ასტრონომია - კოსმოსი

SpaceX მომავალი წლიდან მთვარის გარშემო კერძო ფრენების განხოციელებას დაიწყებს.

როგორც კოსმოსური კვლევის ტექნოლოგიების აღმასრულებელმა დირექტორმა, ელონ მასკმა, ჟურნალისტებს განუცხადა, პირველი კერძო ფრენა 2018 წლის ბოლოსთვისაა დაგეგმილი. მასკმა ერთკვირიანი მოგზაურობის მსურველთა ვინაობისა და ბილეთის ფასის დასახელებისგან თავი შეიკავა, თუმცა განაცხადა, რომ „მათ შორის ჰოლივუდელი არავინაა.“

მან ასევე განაცხადა, რომ ორი მომავალი ტურისტი უკვე გადის სპეციალურ ტრენინგს, რათა მომავალი მისიისთვის მოემზადონ.

SpaceX-ის ორკაციანი „მთვარის ავანტიურა“ ითვალისწინებს დედამიწიდან 480,000 – 640,000 კმ-ის მოშორებით ფრენას, სანამ დედამიწის მიზიდულობის ძალა კოსმოსურ ხომალდს ატმოსფეროში არ დაააბრუნებს.

აღნიშნული ტრაექტორია „ნასას“ 1968 წლის Apollo 8-ის მისიის მსგავსი იქნება.

მუსკის განცხადებით, თუკი ნასა გადაწყვეტს, რომ მთვარის ირგვლივ პირველი გაფრენა თავად განახორციელოს, აშშ-ის კოსმოსურ სააგენტოს პრიორიტეტი უნდა მიენიჭოს.

აღსანიშნავია, რომ „ნასა“ პილოტირებული კოსმოსური ფრენების განხორციელებას 2018 წლის ბოლოსთვის გეგმავს.

SpaceX-ის კუთვნილი რაკეტა Falcon Heavy, რომლის გამოყენებასაც კომპანია მთვარის ტურისტული მისიის განსახორციელებლად აპირებს, პირველ სატესტო გაფრენას მიმდინარე წლის ბოლოს განახორციელებს. ელონ მუსკი აცხადებს, რომ მთვარის გარშემო განხორციელებული მისიები ხელს შეუწყობს  SpaceX-ის გრძელვადიანი მიზნის განხორციელებას, რაც ადამიანის მარსზე გაფრენას ითვალისწინებს.

წყარო: Reuters

მასალა მოამზადა: თამარ ტაბატაძემ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა“

1987 წელს ასტრონომებმა ახლომდებარე გალაქტიკაში სუპერნოვა (ზეახალი) „ტიტანიკი“ აღმოაჩინეს.

დღეს, ამ აღმოჩენიდან 30 წლის შემდეგ, ნასა ამ ფენომენის შესახებ ახალ მონაცემებს ავრცელებს და აცხადებს, რომ Supernova 1987a, ბოლო 400 წლის მანძილზე, ყველაზე კაშკაშა აფეთქებულ ვარსკვლავებს წარმოადგენს.

სააგენტოს მიერ გავრცეელებული მონაცემების სერია მოიცავს განსაცვიფრებელ გამოსახულებას, შენელებულ კადრებსa და  Supernova 1987A-ის 3D მოდელს.

მეცნიერები აცხადებენ, რომ სუპერნოვაზე 30 წლიანი დაკვირვება მნიშვნელოვანია, რადგან ის წარმოდგენას გვიქმნის ვარსკვლავურ ევოლუციაზე. ამ მონაცემებით ასტრონომებმა დაადგინეს, რომ სუპერნოვამ გაზის მასიური რგოლის მიღმა მოძრავი ტალღის დარტყმის შედეგად პრე სუპერნოვა ვარსკვლავის სიცოცხლის ბოლო პერიოდში მნიშვნელოვანი ბარიერი გადალახა.

ეს მაშინ ხდება, როდესაც ვარსკვლავის სწრაფი გადინების ქარი ეჯახება წითელი გიგანტის ფაზის შედარებით ნელ ქარს.

თუმცა, ძალიან ცოტაა იმის შესახებ ცნობილი, თუ რა მდებარეობს ამ რგოლის მიღმა.

ნასას განმარტებით, Supernova 1987A-ის მსგავსად სხვა სუპერნოვებიც ახალი ვარსკვლავებისა და პლანეტების ფორმირებას განაპირობებენ.

ეს ობიექტები ისეთი ელემენტებით გამდიდრებულ გაზს წარმოქმნიან, როგორიცაა ნახშირბადი, აზოტი, ჟანგბადი და რკინა – რომლებიც სიცოცხლის ძირითადი კომპონენტები არიან.

ეს ელემენტები პრე-სუპერნოვა ვარსკვლავსა და სუპერნოვას აფეთქების ყალიბდება.  ნარჩენები გაფართოვების შემდეგ მთელს მასპინძელ გალაქტიკაში იფანტება. მეცნიერები აცხადებენ, რომ სუპერნოვას შესწავლა მათ ამ პროცესის ახსნის საშუალებას მისცემს.

ჰაბლის ტელესკოპით წლების მანძილზე განხორციელებული დაკვირვების შედეგად აღმოჩნდა, რომ სუპერნოვას გარშემო არსებული აირის რგოლი  ოპტიკურ სინათლეში ანათებს, რომლის დიამეტრი დაახლოებით ნახევარი სინათლის წელია.

ის ვარსკვლავის აფეთქებამდე მინიმუმ 20,000 წლით წინ არსებობდა და აფეთქების შედეგად წარმოქმნილი ულტრაიისფერი სინათლე აირს ენერგიას აძლევდა, რის გამოც ის ათეული წლების შემდეგაც ვარვარებდა.

ამჟამად, ჰაბლის გამოსახულებაზე რგოლის შიგა ცენტრალური სტრუქტურა  დაახლოებით ნახევარი სინათლის წელიწადის მასშტაბით გაიზარდა. სუპერნოვას ნარჩენების ცენტრში კი ორი ნამსხვრევის ლაქაა. ისინი ერთმანეთისგან დაახლოებით საათში 20 მილიონი მილის და-       შორებით მოძრაობენ .

ჩანდრას 1999-2013 წლების მონაცმებმა აჩვენა, რომ რენტგენის გამოსხივების რგოლი თანდათან უფრო ნათელი ხდებოდა. ის თავდაპირველი აფეთქების შედეგად აფეთქების ტალღად ჩამოყალიბდა.

თუმცა რგოლის სიკაშკაშის მომატების პროცესი ბოლო რამდენიმე წლის წინ შეწყდა და 2013-2015 წლების მონაცემებში დაბალი ენერგიის რენტგენის სხივები ფიქსირდება. უფრო მეტიც, ბეჭდის ქვედა მხარის მარცხენა ნაწილმა გაქრობა დაიწყო.

ასტრონომების თქმით, ეს იმაზე მიუთითებს, რომ აფეთქების ტალღა აირის მიღმა ნაკლებად მკვრივი გაზის რეგიონში გადავიდა – რაც ეპოქის დასასრულს აღნიშნავს.

2012 წლიდან ალმათი დაწყებულმა დაკვირვებამ აჩვენა, რომ ნარჩენი წინამორბედი ვარსკვლავისგან წარმოქმნილი ელემენტებისგან ახალ მტვერს აყალიბებს.

კვლევის შედეგებზე დაყრდნობით შესაძლოა ვივარაუდოთ, რომ ადრეული სამყაროს მტვერიც მსგავსი გზით ჩამოყალიბდა.

მეცნიერთა გუნდი აფეთქების შედეგად დატოვებული შავი ხვრელისა და ნეიტრონული ვარსკვლავის არსებობის სამხილის პოვნაზე მუშაობს.

 წყარო:  https://www.nasa.gov

მასალა მოამზადა: თამარ ტაბატაძემ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

  ნასას ასტრონომებმა ახალი მზის სისტემა აღმოაჩინეს, რომელშიც შვიდი დედამიწის ზომის პლანეტაა.

  აღნიშნული შვიდი პლანეტიდან სამი მშობლიური ვარსკვლავის გარშემო ისეთ მანძილზე ბრუნავს, რომ, სავარაუდოდ, პლანეტების ზედაპირი წყლითაა დაფარული, რაც მათზე სიცოცხლის არსებობის ალბათობას აჩენს.

,,Trappist-1-ის” სახელით ცნობილი ვარსკვლავი პატარა, ბნელი ციური სხეულია, რომელიც მერწყულის თანავარსკვლავედში მდებარეობს. Trappist-1 დედამიწიდან დაახლოებით 40 სინათლის წლის დაშორებით მდებარეობს. მკვლევართა განცხადებით, მზის სისტემის სიახლოვე მისი უკეთ შესწავლის საშუალებას იძლევა. ისინი იმედოვნებენ, რომ პლანეტებზე სიცოცხლის ნიშნების შესაძლო არსებობის აღმოჩენის მიზნით პლანეტების ატმოსფეროების სკანირებას მოახდენენ.

ჟურნალ ,,Nature-ში” გამოქვეყნებული აღნიშნული აღმოჩენა წინა კვლევას ეფუძნება, რომელიც ამტკიცებს,  რომ TRAPPIST-1-ის გარშემო სამი პლანეტა მოძრაობს. ეს პლანეტები იმ 3,500 ეგზოპლანეტას შორის არიან, რომლებიც მზის სისტემის მიღმა არიან აღმოჩენილი.

მკვლევარები ფოკუსს დედამიწის ზომის პლანეტების მდებარეობაზე აკეთებენ. მათი განცხადებით პლანეტებზე არსებული ტემპერატურა იძლევა იმის ვარაუდის საფუძველს, რომ მათზე თხევადი წყალი და სიცოცხლე არსებობს.

Trappist-1 დიამეტრი დაახლოებით მზის ზომის 8 პროცენტია. იმის გამო, რომ Trappist-1 პატარა და გრილი ვარსკვლავია, ე.წ. დასახლებადი ზონა მისგან ძალიან ახლოს მდებარეობს.  ბელგიის University of Liege-ის მეცნიერი – მაიკლ გილონი, აცხადებს, რომ სამი პლანეტის მდებარეობა მათზე თხევადი წყლის არსებობის ვარაუდის საფუძველს იძლევა.  „ისინი საკმაოდ კომპაქტურ სისტემას ქმნიან. მათზე შესაძლებელია თხევადი წყალი და სიცოცხლეც კი არსებობდეს,“ – განაცხადა გილონმა.

მაშინაც კი, თუ პლანეტებზე სიცოცხლე ამჟამად არაა, მისი განვითარება შესაძლებელია. Trappist-1 მინიმუმ 500 მილიონი წლისაა, მისი სიცოცხლისუნარიანობის ხანგრძლივობა კი დაახლოებით 10 მილიარდი წელია. შედარებისთვის, მზე დაახლოებით 5 მილიარდი წლისაა და მისი სიცოცხლისუნარიანობის ხანგრძლივობა კი დაახლოებით 10 მილიარდ წლადაა შეფასებული.

წყარო: Reuters

მასალა მოამზადა: თამარ ტაბატაძემ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

უინსტონ ჩერჩილის მიერ დაწერილი ახლად აღმოჩენილი ესე ცხადყოფს, რომ ბრიტანეთის ომის დროინდელი ლიდერი სხვა პლანეტებზე სიცოცხლის არსებობას ვარაუდობდა.  

11-გვერდიანი ნარკვევი სათაურით -„ვართ თუ არა მარტო სამყაროში?“ 1939 წელსაა დაწერილი, ხოლო იგი 1950-იან წლებში განახლდა, ასტრონავტების მიერ პირველი ეგზოპლანეტების აღმოჩენამდე (1990 წელი) რამდენიმე  ათეული წლით ადრე.

აღსანიშნავია, რომ ჩერჩილი სხვა პლანეტებზე სიცოცხლის არსებობის დამტკიცებას მეცნიერულად ცდილობს.

სხვა პლანეტებზე სიცოცხლის აღმოჩენაზე „ნადირობა“ ბოლო ოცი წელია მიმდინარეობს. დაკვირვების შედეგებზე დაყრდნობით ვარაუდობენ, რომ ე.წ. მილქი ვეი ( რძიანი გზა)  შესაძლოა მილიარდზე მეტ დედამიწის ზომის  ისეთ პლანეტას მოიცავდეს, რომელზეც სიცოცხლის არსებობისთვის საჭირო პირობებია.

ჩერჩილს მსგავსი ვარაუდი ჯერ კიდევ 80 წლის წინ ჰქონდა. „ის ფაქტი, რომ ასობით ათასობით ნისლი არსებობს, თითოეული მათგანი კი ათასობით მილიონ მზეს შეიცავს, აჩენს უდიდეს შანსს, რომ სამყაროში უამრავი პლანეტაა, რომელზეც სასიცოცხლო პირობებია,“ – წერს ჩერჩილი.

ის აცნობიერებდა სიცოცხლის არსებობისთვის თხევადი წყლის მნიშვნელობას აღნიშნავდა რა, რომ შესაფერის პლანეტაზე უნდა ყოფილიყო ტემპერატურა, რომელიც იქნებოდა „ყინვასა და მდუღარე წყლის ტემპერატურას შორის.“

ჩერჩილს, სავარაუდოდ, აღნიშნული ესეს გაზეთში გამოქვეყნება სურდა, თუმცა ის არსად დაბეჭდილა. ნარკვევი შარშან მისურის შტატის ქალაქ ფულტონში მდებარე  ჩერჩილის სახელობის ეროვნული მუზეუმის არქივში აღმოაჩინეს და ექსპერტიზისთვის ასტროფიზიკოს მარიო ლივიოს გადასცეს.

აღსანიშნავია, რომ ჩერჩილი დიდ პატივს სცემდა მეცნიერებსა და მეცნიერებას, ის იყო პირველი პრემიერ-მინისტრი, რომელმაც მეცნიერების მრჩეველი დანიშნა.

წყარო: REUTERS

მასალა მოამზადა: თამარ ტაბატაძემ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

ადამიანის განვითარება განუყოფლად არის დაკავშირებული მზესთან. მზე ყველა ადამიანისთვის სიხარულის და სიცოცხლის სიმბოლოა და დიდ გავლენას ახდენს  ნივთიერებათა ცვლაზე, სისხლის მიმოქცევაზე, ამცირებს ტკივილის შეგრძნებას, ხსნის შინაგანი ორგანოების სპაზმებს. მზის სხივების უხილავ ულტრაიისფერ გამოსხივებას გააჩნია ბაქტერიოციდული ზემოქმედება, რომელიც იწვევს მიკრობული უჯრედების და ვირუსების სიკვვდილს. მისი ზემოქმედებით ორგანიზმი გამოიმუშავებს ვიტამინ D-ს,  რომელიც აუცილებელია ზრდისთვის. დაბოლოს.. მზის აბაზანები ამაღლებს სიცოცხლის ტონუსსა და განწყობას. მზე – ეს არის ჩვენი ერთგული მეკავშირე სტრესებთან და ნერვულ დაავადებებთან ბრძოლაში.

თუმცა  ამავე დროს მზეს შეუძლია ადამიანებზე მოახდილოს არასასურველი გავლენაც, თანაც ასეთ შემთხვევაში როგორც წესი, დამნაშავე ხშირად ადამიანია.

ყველაზე დიდ საფრთხეს ადამინის ჯანმრთელობისთვის წარმოადგენს მზის გამოსხივების ულტრაიისფერი ნაწილი, რომელიც უდიდეს ზემოქმედებას ახდენს ცოცხალ ორგანიზმზე. მზის ულტრაიისფერი  გამოსხივების მავნე ზემოქმედებისგან  დედამიწას იცავს სრატოსფერული ოზონი,რომელიც შეადგენს მისი სრულო რაოდენობის 90-96 %-ს .სამწუხაროდ, ადამიანების სამრეწველო მოღვაწეობის შედეგად ატმოსფეროში ხვდება ნივთიერებები, რომლებიც იწვევს ამ ოზონის თანდათან შემცირებას. ოზონის ფენის დარღვევა იწვევს მზის ულტრაიისფერი ნაკადის გაზრდას. მისი ბიოლოგიური ეფექტის გათვალისწინებით განიხილება სამი სახის ულტრაიისფერი გამოსხივება: UV-A,UV-B,UV-C.

ადამიანისთვის განსაკუთრებით საშიშია UV-C, რადგან ის იწვევს უჯრედების სიკვდილს. საბედნიეროდ, ის მთლიანად შთაინთქმება ოზონის შრის მიერ და ვერ აღწევს ჩვენი პანეტის ზედაპირამდე. მაგრამ  UV-C გამოსხივებას იძლევა ხელოვნური წყაროები – ელექტროშედუღება, ლაზერი, სოლარიუმი და ა.შ.

რაც შეეხება UV-B გამოსხივებას, ისიც ასევე შთაინთქმება ოზონის შრის მიერ და მხოლოდ მისი 6% აღწევს დედამიწის ზედაპირამდე. თუმცა ზუსტად იგი არის მიზეზი რიგი არასასურველი ეფექტებისა. მას გააჩნია ძლიერი ბიოლოგიური გავლენა და ამავე დროს ძლიერ მგრძნობიარეა ატმოსფეროი ოზონის შემცევლობის მიმართ.ყველა ცოცხალი არსების მნიშვნელოვანი კომპონენტი – ნუკლეინის მჟავები – შთანთქავენ გამოსხივებას სწორედ სპექტრის ამ უბანში, რაც შეეხება UV-A  გამოსხივებას – ეს თითქმის არ კავდება ატმოსფეროში  და მისი ეფექტი UV-B-სთან  შედარებით გაცილებით მცირეა.

მასალა მოამზადა: თამარ ლეჟავამ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

„ნასამ“ Apollo 1-ის საბედისწერო გაშვების 50 წლისთავი აღნიშნა და დაღუპული ასტრონავტების პატივსაგებად  რამდენიმე ღონისძიება გამართა. 

1967 წლის 27 იანვარს Apollo 1-ის კაფსულის ლუქი, რომელშიც სამი ასტრონავტი – ვირჯილ გრისომი, ედუარდ უაითი და როჯერ ჩაფი იმყოფებოდნენ, სატესtო გაშვების დროს დაიწვა. ასტრონავტებმა სამ-ნაწილიანი ლუქის გაღება ვერ მოახერეს და კვამლისგან გაიგუდნენ.

შემთხვევა Cape CANAVERAL-ის საჰაერო ძალების სადგურზე მოხდა.

გამომძიებლებმა ტრაგედიის მიზეზად რამდენიმე პრობლემა დაასახელეს, მათ შორის, ელექტროგაყვანილობა საკითხი, სუფთა ჟანგბადის გარემო და აალებადი მასალები ეკიპაჟის კაბინაში.

ტრაგედიის შემდეგ ,,ნასამ“ ათეულობით ცვლილება განახორციელა და 1968 წლის ოქტომბერში ფრენები განაახლა, რამაც საფუძველი მოუმზადა 1969 წელს Apollo 11-ის ისტორიულ დაშვებას მთვარეზე.

„Apollo 1-გან ნასწავლი გაკვეთილები გადამწყვეტია ჩვენი მომავლი წარმატებისთვის. ჩვენ მთვარეზე გავფრინდით არა მიუხედავად  Apollo 1-ისა, არამედ, იმიტომ, რომ Apollo 1 არსებობდა,“ – განაცხადა კენედის კოსმოსური ცენტრი დირექტორმა და ყოფილმა მოქმედმა ასტრონავტმა ბობ კაბანამ.

„ნასა“ 2018 წლისთვის კერძო საკუთრებაში არსებული SpaceX-ისა და Boeing Co-ის საშუალებით საერთაშორისო კოსმოსურ სადგურზე ფრენების განხორციელებას აპირებს.

წყარო: Reuters

მასალა მოამზადა: თამარ ტაბატაძემ
ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”