალვა, მაგრამ პოლიეთილენის პარკების შეზღუდვის მიზნით შემუშავებულია პოლიტიკური დოკუმენტის პროექტი, რომელსაც სავარაუდოდ მალე დაამტკიცებენ.

შეიძლება ითქვას, რომ პრობლემა თავად სისტემაშია, რომელიც  ამდენ ნაგავს წარმოქმნის, რისი მიზეზიც ნაგვისწარმოების მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე მომგებიან ბიზნესად ქცევა გახდა, ამის მაგალითია თუნდაც ის, რომ ამერიკაში ნაგვის ინდუსტრიიდან შემოსავალი 1997-2002 წლებში 200 მილიონიდან 1 მილიარდამდე გიაზარდა, რაც ნიშნავს რომ კონტეინერები, რომლებითაც აზიიდან სხვადასხვა ტექნიკა და საყოფაცხოვრებო საგნები ჩამოდის, უკან ნაგვით დატვირთული ბრუნდება.

დაბოლოს, როდესაც საზოგადოება მწამოებლებს ვერ აკონტროლებს, ბუნებრივი რესურსები დემოკრატიულად არ მოიხმარება, რადგან ეს რესურსები ისეთივე საზოგადოებრივი საკუთრებაა, როგორც მაგალითად – ჰაერი, ეს ნიშნავს რომ პრობლემა თითოეული ჩვენგანის დამოკიდებულებაშია და საკითხის გადაჭრა მხოლოდ კანონმდებლობის დონეზე ვერ მოხერხდება.  გარემოს დამცველების ერთ-ერთი სტრატეგია „ნულოვანი ნაგავია“, რომლის მომხრეებსაც სურთ ნაგავსაყრელების და ნაგავსაწვავების დახურვა, თითქოს დაუჯერებელია, მაგრამ არსებობს ადგილები სადაც მსგავსი რამ მართლაც ხდება, ესენია – ტორონტო, ავსტრალია, ნოვა სკოტია და ა.შ. მათი ხედვით ნაგავი არ არის გარდაუვალი შედეგი, გადაყრილი მასალის გამოყენება ყოველთვის შეიძლება და ამას ახლებურად უნდა შევხედოთ.

 

წყარო:  ჰ.როჯერსი, „ხვალამდე გაქრება, ნაგვის გასაიდუმლოებული ისტორია“, თბილისი, 2015.

 

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

 

სრულად ნახვა
ბიოლოგიაეკოლოგიაკვლევები

იაპონელმა მეცნიერებმა მცენარეთა ხელოვნური დამტვერვის გზას მიაგნეს

იაპონელი მეცნიერები აცხადებენ, რომ მცენარეთა ხელოვნური გზით დამტვერვა საპნის ბუშტებითაა შესაძლებელი.

ბევრი მცენარის დამტვერვა და შესაბამისად, გამრავლება თითქმის მთლიანად დამოკიდებულია ბუნებრივ დამამტვერიანებლებზე- ფუტკრებზე, მაგრამ ფუტკრის ბოლო წლების განმავლობაში ფუტკრის  სახეობა მნიშვნელოვნად შემცირდა.

ეს შეიძლება გამოწვეული იყოს პესტიციდების, პარაზიტების, სხვა მწერების სახეობებთან კონკურენციის, კლიმატის ცვლილების ან სხვა ფაქტორების გამო.

მკვლევარებმა დაადგინეს, რომ საპნის ბუშტის ხსნარი ოპტიმიზებული pH-ით, კალციუმითა და სხვა მინერალებითა და ქიმიკატებით, ყველაზე ეფექტური კონცენტრაციაა მცენარეების ხელოვნურად დამტვერვისთვის.

მეცნიერებმა კვლევა  ბუშტების ავტომატური წარმომქმნელით დრონის საშუალებით ხელოვნურ ლილიებზე ჩაატარეს, ვინაიდან ყვავილობის პერიოდი არ იყო. აღმოჩნდა, რომ ბუშტები ყვავილების თითქმის 90 პროცენტზე მოხვდა.

კვლევა სამეცნიერო ჟურნალ iScience-ში გამოქვეყნდა.

 

წყარო : edition.cnn.com

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
ეკოლოგია

დიდი ბარიერული რიფის მარჯანი 1995 წლიდან 50%-ზე მეტით შემცირდა

1995 წლიდან დიდ ბარიერულ რიფში მარჯანი 50 პროცენტზე მეტით შემცირდა და ეს პრაქტიკულად ყველა სახეობას შეეხო, – ამის შესახებ ავსტრალიელი მეცნიერების მიერ ჩატარებულ ახალ კვლევაშია ნათქვამი.

კვლევის თანახმად, რომელმაც დიდი ბარიერული რიფის მთელი 2300 კილომეტრი მოიცვა და თითქმის ყველა დონეზე შემაშფოთებელი დანაკარგი აღმოაჩინა, ყველაზე მნიშვნელოვანი შემცირება 2016 და 2017 წლებში მასობრივი გაუფერულების შემდეგ მოხდა, მიმდინარე წელს კი კიდევ უფრო მეტი მასობრივი გაუფერულება მოხდა.

კვლევა, რომელიც ჟურნალში Proceedings of the Royal Society-ში გამოქვეყნდა, ქუინსლენდის მარჯნის რიფების კვლევების ცენტრის  მეცნიერებმა ჩაატარეს, რომლებმაც 1995-დან 2017 წლამდე პერიოდში მარჯნის ჯანმრთელობისა და ზომის შეფასება განახორციელეს.

მათი მტკიცებით, ყველაზე მეტად ტოტებისა და ბრტყელი ფორმის მარჯნები დაზიანდნენ. ეს არის მსხვილი, სტრუქტურული სახეობები, რომლებიც, ჩვეულებრივ, თევზისა და ზღვის სხვა ცხოველების გავრცელების ადგილებს წარმოადგენს.

პროფესორი ტერი ჰიუგისი, რომელიც კვლევის თანაავტორია, აცხადებს, რომ  მარჯნების ამ ტიპებს მასობრივი გაუფერულება ყველაზე მეტად შეეხო, რის შედეგადაც რიფის ორი მესამედი დაზიანდა.

აღსანიშნავია, რომ გაუფერულება ხდება მაშინ, როდესაც სტრესის ქვეშ მყოფი მარჯნები ზოოქსანთელას სახელით ცნობილ წყალმცენარეებს განდევნიან, რაც მათ ფერს ანიჭებს.

ნორმალური პირობების დაბრუნების შემთხვევაში მარჯანს შეუძლია აღდგეს, მაგრამ ამას შეიძლება ათწლეულები დასჭირდეს.

2019 წელს ჩატარებულმა გამოკვლევამ აჩვენა, რომ დაზიანებული მარჯნები ცდილობდნენ აღდგენას, რადგან მოზრდილი მარჯნების უმეტესობა მკვდარია.

”მარჯნის მოსახლეობას აქვს მილიონობით პატარა მარჯანი, ისევე როგორც უამრავი დიდი მარჯანი. ჩვენი კვლევის შედეგები აჩვენებს, რომ დიდი ბარიერული რიფის აღდგენის შესაძლებლობას  წარსულთან შედარებით რისკის ქვეშაა, რადგან უფრო ნაკლები შვილი მარჯანია”, – აცხადებენ კვლევის ავტორები.

ცნობისთვის, დიდი ბარიერული რიფი “უზარმაზარი სამეცნიერო და ბუნებრივი მნიშვნელობისათვის“ 1981 წელს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლად ცნეს.

თუმცა ბოლო ათწლეულის განმავლობაში იგი ძლიერ დააზიანა თბილმა ზღვამ, რომელმაც გაანადგურა მარჯანი და დააჩქარა წყალმცენარეების და სხვა დამაბინძურებლების ზრდა.

მეცნიერები აცხადებენ, რომ ადამიანის ქმედების შედეგად გამოწვეული დათბობა რიფს დიდ საფრთხეს უქმნის.

”დასაკარგი დრო არ არის – ჩვენ მკვეთრად უნდა შევამციროთ სათბურის გაზების ემისიები,” – აცხადებენ კვლევის ავტორები.

წინა ინდუსტრიული დროიდან მოყოლებული, გლობალური ტემპერატურა უკვე დაახლოებით 1 გრადუსი ცელსიუსით გაიზარდა. გაერო გვაფრთხილებს, რომ თუკი ეს ზრდა 1.5 გრადუსს მიაღწევს, მსოფლიოს მარჯნების 90%-ი განადგურდება.

წყარო : BBC

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
ეკოლოგიაქიმია

რაც აქამდე არ იცოდით – ყველაზე საშინელი ინერტული აირი

უნდა ვიფიქროთ, რომ კაცობრიობა დასაბამიდან შეეგუა ბუნებრივ რადიაციულ ფონს, მაგრამ ჩვენს დროში ეკოლოგიური საშიშროება გაიზარდა რადიაციის ხელოვნური წყაროების (ატომური იარაღის გამოცდის შემდეგ წარმოქმნილი რადიაქტიური ნალექების, სამედიცინო და ტექნიკური მიზნებისათვის გამოყენებული აპარატურის, ამაჩქარებლების, მნათციფერბლატიანი საათებისა და სხვ.) გაჩენასთან ერთად, რამაც ბუნებაში არსებული მაიონიზირებელი გამოსხივების დონე გაზარდა.
სიცოცხლე დედამიწაზე ჩაისახა და ვითარდება რადიაციული ფონის პირობებში, ამიტომ შეიძლება ვიფიქროთ, რომ რადიაციის ბუნებრივი დონე არა მარტო სპონტანური მუტაციების გამოვლენის ერთ-ერთი მიზეზია, არამედ ფლორისა და ფაუნის ევოლუციის აუცილებელი ფაქტორიც.
რადიაქტიური ემანაციები განუწყვეტლივ წარმოიქმნება ქანებში დაშლის შედეგად. ისინი ან გადადიან ჰაერში, ან რჩებიან ფორებში. ამიტომ ქანებიდან ემანაციის გამოყოფა შეიძლება დავახასიათოთ სიდიდით, რომელსაც ემანირების კოეფიციენტი ეწოდება. ემანაციის კოეფიციენტი ეწოდება ქანის მიერ 1 წმ-ში გამოყოფილი ემანაციების რაოდენობის შეფარდებას ემანაციის იმ სრულ რაოდენობასთან, რომელიც ამ დროის განმავლობაში ქანში წარმოიქმნა. ემანაციების კოეფიციენტი გამოისახება პროცენტებში.

რადონი 222  ყველაზე სტაბილური ელემენტია, მისი ნახევარდაშლის პერიოდი 3,8 დღე-ღამეა, ის მძიმე აირია, რომელსაც მუდმივად ასხივებს დედამიწის ქერქი და, ძირითადად, სარდაფებსა და დახევარსარდაფებში გროვდება. ამიტომ არის, რომ კოტეჯებსა და საწოლ ოთახებს ყოველთვის მეორე ან მესამე სართულებზე განათავსებენ; რადონს ყველაზე დიდი რაოდენობით გამოყოფს გრანიტი და დაბინძურებული აგური. იგი ჰაერზე 7,5 ჯერ მძიმეა, ამიტომ მისი კონცენტაცია ქვედა სართულებზე გაცილებით მაღალია, ვიდრე მრავალსართულიანი სახლების ზედა სართულებზე.
სამყარო, რომელშიც ვცხოვრობთ, ეკოლოგიური სიჯანსაღით, ნამდვილად ვერ დაიკვეხნის. ვსუნთქავთ ჰაერს, რომელშიც მენდელეევის ცხრილის ელემენტთა მთელი სისტემაა თავმოყრილი, მივირთმევთ გენმოდიფიცირებული პროდუქტების გარკვეულ რაოდენობას და გვგონია, რომ ერთადერთი ადგილი, სადაც თავი დაცულად შეიძლება ვიგრძნოთ, სახლია. თუმცა, როგორც ირკვევა, არც ის ყოფილა სავსებით უვნებელი.
ავეჯი, რომლითაც თავს ვიწონებთ, შესაძლოა მავნე ნივთიერებებით იყოს დაბინძურებული; შპალერები, ლამინატი და სხვა საშენი მასალა, რომლითაც სახლია ნაგები, გარდა მავნე ქიმიური მინარევებისა, შესაძლოა, რადიაციული გამოსხივების წყაროც აღმოჩნდეს. საშენი მასალებიდან მიღებული დასხივების დოზა იმ საერთო დოზის 60%-ს აღწევს, რომელსაც ადამიანი ჩვეულებრივ პირობებში იღებს გარემოდან.
დედამიწაზე არსებობს რადიაციის ბუნებრივი წყაროები, რომლებიც რადიოიზოტოპებს შეიცავს. მათი უდიდესი ნაწილი თავმოყრილია გრანიტსა და თიხამიწაში, სხვადასხვა შემადგენლობის ქვებში, საფრთხისშემცველია თაბაშირი, ჩვეულებრივი და სილიკატური აგური, მინაბოჭკო.

ამერიკაში ერთი წლის განმავლობაში რადონთან დაკავშირებულ გამოკვლევებზე დაიხარჯა 500 მილიონი დოლარი, შენობების გამოკვლევაზეც–ამდენივე. რადონისაგან დაცვის ყველაზე მარტივი და აუცილებელი პირობაა ბინის ხშირად განიავება, განსაკუთრებით სამზარეულოსა და აბაზანის, რადგან რადონი წყალსაც მოყვება და ზოგან განსაკუთრებით დიდი რაოდენობითაც. ამრიგად, სასურველია მოსახლეობას რადიაციის შესახებ ჰქონდეს უფრო მეტი რეალური ინფორმაცია, რათა იყოს ბევრად აქტიური და კატეგორიული მთავრობის მიმართ, რომ პარტიებს, რომელთაც აქვთ მთავრობაში მოსვლის სურვილი, თავის პროგრამებში უეჭველად ჰქონდეთ რადიაციისაგან მოსახლეობის დაცვის რეალური საშუალებები და განხორციელების გზები, რადგან რადიაციული ფონი იმდენად გაზრდილია, რომ ის უკვე საშიში გახდა ცოცხალი უჯრედებისათვის, განსაკუთრებით კი გენებისათვის, რომლის გარეშე არ არსებობს მომავალი და არ არსებობს სიცოცხლე.
განურჩევლად იმისა, რომელი დაბინძურებული საშენი მასალითაა ნაგები საცხოვრებელი სახლი, ყველა რადიაქტიური ნივთიერება მაინც იმით არის საშიში, რომ დაშლის შედეგად გამოყოფს რადონ 222-ს – საცხოვრებელ სახლებში გავრცელებულ ყველაზე საშიშ რადიაქტიურ აირს.
რადონით ადამიანი უმთავრესად დახურულ, გაუნიავებელ შენობებში სხივდება. რადონი შენობაში იჭრება ფუნდამენტში, იატაკსა და კედლებზე გაჩენილი ბზარებიდან და ნაპრალებიდან. მისი ქიმიური შებოჭვა და უტილიზაცია ვერ ხერხდება, რადგან იგი ინერტული აირია. რადონს, გარდა აქტიური გამოყოფისა, დაგროვების უნარიც შესწევს. ქვისა და აგურის სახლებში მისი კონცენტრაცია გაცილებით მაღალია, ვიდრე ხისაში – მომწამვლელი აირი მათში ნაკლებად გროვდება. რადონი ჩასუნთქულ ჰაერთან ერთად ხვდება ფილტვებში, იშლება და გამოყოფს ალფა-ნაწილაკებს, რომლებიც უარყოფითად მოქმედებენ ცოცხალი ორგანიზმის ქსოვილებზე, განსაკუთრებით კი ფილტვებზე, რადგან იწვევენ მის მიკროდამწვრობებს. რადონით ხანგრძლივად დასხივების შემთხვევაში რამდენადმეი ზრდება ფილტვის სიმსივნის განვითარების ალბათობა. რადონის მიერ გამოსხივება მეექვსე ადგილს იკავებს მსოფლიოში ფილტვის კიბოს მიზეზებს შორის, ხოლო მწეველ ადამიანებში იგი მეორე ფაქტორია, რომელიც ფილტვის ავთვისებიან გადაგვარებას იწვევს.
როგორ დავიცვათ თავი?
საფრთხესთან ბრძოლის ორი მიმართულება არსებობს:
არ დავუშვათ რადონის მოხვედრა საცხოვრებელ გარემოში;
რაც შეიძლებას წრაფად განვდევნოთ იგი სახლიდან.
დედამიწიდან გამოყოფილი რადონი საცხოვრებელ გარემოში რომ არმოხვდეს, აუცილებელია, საგულდაგულოდ დაცემენტდეს ფუნდამენტი, იატაკქვეშეთი, ადგილები, რომლებიც უშუალოდ ეხება მიწას. აგურიდან ოთახებში 10-ჯერ ნაკლები რადონი მოხვდება, თუ კედლებს დაფარავთ მკვრივი და ხარისხიანი შპალერით, რომელიც ირეცხება. სამზარეულოში აუცილებელია ნამწვი აირების გამწოვის დამონტაჟება. შენობა ხშირად უნდა განიავდეს – რადონს ისე არაფრის ,,ეშინია”, როგორც ორპირი ქარისა. გრანდიოზული მშენებლობის დაწყების წინ კი უნდა გაისინჯოს შენობის საძირკვლის ჩასახმელი ორმო და ის საშენი მასალა რომელთა შეძენასაც აპირებთ. საქართველოში სჯობს, ყოველივე ეს თავად გააკეთოთ, რადგან თანამედროვე ბაზარზე მოხვედრილი საშენი მასალების ნაწილს წარმოშობისა და რადიაციული უვნებლობის დამადასტურებელი სერთიფიკატი არ გააჩნია.
აღსანიშნავია, რომ წლების განმავლობაში ივ.ჯავახიშვილის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბირთვული ფიზიკის კათედრაზე არსებობდა რადიაციული უსაფრთხოების განყოფილება, რომელიც ჩერნობილის ავარიის შემდეგ აკონტროლებდა თბილისის (გარკვეულ შემთხვევებში, საქართველოს) ბაზრებზე შემოსულ საკვებ პროდუქტებს და საშენ მასალებს. იმ პერიოდში, ეს ლაბორატორია, საკმაოდ მკაცრი კონტროლის გამო, აღიარებული ორგანიზაცია იყო მოსახლეობის რადიაციული დაცვის თვალსაზრისით, თუმცა 2006 წლის შემდეგ ის თსუ-ში აღარ ფუნქციონირებს.
ამერიკის შეერთებულ შტატებსა და ევროპაში არსებობს სპეციალური ხელსაწყოები, რომლითაც წინასწარ მოწმდება სახლის ასაშენებელი ადგილი და მასალა, არამედ ის ხელსაწყოებიც, რომლის საშუალებითაც შესაძლებელია რადონის ძირითადი რაოდენობა გამოიდევნოს სახლებიდან. სასურველია, საქართველოშიც დამკვიდრდეს რადონის კონტროლის ტრადიცია.
ხაზგასასმელია, რომ დასავლეთ საქართველოში, მაღალი ნესტის გამო, ტრადიციულად მიღებული იყო სახლები, რომლის პირველი სართული მიწას არ ეხებოდა და გარკვეულისიმაღლიდან იწყებოდა მშენებლობა, თანაც ისე, რომ სახლის ქვეშ სიცარიელეები იყო დატოვებული და მუდმივად ნიავდებოდა ეს ადგილი. ამგვარად, გარდა იმისა, რომ ნესტი შრებოდა, რადონის დაგროვების და სახლში შეღწევის შესაძლებლობებიც მინიმუმამდე იყო დაყვანილი.
ახლა, როდესაც კერძო სახლები შენდება მაღალი მარკის ცემენტებით და მთლიანად იფარება პირველი სართულის მიწისპირა ფენა ბეტონით, რასაკვირველია, გაზრდილია ასეთი სახლების რადონით დაბინძურების შესაძლებლობები, მიუხედავად იმისა, რომ ბეტონი გარკვეულწილად თამაშობს რადონის შემაკავებელ როლს.
აღსანიშნავია, რომ დღეს რადონით დაბინძურებასთან ბრძოლა საქართველოში მინიმუმამდეა დაყვანილი.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
ეკოლოგია

ქარხანა, რომელიც ნახშირორჟანგს ქვად გარდაქმნის

ისლანდიაში ფუნქციონირებს უზარმაზარი ქარხანა, რომელიც სპეციალური დანადგარებით შთანთქავს ნახშირორჟანგს და ქვად გარდაქმნის. ქარხანას სახელად “Orca” ეწოდება, რაც ენერგიას ნიშნავს. ქარხნის მფლობელი კომპანიები აცხადებენ, რომ დანადგარები მაქსიმალური დატვირთვით მუშაობს და წელიწადში 4 ათას ტონა ნახშირორჟანგს (CO2) გარდაქმნის ქვად. თუ შეერთებული შტატების გარემოსდაცვით სააგენტოს დავუჯერებთ, ეს 870 მანქანის გამონაბოლქვს უდრის.
რაც შეეხება ფუნქციონირებას, ქარხანა ვენტილატორებს იყენებს. ჰაერის კოლექტორში მოქცევის შემდეგ იგი იფილტრება. გასაფილტრის CO2-ით ავსების შემდეგ, კოლექტორი იკეტება და ტემპერატურა იზრდება. CO2-ს წყალში ურევენ და ათასი მეტრის სიღრმეში ათავსებენ ახლომდებარე ბაზალტის ქანში. ამ ყველაფრის შემდეგ, CO2 მზადაა გასაქვავებლად.
ტექნოლოგიის მომხრეებს სჯერათ, რომ ნახშირორჟანგის ქვად გარდაქმნის პრაქტიკა კლიმატის კრიზისთან ბრძოლაში მნიშვნელოვან დახმარებას გაგვიწევს. კრიტიკოსები კი ვარაუდობენ, რომ ტექნოლოგიის სიძვირის გამო, ათწლეულები დასჭირდება, რომ სრული დატვირთვით იმუშაოს.

მასალა მოამზადა: ნინი ხეცურიანმა

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა“

სრულად ნახვა
ეკოლოგია

დუბაი პირველი ქალაქია, რომელიც ქაღალდს აღარ გამოიყენებს

დუბაი გახდა პირველი ქალაქი, რომელმაც უარი თქვა ქაღალდის გამოყენებაზე. მთავრობამ
ინიციატივის განხორციელება 2018 წელს დაიწყო, გეგმა კი წელს დასრულდა და ყველა
სამთავრობო პროცესმა ონლაინ სივრცეში გადაინაცვლა. მთავრობის ადმინისტრაციაში
დასაქმებული არცერთი წევრი და სერვისების არცერთი მომხმარებელი ტრანზაქციებისა თუ
პროცედურებისთვის ქაღალდს აღარ გამოიყენებს.
ამ ნაბიჯის შედეგად დუბაიმ 336 მილიონი ქაღალდის ფურცელი და 350 მილიონი დოლარი დაზოგა.
განცხადება დუბაის ტახტის მემკვიდრე პრინცმა, შეიხ ჰამდან ბინ მოჰამედ ბინ რაშიდ ალ მაკტუმმა
გააჟღერა და 45 სამთავრობო უწყებაც აღნიშნა, რომელიც სრულად ციფრულ სივრცეში განაგრძნობს
ფუნქციონირებას.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
დედამიწაეკოლოგია

ანტარქტიკის შელფური მყინვარი ჩამოშლის პირასაა — ეს ზღვის დონეს მინიმუმ 30 სანტიმეტრით ასწევს

მეცნიერებმა გააჟღერეს, რომ შესაძლოა, მომდევნო ათწლეულში ანტარქტიკის შელფური მყინვარი
დაიშალოს, რაც ზღვის დონის დაახლოებით 30 სანტიმეტრით აწევას გამოიწვევს.
ორეგონის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორის, ერინ პეტიტის, ვარაუდით, 2031 წლისთვის
ჩამოიშლება თვეიტსის მყინვარი, რომელსაც წყალში ჩაძირვისგან აღმოსავლეთ შელფური მყინვარი
აკავებს და ისიც ნაწილებად იშლება. პეტიტის ახალი კვლევის მიხედვით, შელფური მყინვარი
შესაძლოა, მომდევნო 5 წლის განმავლობაში ჩამოიშალოს, რადგან შელფის წვერზე არსებულ
ყინულზე ახლახან ჯვარედინი ბზარები გაჩნდა, რომლებიც შელფის ცენტრისაკენ წელიწადში 2
კილომეტრით ფართოვდება.
თვეიტსი მსოფლიოში ყველაზე ფართო მყინვარია, იგი ზღვის დონეს ყოველწლიურად 4 პროცენტით
სწევს, თუმცა, შელფის ჩამოშლის შემთხვევაში, შესაძლოა, მაჩვენებელი 25 პროცენტამდეც კი
გაიზარდოს.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
ეკოლოგიაეს საინტერესოა

ქალაქი სან-ფრანცისკო შენობების სიმძიმეს ვეღარ უძლებს და მიწაში ეფლობა

ამერიკის შეერთებული შტატების გეოლოგიური კვლევების სამსახურში მომუშავე გეოფიზიკოსის, ტომ პარსონსის თქმით, ქალაქო სან-ფრასცისკო დროთა განმავლობაში მიწაში ეფლობა. ქალაქი ცათამბჯენების სიმძიმეს ვეღარ უძლებს, რაც სხვა ფაქტორებთან ერთად იწვევს ქალაქის მიწაში ჩაფლობას.
გეოფიზიკოსმა სატელიტური სურათების გამოყენებით შეისწავლა ქალაქში განლაგებული თითქმის ყველა ნაგებობა და დასკვნამდეც მივიდა, რომ სან-ფრანცისკოს ცენტრალურ ნაწილში ყველაზე ცუდი მდგომარეობაა, სადაც უზარმაზარი შენობები მრავლად გვხვდება.
ქალაქის ერთ-ერთი ცათამბჯენი, რომელიც წონით მესამე ადგილს იკავებს, დროთა განმავლობაში გვერდით იხრება, რაც გამოწვეულია მიმდებარედ აგებული ნაგებობებით და მშენებლობის პერიოდში დაკარგული მიწისქვეშა წყლით. ტომ პარსონსის კვლევა ამ მხრივ საყურადღებოა, რადგან კლიმატის ცვლილებით გამოწვეული წყლის დონის მატება ქალაქისთვის უფრო პრობლემური გახდება და ხშირად დაიტბორება.

მასალა მოამზადა: ნინი ხეცურიანმა

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
ეკოლოგიამსოფლიო

ბელგიაში ორი ბეჰემოთი კორონავირუსით დაინფიცირდა

ბელგიის ქალაქ ანტვერპენის ზოოპარკში ორი ბეჰემოთი კორონავირუსით დაინფიცირდა. ამის შესახებ ადგილობრივი მედია წერს.

ბეჰემოთებს სურდო დაეწყოთ, რის შემდეგაც ვეტერინარებმა მათ ანალიზები აუღეს. ინფიცირების წყარო ჯერჯერობით უცნობია – ზოოპარკში მკაცრი სანიტარული ზომები იყო დაცული, თანამშრომლებს კი კორონავირუსი არ ჰქონიათ.

ამჟამად ბეჰემოთები თავს კარგად გრძნობენ, მაგრამ იზოლაციაში იმყოფებიან. მათი სრულ გამოჯანმრთელებამდე ვოლიერი ზოოპარკის სტუმრებისთვის დახურული იქნება.

 

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
1 2 3 27
Page 1 of 27