close

მედიცინა

ბიოლოგიამედიცინა

ისტორიაში პირველად, ადამიანის კანის დნმ-ის გამოყენებით ფუნქციური კვერცხუჯრედი შექმნეს

469 views on

მეცნიერებმა ზედმეტი ქრომოსომების მოცილების ახალი მეთოდის დახმარებითა და ადამიანის კანის დნმ-ის გამოყენებით კვერცხუჯრედები მიიღეს. რაც მთავარია, ამ უჯრედებს განაყოფიერების უნარი აქვთ და ზიგოტად ჩამოყალიბება შეუძლიათ. ეს იმედის მომცემია იმ ადამიანებისთვის, რომელთაც ფერტილურობის პრობლემა აქვთ, თუმცა ინოვაციური ტექნიკის კლინიკურად დანერგვას სულ მცირე 10-15 წელი დასჭირდება.

“სომატური უჯრედების ფუნქციის შესაცვლელად მომწიფებული ოვოციტის [ქალის პირველადი სასქესო უჯრედი] უჯრედული მექანიზმის გამოყენება შეგვიძლია. ასე პლურიპოტენტური ღეროვანი უჯრედების მისაღებად აღარ ვიქნებით დამოკიდებულნი უჯრედული კულტურის ზრდაზე, რასაც თვეები სჭირდება. თეორიულად, ეს დროს დაზოგავს და, პოტენციურად, გენეტიკური თუ ეპიგენეტიკური ანომალიების განვითარების რისკსაც შეამცირებს”, — აცხადებს რეპროდუქციული ენდოკრინოლოგი, პაულა ამატო.

უნაყოფობა არის მდგომარეობა, როცა დაორსულების მცდელობები 12 თვის შემდეგაც უშედეგოა (ქალის, კაცის ან ორივეს პრობლემის გამო). გლობალურად ამ სირთულის წინაშე მილიონობით ადამიანია. მას რამდენიმე მიზეზი აქვს, მათ შორის გამეტების არასრულფასოვანი ფუნქციონირება. კვერცხუჯრედების შემთხვევაში ამას შეიძლება სხვადასხვა დაავადება იწვევდეს, მაგალითად: სიმსივნე ან ოვოციტების ხარისხისა და რაოდენობის შემცირება, რაც ასაკთანაა დაკავშირებული.

ერთ-ერთი შესაძლო გამოსავალი ინ ვიტრო გამეტოგენეზია (IVG), რომელიც პაციენტის გენეტიკური მასალიდან გამეტების შექმნას გულისხმობს. ეს ჯერჯერობით მხოლოდ თაგვებში მოხერხდა, ადამიანებში კი — არა; IVG-ის ერთ-ერთი ფორმა სომატური (სხეულის, არასქესობრივი) უჯრედის ბირთვის გადატანაა (SCNT), რითაც კვერცხუჯრედის ბირთვს ანაცვლებენ.

ვინაიდან ამ გზით მიღებულ გამეტებში 23-ის ნაცვლად 46 წყვილი ქრომოსომაა, მათი რაოდენობის შემცირებაა საჭირო. ამისთვის მკვლევრებმა შეიმუშავეს ტექნიკა, რომელსაც უჯრედის მიტომეიოზს უწოდებენ — ის უჯრედთა ბუნებრივი დაყოფის პროცესს იმეორებს.

“მშობლის კანის უჯრედის ბირთვი ინერგება დონორის ოვოციტში, რომელსაც საკუთარი ბირთვი აქვს ამოცლილი. ამ რეკონსტრუირებულ კვერცხუჯრედს შემდეგ ქრომოსომების ნახევარი შორდება, რათა ჰაპლოიდი მიიღწეს [23 წყვილი ქრომოსომა]… მომდევნო ეტაპზე კვერცხუჯრედი უკვე მეორე მშობლის სპერმით ნაყოფიერდება და დიპლოიდური ზიგოტა მიიღება [ემბრიონი], რომელსაც ქრომოსომების ნორმალური რაოდენობა აქვს [46 წყვილი, ნახევარ-ნახევარი დედ-მამისგან]”, — ამბობს პაულა ამატო.

ამ მეთოდით მეცნიერებმა 82 ფუნქციური ოვოციტი შექმნეს და ისინი გაანაყოფიერეს. შედეგები შერეული იყო: მათმა უმეტესობამ უჯრედული დაყოფის მე-4-დან მე-10-მდე ეტაპზე განვითარება შეწყვიტა, დაახლოებით 9%-მა კი ბლასტოცისტად ჩამოყალიბება განაგრძო. მართალია, ეს მცირე მაჩვენებელია, მაგრამ ადასტურებს, რომ ახალი ტექნიკა მუშაობს. ექსპერიმენტი მეექვსე დღეს შეწყდა, რადგან ბლასტოცისტს სწორედ ამ დროს ნერგავენ ხოლმე.

კვლევისას გამოკვეთილი მთავარი გამოწვევა ქრომოსომური ანომალიების ნიშნები იყო, რადგან ზედმეტი ქრომოსომები შემთხვევითობის პრინციპით მოაცილეს. ახლა მეცნიერები სწორედ ამ პრობლემის მოგვარებას ცდილობენ.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

 

სრულად ნახვა
ასტრონომია - კოსმოსიკვლევებიმედიცინა

მზის აქტივობა, შესაძლოა, გულის შეტევის რისკს ზრდიდეს – კვლევა

522 views on

ახალი კვლევის მიხედვით, მზის აქტივობით გამოწვეული გეომაგნიტური დარღვევები შესაძლოა ადამიანებში გულის შეტევის რისკის ზრდასთან იყოს დაკავშირებული. აღნიშნული ნაშრომი ამ თემაზე არსებული მზარდი მტკიცებულებების ნაწილია.

დაახლოებით ერთი წლის წინ NASA-მ განაცხადა, რომ მზემ თავისი 11-წლიანი ციკლის აქტივობის პიკს მიაღწია. ასტროფიზიკური პერსპექტივიდან ეს ფაქტი მზის უკეთ შესწავლის საშუალებას გვაძლევს. სწორედ ამიტომ, ბოლო ორი წლის განმავლობაში მზის შტორმებისა და უჩვეულო პოლარული ნათებების შესახებ უფრო ხშირად გვესმის.

ბრაზილიის კოსმოსური კვლევის ეროვნული ინსტიტუტის მკვლევრებმა გეომაგნიტურ დარღვევებსა და გულს-სისხლძარღვთა დაავადებებს შორის შესაძლო მიზეზ-შედეგობრივ კავშირს მიაგნეს.

გუნდი ძირითადად მიოკარდიუმის ინფარქტზე კონცენტრირდებოდა, რომელიც უფრო ფართოდ გულის შეტევის სახელითაა ცნობილი. მათ სან ხოსე დოს კამპოსის მუნიციპალიტეტის საჯარო ჯანდაცვის სისტემიდან 1998-2005 წლების სამედიცინო ჩანაწერები შეისწავლეს, რაც მზის 23-ე ციკლის უმეტეს ნაწილს მოიცავს.

ჯამში მათ გულის შეტევით ჰოსპიტალიზაციის 1 340 შემთხვევა გააანალიზეს და თარიღები იმ დროს დაფიქსირებულ გეომაგნიტურ აქტივობას შეადარეს.

როგორც ავტორები აღნიშნავენ ზოგიერთი დასკვნა მიოკარდიუმის ინფარქტზე უკვე კარგად ცნობილ ტენდენციებს ემთხვეოდა. მათ დაადგინეს, რომ გულის შეტევით უფრო მეტი კაცი დაზარალდა, ვიდრე ქალი, მაგრამ სიკვდილიანობის მაჩვენებელი მსგავსი იყო.

საინტერესოა, რომ გეომაგნიტური აქტივობის მონაცემებმა უჩვეულო კორელაცია გამოავლინა. მეცნიერებმა შენიშნეს, რომ მაშინ როდესაც გეომაგნიტური დარღვევები ფიქსირდებოდა, პარალელურად გულის შეტევით ჰოსპიტალიზაციისა და სიკვდილიანობის შემთხვევებიც იზრდებოდა.

მეცნიერები ხაზს უსვამენ, რომ მათი დასკვნები საბოლოო არ არის, რადგან ისინი მხოლოდ ერთი რეგიონიდანაა. ამის მიუხედავად, საინტერესოა მათი ნაშრომის ბოლო წლების სხვა კვლევების კონტექსტში განხილვა.

2018 წელს საერთაშორისო მკვლევართა ჯგუფმა განაცხადა, რომ გულისცემის ცვალებადობა (HRV) გეომაგნიტური დარღვევების საპასუხოდ იცვლებოდა. ზოგადად, მაღალი HRV ჯანმრთელობისთვის სასარგებლოდ მიიჩნევა, რადგან ეს ნიშნავს, რომ ავტონომიური ნერვული სისტემა გარემო პირობებზე კარგად რეაგირებს.

2023 წლის კვლევამ დედამიწის სხვადასხვა წერტილიდან მიღებული მონაცემები გეომაგნიტური არასტაბილურობისა და გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების კორელაციის შესაფასებლად შეისწავლა. მონაცემები 1996 წლიდან 2019 წლამდე პერიოდს მოიცავდა. მეცნიერები წერდნენ, რომ მათი დასკვნებით გეომაგნიტური ველის ინტენსივობის მატებასა და გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებს შორის დადებითი კორელაცია შეინიშნებოდა. ამის მიუხედავად, ისინიც დამატებითი კვლევების მნიშვნელობას უსვამდნენ ხაზს.

ამ თემის გარშემო ინფორმაციის ნაკლებობა აშკარად შეინიშნება, რადგან ყველა ნაშრომი სამომავლო კვლევებისკენ მოგვიწოდებს. ჯერჯერობით ბოლომდე ნათელი არ არის, იწვევს თუ არა მზის შტორმები გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებს. ამჟამად HRV-ის მონაცემები შემდგომი ძიებისთვის უბრალოდ პერსპექტიულ ამოსავალ წერტილად შეგვიძლია გამოვიყენოთ.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
კვლევებიმედიცინა

მეცნიერებმა შექმნეს ახალი ტიპის პრეპარატი, რომელიც დაბერებას უჯრედულ დონეზე ეწინააღმდეგება

405 views on

მეცნიერები დაბერებასთან შეწინააღმდეგებისა და ჯანმრთელობის დიდხანს შენარჩუნების გზების ძიებას აქტიურად ცდილობენ. მაგალითად, ერთ-ერთმა გუნდმა შექმნა ახალი ტიპის პრეპარატი, Rapalink-1, რომელიც საფუარ სოკო სქიზოსაქარომიცეტზე გამოცადეს. ეს ორგანიზმები მსგავსი ექსპერიმენტისთვის ხშირად გამოიყენება.

თავად მედიკამენტი იმუნოსუპრესანტ რაპამიცინის ფორმულას ეფუძნება — მან უჯრედებსა და მღრღნელებში სიცოცხლის გახანგრძლივების ეფექტი აჩვენა. მკვლევართა მიერ ჩატარებულ ცდებში Rapalink-1-მა სოკოების სიცოცხლის ხანგრძლივობა სწორედ ასევე გაზარდა. მოლეკულურმა ანალიზმა აჩვენა, რომ პრეპარატმა იმ ფერმენტების გამომუშავებაც გაააქტიურა, რომლებიც ბაქტერიების მიერ წარმოქმნილ აგმატინს სხვა ნაერთებად გარდაქმნის.

აქამდე ცნობილი იყო, რომ აგმატინს მიკრობების მასპინძელი ორგანიზმის სიცოცხლის გახანგრძლივება შეუძლია. ახლა ისიც გავუგეთ, რომ იგივე ხდება მისი გარდაქმნით მიღებული ნაერთების შემთხვევაშიც, რადგან ისინი დაბერებასთან დაკავშირებულ გენებზე ირიბად ზემოქმედებს.

მეცნიერების თქმით, ასეთი პოტენციალის გამოვლენა იმედს გვაძლევს, რომ ოდესმე მას ადამიანებში გამოვიყენებთ. Rapalink-1-იცა და რაპამიცინიც TOR-ად წოდებული ფერმენტული მექანიზმის მეშვეობით მოქმედებს. უჯრედების დაბერებასთან და დაავადებებთან მისი კავშირი ცნობილია და ეს ჩვენზეც ვრცელდება.

კვლევის მეორე მნიშვნელოვანი მიგნება ისაა, რომ ახალი პრეპარატის ფუნქციონირება ცილოვან-ფერმენტულ კომპლექს TORC1-ს ემყარება. ის TOR-ის ნაწილია და უჯრედთა ზრდაზეა პასუხისმგებელი. Rapalink-1 მის მოქმედებას აფერხებს, რის შედეგადაც უჯრედები უფრო ნელა იზრდება და დიდხანს ნარჩუნდება. ამ პროცესების შესწავლა შეიძლება ჯანმრთელ დაბერებასთან და ზოგიერთ სიმსივნესთან TORC1-ის ასოციაციის გარკვევაში დაგვეხმაროს.

ამ ყველაფრის მიუხედავად, ჯერ კიდევ შორს ვართ ისეთი მედიკამენტისგან, რომელიც დაბერებას უბრალოდ შეაჩერებს. ასეთი კვლევებით უფრო და უფრო ვრწმუნდებით, რომ სიბერე მრავალმხრივი პროცესია და სხვადასხვა დაავადების რისკებს შეიცავს. Rapalink-1-ის მსგავსმა საშუალებებმა შეიძლება ეს რისკები შეამციროს, მაგრამ ჯერ დამატებითი ცდები და მონაცემებია საჭირო. შესაბამისად, აგმატინის მიღებაც საფრთხილოა, რადგან ზოგჯერ ის პათოლოგიების ჩამოყალიბებას უწყობს ხელს.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
მედიცინატექნოლოგიები

უსინათლო ადამიანებმა ჭკვიანი სათვალისა და იმპლანტანტის მეშვეობით ისევ დაინახეს

500 views on

თვალის ყვითელი ხალის, მაკულის, ასაკობრივი დეგენერაცია (AMD) პროგრესირებადი დაავადებაა, რომელიც უსინათლობას იწვევს. ამ მდგომარეობის მქონე ათობით პაციენტში მეცნიერებმა ახალი მეთოდი გამოცადეს, რომელიც თვალის იმპლანტანტსა და ჭკვიან სათვალეს მოიცავს. მათი მეშვეობით ამ ადამიანებმა ხელახლა დანახვა შეძლეს.

მკვლევრების თქმით, პაციენტებს მხედველობა იმ დონეზე აღუდგათ, რომ კროსვორდის შევსება და ბეჭდური წიგნების წაკითხვა მოახერხეს. მონაწილეებს შორის იყვნენ 60 და მეტი წლის ის პირები, რომლებსაც ორივე თვალში AMD-ის დიაგნოზი ჰქონდათ დასმული. მხედველობის მკაფიოობის შეფასების logMAR-ის ცხრილში მათი მაჩვენებელი 1.2 ან ნაკლები იყო.

უნდა აღინიშნოს, რომ ეს დაავადება შეუქცევადია, რადგან თვალის ბადურას ცენტრალურ ნაწილში უჯრედები დროთა განმავლობაში ნადგურდება. სპეციალისტების მიზანი პაციენტებისთვის დაკარგული მხედველობის დაბრუნება იყო, რისთვისაც მზის პატარა ფოტოვოლტური პანელებისგან დამზადებული 2×2-მილიმეტრიანი მოწყობილობა გამოიყენეს. ის ბადურას ქვეშ ქირურგიულად გადანერგეს.

ჭკვიანი სათვალეები, რომლებიც პაციენტებს ეკეთათ, კამერითაა აღჭურვილი და გარემოს მიახლოებულ სურათებს იმპლანტანტს ახლო ინფრაწითელი სინათლით გადასცემს. ამის შემდეგ იმპლანტანტი მცირე ელექტრულ სიგნალს ოპტიკურ ნერვს აწვდის, რითაც ბადურას შემადგენელი უჯრედების ბუნებრივ რეაქციას იმეორებს.

კვლევის ფარგლებში გადანერგვის ოპერაცია 38 ადამიანს ჩაუტარდა, რომელთაგანაც 32 კლინიკურ ცდაში ერთი სრული წლის განმავლობაში მონაწილეობდა. ამ პერიოდის დასრულებისას 26 მათგანს მხედველობა გაუუმჯობესდა, წარმატებით მაჩვენებელი კი 80% იყო. მართალია, ისინი ჯერ კიდევ ბუნტად და შავ-თეთრად ხედავდნენ, თუმცა მეცნიერები ამ მიღწევას “გასაოცარს” უწოდებენ.

ეს ტექნოლოგია ნეიროკომპიუტერულ კომპანია Science Corporation-ს ეკუთვნის; მისი აღმასრულებელი დირექტორი, მაქს ჰოდაკი, ილონ მასკთან ერთად Neuralink-ის თანადამფუძნებელია. Science Corporation-მა თვალის იმპლანტანტის ტექნოლოგია ფრანგულ კომპანია Pixium Vision-ისგან მიიღო.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
მედიცინა

რომში, უნიკალური ოპერაციის შედეგად, 2 წლის ბიჭუნას სმენა აღუდგინეს

307 views on

რომი, 2025 წლის 8 ოქტომბერი. რომის ბავშვთა საავადმყოფოში სპეციალისტთა გუნდმა რევოლუციური ოპერაცია ჩაატარა, რომელმაც 3 წლის ბავშვს სმენის საშუალება მისცა. ახალი რობოტული ტექნიკის წყალობით,  ახალგაზრდა პაციენტს, რომლებსაც ღრმა სიყრუე ჰქონდა, ბიონიკური ყური ჩაუნერგეს, რამაც ქირურგიული რისკები მინიმუმამდე დაიყვანა.

ორი პაციენტი, უახლესი ტექნოლოგია
ამ არაჩვეულებრივი ეტაპის მთავარი გმირები თანდაყოლილი სიყრუის მქონე ბავშვი და პროგრესირებადი სიყრუის მქონე 14 წლის გოგონა არიან. ორივეს ოპერაცია ბამბინო გესუს საავადმყოფოს აუდიოლოგიისა და ოტოქირურგიის განყოფილების გუნდმა ჩაუტარა, პედიატრიულ კოხლეარულ იმპლანტებში რობოტიკის გამოყენების შესახებ პირველი ევროპული კვლევის ფარგლებში. რომის საავადმყოფო 1000-ზე მეტი პედიატრიული სიყრუის ოპერაციისა და 6000 ოტომიკროქირურგიული პროცედურის ჩატარებით, სმენის რთული დარღვევების მკურნალობის ეროვნულ რეფერენსს წარმოადგენს.

როგორ მუშაობს რობოტული ქირურგია
პროფესორ პასკუალე მარსელას ხელმძღვანელობით, ახალი პროცედურა აერთიანებს ორი უახლესი თაობის რობოტის, Otoarm-ისა და Otodrive-ის მოქმედებას.

Otoarm არის მექანიკური მკლავი, რომელიც ქირურგიული ინსტრუმენტების პოზიციას უკიდურესი სიზუსტით ინარჩუნებს.
Otodrive უზრუნველყოფს ელექტროდის კონტროლირებად და არატრავმულ შეყვანას.
ეს კომბინაცია მნიშვნელოვნად ამცირებს შიდა ყურის ნერვული სტრუქტურების დაზიანების რისკს, რაც უზრუნველყოფს უფრო მეტ უსაფრთხოებას და სიზუსტეს.

რა არის ბიონიკური ყური
კოხლეარული იმპლანტანტი, რომელიც ფართოდ არის ცნობილი როგორც „ბიონიკური ყური“, არის ელექტრონული პროთეზი, რომელიც ცვლის კოხლეას ფუნქციას, შიდა ყურის იმ ნაწილს, რომელიც ბგერით ტალღებს გარდაქმნის ტვინისკენ მიმართულ ელექტრულ იმპულსებად.
მოწყობილობა ბგერებს ელექტრულ სიგნალებად გარდაქმნის, რითაც აღადგენს სმენის აღქმას იმ ბავშვებშიც კი, რომლებიც სასმენ აპარატებს არ იყენებენ.

ინტერვენციის შედეგები
„ორ ახალგაზრდა პაციენტს ოპერაცია ყოველგვარი გართულების გარეშე ჩაუტარდა და თავს კარგად გრძნობენ“, – განმარტავს პასკუალე მარსელა, ბამბინო გესუს კლინიკის აუდიოლოგიისა და ოტოქირურგიის განყოფილების ხელმძღვანელი.

ყველაზე გამორჩეული შემთხვევა 3 წლის ბიჭის შემთხვევაა, რომელმაც კოხლეარული იმპლანტანტის გააქტიურება მხოლოდ ერთი კვირის შემდეგ შეძლო.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

 

 

 

 

 

 

 

 

სრულად ნახვა
ბიოლოგიაკვლევებიკომუნიკაციამედიცინა

ისტორიაში პირველად, ხელოვნური ნეირონისა და ტვინის ნამდვილი უჯრედის კომუნიკაცია შედგა

636 views on

მასაჩუსეტსის უნივერსიტეტში მომუშავე მეცნიერებმა განსაკუთრებული ხელოვნური ნეირონი შექმნეს — მან ბიოლოგიურ ნეირონთან პირდაპირი კომუნიკაციის დამყარება შეძლო, რაც აქამდე არასდროს მომხდარა. მათ შორის ელექტრული ინფორმაციის მიმოცვლა ისე შედგა, როგორც ბუნებრივად ხდება ხოლმე, იმავე ძაბვისა და ენერგიის გამოყენებით.

მკვლევრები წლებია, რაც ამგვარ ნეირონებს ქმნიან და კომპლექსურ მოწყობილობებთან აკავშირებენ. ამის მიუხედავად, მათი ფუნქციონირება ჩვენი ტვინისას ვერც შეედრება. ახალი ტიპის ხელოვნური ნეირონი რეალურთან ყველაზე მიახლოებულია, რადგან ის სხვებზე 10-ჯერ ნაკლებ ძაბვასა და 100-ჯერ ნაკლებ ენერგიას საჭიროებს.

აქამდე არსებული მოდელები ზედმეტად “ხმაურიანი” იყო იმისთვის, რომ ბიოლოგიურ უჯრედებთან კომუნიკაცია დაემყარებინა. მათგან განსხვავებით, ახალი სინთეზური ნეირონი “ჩუმია”, რაც ინფორმაციის გადაცემას ამარტივებს.

“ის მხოლოდ 0.1 ვოლტ ძაბვას აღწევს. ეს დაახლოებით იგივეა, რაც ჩვენს სხეულში არსებულ ნეირონებში ფიქსირდება”, — აცხადებენ მეცნიერები.

ხელოვნური და ბიოლოგიური ნეირონების დაკავშირების აქამდე ნაცადი გზები ნაკლებად ბუნებრივი იყო, მაგალითად, სინათლის მეშვეობით. ახლა მკვლევრებმა ცილების ისეთი ნანომავთულები გამოიყენეს, რომლებიც ბაქტერიამ წარმოქმნა. ბუნებრივი ფორმირების გამო ამ სტრუქტურებს ნამდვილი ნეირონებისთვის დამახასიათებელ ნოტიო გარემოში გადარჩენა შეუძლია.

ავტორები ამბობენ, რომ ასეთი მოდელები ნეირომორფული ინტეგრაციის პოტენციალს ზრდის (ნეირომორფული კომპიუტერები ადამიანის ტვინითაა შთაგონებული). მათი თქმით, ამჟამად ხელმისაწვდომი ისეთი სენსორები, რომელთაც სხეულზე ვიმაგრებთ, არაეფექტიანია. კომპიუტერმა მათ მიერ მიღებული სიგნალი რომ გააანალიზოს, ჯერ ის ელექტრულად უნდა გაძლიერდეს, რათა აღქმადი გახდეს.

ეს პროცესი მოხმარებულ ენერგიასაც ზრდის და რთული სტრუქტურის წრედსაც საჭიროებს. დაბალი ძაბვის ნეირონებით აღნიშნული დაბრკოლების გადალახვის საშუალება გვეძლევა, რადგან მათ შემთხვევაში სიგნალის გაძლიერება აუცილებელი აღარაა.

თავიანთ მიღწევაზე ავტორები გამოცემა Nature Communications-ში გამოქვეყნებულ ნაშრომში გვიყვებიან.

მომზადებულია პორტალ on.ge-ს მიერ

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

 

 

 

სრულად ნახვა
ბიოლოგიადედამიწაკვლევებიმედიცინა

დელფინების ტვინში ალცჰაიმერის ნიშნები აღმოაჩინეს

546 views on

შესაძლებელია, რომ დელფინებს გზა ალცჰაიმერთან დაკავშირებული ტვინის დაზიანების გამო აებნეთ? ეს მეცნიერებმა 20 აფალინას (Tursiops truncatus) მაგალითზე შეისწავლეს. ისინი ფლორიდაში მდებარე ინდოეთის მდინარის ლაგუნაში 2010-დან 2019 წლამდე პერიოდში გამოირიყნენ.

მათ ტვინში სპეციალისტებმა გენური ექსპრესიის ისეთ ცვლილებებს მიაგნეს, რომლებიც ადამიანებში ალცჰაიმერის დაავადებას უკავშირდება; დააფიქსირეს მსგავსი მდგომარეობისთვის დამახასიათებელი დაზიანებებიც, მაგალითად, ცილების გროვები. ავტორები იმასაც ამბობენ, რომ ეს ყველაფერი შეიძლება კლიმატის ცვლილებას გამოეწვია, კერძოდ თბილ წყლებში მავნე ბაქტერიებისა და წყალმცენარეების გავრცელებას.

წყალმცენარეთა გამრავლების სეზონზე გამორიყული აფალინების ტვინში ნეიროტოქსინ 2,4-DAB-ის დონე 2900-ჯერ უფრო კონცენტრირებული იყო, ვიდრე სხვებისაში. ეს მიუთითებს, რომ მსგავს ციანობაქტერიებს მავნე გავლენა აქვთ და შეიძლება დელფინების სანავიგაციო უნარის შესუსტებასაც იწვევდნენ.

ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ დელფინების ტვინში ალცჰაიმერის მსგავსი ნიშნები, ჩვეულებრივ, ასაკში ვლინდება; ასევე ვიცით, რომ ციანობაქტერიის მიერ წარმოქმნილი ტოქსინები ნეირონებს აზიანებს. აქედან ასკვნიან, რომ წყალმცენარეების ზედმეტად გავრცელებას ამ ეფექტის გაძლიერება შეუძლია.

“დელფინებში ალცჰაიმერისთვის დამახასიათებელი ნევროპათოლოგიური ცვლილებებისა და წყალმცენარეთა ტოქსინების დაგროვების თანაარსებობა უნიკალურ შესაძლებლობას გვაძლევს, ტვინზე ამ ორი ფაქტორის გავლენა შევისწავლოთ”, — აცხადებენ მკვლევრები.

მავნე ციანობაქტერიები წყლის სხვა ბინადრებსაც უქმნის საფრთხეს. ეს, რა თქმა უნდა, კვებით ჯაჭვზეც უარყოფითად აისახება, რის გამოც პრობლემა ადამიანებამდეც აღწევს. თუ ზემოხსენებული ტოქსინები ჩვენს საჭმელში დიდი რაოდენობით მოხდება, ეს საყურადღებო რისკფაქტორი იქნება.

მართალია, უკანასკნელი კვლევა დელფინებზე იყო ორიენტირებული, მაგრამ ტვინის ასეთი ცვლილებები ჩვენშიც ვლინდება. მეცნიერები ფიქრობენ, რომ ამგვარი კავშირების გამო საკითხი სიღრმისეულად უნდა შევისწავლოთ. მათი ნაშრომი გამოცემაში Communication Biology გამოქვეყნდა.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

 

 

 

 

სრულად ნახვა
ბიოლოგიაკვლევებიმედიცინა

ცილის ფხვნილები და კოქტეილები ტყვიის საგანგაშო რაოდენობას შეიცავს – Consumer Reports-ის მიერ ჩატარებული ახალი გამოძიების შედეგები

410 views on

Consumer Reports-ის მიერ ჩატარებულმა ახალმა გამოძიებამ აჩვენა, რომ ცილის ფხვნილები და კოქტეილები ტყვიის საგანგაშო რაოდენობას შეიცავს.

ტყვია ცილის ფხვნილებში

შესავალი: ჟურნალმა Consumer Reports-მა, პირველად, ცილის ფხვნილები 15 წლის წინ გამოსცადა. მას შემდეგ, ცილის პროდუქტები წარმოუდგენლად პოპულარული გახდა ჯანსაღი ცხოვრების წესისა და კვების სამყაროში.

ზოგადი სურათი: რეცეპტული და ურეცეპტოდ გასაცემი მედიკამენტებისგან განსხვავებით, სურსათისა და წამლის ადმინისტრაცია მათ გაყიდვამდე არ ამოწმებს, რეკომენდაციას არ უწევს და ტესტირებას არ უკეთებს დანამატებს, როგორიცაა ცილის ფხვნილები.

ციფრები: Consumer Reports-მა გამოსცადა პოპულარული ბრენდების 23 ცილოვანი ფხვნილი და მზა კოქტეილი. გამოკვლეული პროდუქტების დაახლოებით 70% შეიცავდა ტყვიის დღიური ნორმის 120%-ზე მეტს, რაც 0.5 მიკროგრამს შეადგენს დღეში.

რას ამბობენ ისინი:

“შემაშფოთებელია, რომ ეს შედეგები კიდევ უფრო უარესია, ვიდრე გასულ შემთხვევაში”, – თქვა ტუნდე აკინლეიმ, CR-ის სურსათის უვნებლობის მკვლევარმა, რომელიც ტესტირების პროექტს ხელმძღვანელობდა.

“ჩვენ არ გირჩევთ ცილოვანი ფხვნილების უმეტესობის ყოველდღიურ მოხმარებას, რადგან ბევრი მათგანი შეიცავს მძიმე მეტალების მაღალ დონეს, რაც არ არის აუცილებელი ცილის მიღების დასაკმაყოფილებლად”.

დამატებითი დეტალები: ამჯერად, ტყვიის საშუალო დონე არა მხოლოდ 15 წლის წინანდელთან შედარებით მაღალი იყო, ზოგიერთი პროდუქტი ტყვიის დაუდგენელ რაოდენობას შეიცავდა.

Consumer Reports-მა შემდეგი პროდუქტების მოხმარებისგან თავის შეკავების რეკომენდაცია გასცა:

– Naked Nutrition Vegan Mass Gainer (CR-ის ტყვიის შემცველობის შეშფოთების დონის 1.572% ერთ პორციაზე)

– Huel Black Edition (CR-ის ტყვიის შემცველობის შეშფოთების დონის 1.288% ერთ პორციაზე)

Consumer Reports-ი გირჩევთ შემდეგი პროდუქტები კვირაში მხოლოდ ერთხელ მიიღოთ: – Garden of Life Sport ორგანული მცენარეული პროტეინი (564% საფრთხის დონე ერთ პორციაზე)

– Momentous 100% მცენარეული პროტეინი (476% საფრთხის დონე ერთ პორციაზე)

Consumer Reports-ი გირჩევთ შემდეგი პროდუქტების პერიოდულად მიღებას კვირის განმავლობაში:

– MuscleMeds Carnivor Mass (247% საფრთხის დონე ერთ პორციაზე)

– Optimum Nutrition (202% საფრთხის დონე ერთ პორციაზე)

– Jocko Fuel Milk Protein Shake (199% საფრთხის დონე ერთ პორციაზე)

– Vega Premium Sport მცენარეული პროტეინი (185% საფრთხის დონე ერთ პორციაზე)

– Quest Protein Shake (161% საფრთხის დონე ერთ პორციაზე) – [ ] Orgain Organic Plant-Based Protein (თითო პორციაზე ტყვიის შემცველობის ლიმიტის 143%)

– Optimum Nutrition-ის ოქროს სტანდარტის პროტეინის კოქტეილი (ერთ პორციაზე CR-ის ლიმიტის 150%)

– Equip Foods Prime Protein (ერთ პორციაზე CR-ის ლიმიტის 144%)

– PlantFusion-ის სრული პროტეინი (ერთ პორციაზე CR-ის ლიმიტის 140%)

– Ensure Plant-Based Nutrition-ის პროტეინის კოქტეილი (ერთ პორციაზე CR-ის ლიმიტის 132%)

– Muscle Milk Pro Advanced Nutrition-ის პროტეინის კოქტეილი (ერთ პორციაზე CR-ის ლიმიტის 128%)

– KOS ორგანული სუპერ საკვები მცენარეული პროტეინი (ერთ პორციაზე CR-ის ლიმიტის 112%)

Consumer Reports-ი ყოველდღიური მოხმარებისთვის საუკეთესო არჩევანად შემდეგ პროდუქტებს გთავაზობთ:

– Owyn Pro Elite High Protein Shake (ერთ პორციაზე CR-ის ლიმიტის 88%)

– Transparent Labs Mass Gainer (ერთ პორციაზე CR-ის ლიმიტის 87%)

– Optimum Nutrition Gold Standard 100% Whey Protein (ერთ პორციაზე CR-ის ლიმიტის 56%)

– BSN Syntha-6 Protein Powder (ერთ პორციაზე CR-ის ლიმიტის 46%)

– Momentous Whey Protein Isolate (ერთ პორციაზე CR-ის ლიმიტის 30%)

– Dymatize Super Mass Gainer (ერთ პორციაზე CR-ის ლიმიტის 25%)

Consumer Reports-ი ამ პროდუქტს შეუზღუდავი გამოყენებისთვის გირჩევთ:

– Muscle Tech 100% Mass Gainer (ტყვია არ არის აღმოჩენილი) მეორეს მხრივ:CR-ი დაუკავშირდა 23 გამოცდილი პროდუქტის ყველა მწარმოებელს.

შვიდმა კომპანიამ არ უპასუხა, მათ შორის: BSN, Dymatize, Jocko Fuel, Muscle Milk, Owyn, PlantFusion და Transparent Labs. Optimum Nutrition-მა კომენტარის გაკეთებაზე უარი თქვა, ხოლო Huel-მა არ უპასუხა კითხვებს თავის პროდუქტში კადმიუმის რაოდენობის შესახებ.

ბევრი მათგანი, ვინც კითხვებს უპასუხა, ამტკიცებს, რომ ტყვია ბუნებრივად წარმოქმნილი ელემენტია, რომლის თავიდან აცილებაც რთულია, განსაკუთრებით მცენარეულ პროდუქტებში და მათი პროდუქტები უსაფრთხოების ტესტირებას გადის.

რა შეგიძლიათ გააკეთოთ: Consumer Reports-ის ტესტების მიხედვით, პანიკის საფუძველი არ არსებობს, თუ რომელიმე გამოცდილი პროდუქტი გამოიყენეთ ან თუ ზოგადად ცილოვან დანამატებს იღებთ. ამ ფხვნილების უმეტესობა უსაფრთხოა იშვიათი მოხმარებისთვის და ტყვიის ყველაზე მაღალი შემცველობის მქონე ფხვნილებიც კი, გაცილებით ნაკლებ ტყვიას შეიცავს, ვიდრე საჭიროა დაუყოვნებელი ზიანის გამოსაწვევად.

Consumer Reports-ი უბრალოდ აცხადებს, რომ მათი დასკვნები ხაზს უსვამს, თუ რატომ უნდა განიხილონ მომხმარებლებმა ყურადღებით ცილოვანი ფხვნილებისა და კოქტეილების როლი მათ რაციონში.

ტყვიის ზემოქმედება: FDA-ს მეცნიერების მიერ 2019 წელს გამოქვეყნებული კვლევის თანახმად, საშუალო ამერიკელი ზრდასრული ადამიანი ყოველდღიურად 5.3 მიკროგრამამდე ტყვიას იღებს საკუთარი რაციონიდან. ორი პროდუქტი, რომელიც შეიცავდა ტყვიის ყველაზე მაღალ რაოდენობას ერთ პორციაზე, აღემატებოდა საშუალო მაჩვენებელს: Naked Nutrition-ის Mass Gainer (7.7 მიკროგრამი ერთ პორციაზე) და Huel-ის Black Edition (6.3 მიკროგრამი ერთ პორციაზე).

ზოგადი სურათი: FDA-ს თანახმად, ტყვია შეიძლება იყოს იმ გარემოში არსებულ საკვებში, სადაც ისინი მოჰყავთ, ზრდიან ან ამუშავებენ. შეუძლებელია ტყვიის სრულად თავიდან აცილება საკვებში, მაგრამ მისი დონის შემცირება შესაძლებელია სასოფლო-სამეურნეო ან საწარმოო პროცესების შეცვლით.

დამატებითი ინფორმაცია: ტყვიის უარყოფითი ზემოქმედების ყველაზე დიდი რისკი განმეორებითი ან უწყვეტი ზემოქმედებისგან მოდის.

აშშ-ის დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრების თანახმად, ორსული ქალები და ბავშვები ყველაზე დაუცველები არიან და ბავშვობაში ტყვიის ზემოქმედებამ შეიძლება გამოიწვიოს გრძელვადიანი შედეგები.

Consumer Reports-ის თანახმად, ტყვიის ქრონიკული ზემოქმედება ასევე ასოცირდება იმუნური სისტემის დათრგუნვასთან, რეპროდუქციულ პრობლემებთან, თირკმელების დაზიანებასთან და მოზრდილებში მაღალ არტერიულ წნევასთან.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

 

 

 

 

სრულად ნახვა
ბიოლოგიამედიცინა

მეცნიერებმა შექმნეს უნივერსალური თირკმელი, რომელიც სისხლის ყველა ჯგუფთან თავსებადია

381 views on

ათწლიანი მუშაობის შემდეგ, მეცნიერები თირკმლის გადანერგვის სფეროში უმნიშვნელოვანეს გარღვევასთან ახლოს არიან. შესაძლოა, მალე დონორისგან თირკმლის გადაცემა განსხვავებული სისხლის ჯგუფების მქონე პაციენტებისთვის შევძლოთ. ეს მნიშვნელოვნად შეამცირებს ლოდინის დროს და გადაარჩენს მრავალ სიცოცხლეს.

კანადისა ჩინეთის ინსტიტუტების მკვლევრებმა შექმნეს უნივერსალური თირკმელი, რომელიც თეორიულად ნებისმიერმა პაციენტმა შეიძლება მიიღოს.

ეს სატესტო ორგანო ტვინ მკვდარ პაციენტში რამდენიმე დღის განმავლობაში ფუნქციონირებდა.

“ეს პირველი შემთხვევაა, როდესაც მსგავსმა თირკმელმა ადამიანში იმუშავა. ამით ჩვენ დიდი ინფორმაცია მივიღეთ და შედეგებს გავაუმჯობესებთ”, — თქვა ბიოქიმიკოსმა სტივენ ვიზერსმა.

დღეს I ჯგუფის სისხლის (O ტიპის) მქონე ადამიანები, რომლებსაც თირკმლის გადანერგვა ესაჭიროებათ, ამავე სისხლის მქონე დონორებს უნდა დაელოდნენ. ეს დონორების რაოდენობას ამცირებს. მეტიც, რადგან I ტიპის თირკმელები სხვა სისხლის ჯგუფის მქონე ადამიანებშიც ფუნქციონირებს, ისინი განსაკუთრებულ დეფიციტშია.

იმ შემთხვევაში თუ მიმღების სხეულის გაწვრთნა მოხდება, სხვადასხვა სისხლის ჯგუფის თირკმლების გადანერგვა შესაძლებელია, თუმცა ეს პროცესი მაინც შორსაა სრულყოფილებისგან და დიდად არც პრაქტიკულია. მთლიანობაში ეს ძვირადღირებული პროცესია და საკმაოდ სარისკოა.

ახალ კვლევაში მეცნიერებმა II ჯგუფის თირკმელი I ჯგუფის თირკმლად ეფექტიანად გარდაქმნეს. ამისთვის მათ აქამდე იდენტიფიცირებული ფერმენტები გამოიყენეს, რომლებიც შაქრის იმ მოლეკულებს აშორებს, რომლებიც II ჯგუფის სისხლის მარკერებს წარმოადგენს.

მკვლევრები ამ ფერმენტებს მოლეკულურ დონეზე მომუშავე მაკრატელს ადარებენ. II ტიპის ანტიგენური ჯაჭვების ნაწილის მოშორებით, მათი ABO ანტიგენებისგან თავისუფლად გარდაქმნა შეიძლება. ეს I ჯგუფის სისხლის მახასიათებელია.

“ეს დაახლოებით იმას ჰგავს, მანქანას წითელი საღებავი მოაშორო და ძირითადი ნეიტრალური ფერი გამოაჩინო. როდესაც ამას გააკეთებ, იმუნური სისტემა ორგანოს უცხოდ აღარ აღიქვამს”, — თქვა ვიზერსმა.

ცოცხალ ადამიანებზე კლინიკური კვლევების დაწყებამდე ჯერ კიდევ ბევრი გამოწვევაა გადასაჭრელი.

რაც შეეხება კვლევას, გადანერგილმა თირკმელმა მესამე დღეს II ჯგუფის სისხლის ნიშნების გამოვლენა კვლავ დაიწყო, რამაც იმუნური პასუხი გამოიწვია. მეორე მხრივ, ეს პასუხი ნაკლებად მკაცრი იყო და გამოჩნდა, რომ სხეული თირკმელთან შეგუებას ცდილობდა.

ამ თემასთან დაკავშირებით სტატისტიკა საკმაოდ მძიმეა. მხოლოდ აშშ-ში ყოველდღე თირკმლის მომლოდინე 11 ადამიანი კვდება და მათი უმეტესობა I ტიპის თირკმელს ელოდება.

მეცნიერები არსებული პრობლემის გადასაჭრელად აქტიურად მუშაობენ, მათ შორის ღორის თირკმლების გამოყენებით და ახალი ანტისხეულების შემუშავებით.

წყარო

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

 

სრულად ნახვა
მედიცინა

ისტორიაში პირველად, მეცნიერებმა ჰანტინგტონის დაავადების პროგრესირება 75%-ით შეანელეს

463 views on

არსებობს ჯანმრთელობის პრობლემები, რომლებიც ჯერჯერობით არ იკურნება და პაციენტების სიცოცხლის განმავლობაში მუდმივად პროგრესირებს. მათ შორისაა ჰანტინგტონის დაავადება, რომელიც მეტწილად მემკვიდრეობითია და ტვინის უჯრედების განადგურებას, საბოლოოდ კი — 15-20 წელში — სიკვდილს იწვევს.

ამ დიაგნოზის მქონე ადამიანებს სხვადასხვა სიმპტომი აღენიშნებათ, როგორიცაა კონცენტრაციის გაძნელება, გაღიზიანებადობა, უკონტროლო მოძრაობები, სუიციდური აზრები და სხვა მენტალური მდგომარეობები. მხოლოდ აშშ-ში ჰანტინგტონის დაავადების შემთხვევები დაახლოებით 41 000-ს უტოლდება, რისკის წინაშე კი 200 000-ზე მეტი პირია.

ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯის მეცნიერთა უკანასკნელი მიღწევა მათთვის იმედის მომცემია. სპეციალისტებმა ახალი ტიპის გენური თერაპია შეიმუშავეს, რომელიც ტვინის მიმდებარედ ხანგრძლივ ქირურგიულ პროცედურას საჭიროებს. ცდის პირველადი შედეგები აჩვენებს, რომ ამის შედეგად პაციენტებში დაავადების პროგრესირება 75%-ით შენელდა, რაც საკმაოდ მაღალი მაჩვენებელია. ეს დამატებით ათწლეულების განმავლობაში “კარგი ხარისხის სიცოცხლეს” უდრის, როგორც ავტორები ამბობენ.

“ყველაზე თამამ ოცნებებშიც ვერ წარმოვიდგენდით, რომ კლინიკურ პროგრესირებას 75%-ით შევანელებდით”, — აცხადებს სარა თაბრიზი, რომელიც ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯის ჰანტინგტონის დაავადების ცენტრის დირექტორია.

კვლევის შედეგების მიმოხილვა კომპანია uniQure-მა გამოაქვეყნა, მაგრამ სრული ნაშრომი ჯერ არ გასაჯაროებულა. ამის მიუხედავად, ეს მონაცემები ოპტიმიზმის საფუძველს იძლევა, რადგან პაციენტებში დაავადების განვითარების შენელების ეფექტი სამი წლის შემდეგაც შენარჩუნდა. როგორც ცნობილია, კვლევაში ჩართული 29 ადამიანიდან ზოგი უკვე ეტლსაც აღარ იყენებს, ერთ-ერთი მათგანი კი სამსახურშიც კი დაბრუნდა.

რაც შეეხება თავად თერაპიას, ის გენმოდიფიცირებული ვირუსის მეშვეობით ტოქსიკურ ცილა ჰანტინგტინის დონის შემცირებას გულისხმობს. სწორედ ისაა პასუხისმგებელი ტვინში არსებული ნეირონების სიკვდილზე. ახალი მეთოდით ნეირონები მიკრორნმ-ს წარმოქმნის, რომელიც მავნე ცილის გამოყოფას ეწინააღმდეგება.

ავტორები უკვე მუშაობენ ისეთ ადამიანებთან, რომელთაც ჰანტინგტონის დაავადებასთან ასოცირებული გენი აქვთ, მაგრამ სიმპტომები ჯერ არ დასწყებიათ. ისინი პირველი საპრევენციო ცდის ჩატარებას გეგმავენ იმის გასარკვევად, შეძლებენ თუ არა დაავადების მნიშვნელოვნად გადავადებას ან, მეტიც, შეჩერებას.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
1 2 3 4 5 6 … 102
Page 4 of 102