ფსიქოლოგია

ორგანიზაცია „ბავშვი, ოჯახი ,საზოგადოების“ ბავშვთა ადრეული განვითარების სპეციალისტი, სოფო მელაძე ბავშვებში მეტყველების განვითარების შესახებ Facebook-ის საკუთარ გვერდზე წერს და ეტაპებს ბავშვთა ასაკის მიხედვით ასახელებს.

🔹 0-6 თვე – თვალს აყოლებს მოსაუბრეს, აბრუნებს თავს ხმის მიმართულებით. ცნობს დედას. ღუღუნებს. შესაძლოა ღუღუნის დროს გამოთქვას ა, ი, გ.

🔹 6-12 თვე – ტიტინებს. ცდილობს გაიმეოროს უფროსის მიერ წარმოთქმული ბგერები. იყენებს ბგერათა მიმდევრობას რაიმე სიტყვის გამოსახატავად, მაგ: ნტა- წყალთან ასოცირებულია. მოსაუბრის მარტივ ინსტრუქციებს პასუხობს მოტორული მოძრაობით, მაგ: ტაშის დაკვრა, სათამაშოს მიწოდება. როცა ასახელებენ პიროვნებას/საგანს ცდილობს მას შეხედოს, მაგ: დედის ხსენებაზე უყურებს დედას.

🔹 1-2 წელი – ჩნდება პირველი გააზრებული სიტყვები. მიუთითებს სხეულის ერთ ნაწილზე მაინც. ადეკვატურად რეაგირებს ნაცნობ სიტყვებზე. ესმის და ასრულებს ერთსაფეხურიან ინსტრუქციას. ესმის 50-80 მდე სიტყვა. ესმის მარტივი შეკითხვები.

🔹 2-3 წელი – ესმის რამდენიმე ასეული სიტყვა (300-მდე). იყენებს 2-3 სიტყვას, მაგრამ ზოგჯერ გრამატიკულად სწორად არ ადგენს წინადადებებს. სიტყვიერად პასუხობს მარტივ შეკითხვებს. ასრულებს 2-საფეხურიან ინსტრუქციას. სიამოვნებით უსმენს მოკლე ზღაპრებს, ხშირად ილუსტრაციებით თვითონაც ცდილობს ამბის მოყოლას. მიუთითებს სხეულის 6 ნაწილზე. განასხვავებს მინიმუმ 3 ფერს.

🔹 3-4 წელი – სწავლობს ზედსართავ სახელებს, მაგალითად იცის რომელია დიდი/პატარა, მაღალი/დაბალი. იწყებს მრავლობითი რიცხვის გამოყენებას. იყენებს ბევრი/ცოტა-ს. იწყებს კითხვების დასმას. ესმის 1500 მდე სიტყვა. იწყებს სივრცითი მიმართებების გამომხატველი სიტყვების გამოყენებას. მაგ: შიგნით, გარეთ, ზემოთ, ქვემოთ.

🔹 5 წელი – მდიდრდება მისი სიტყვათა მარაგი. უკვე იყენებს ემოციების გამომხატველ სიტყვებს. ემოციასა და მიმიკას აკავშირებს. იწყებს არსებითი და ზედსართავი სახელის სწორად შეწყობას ბრუნვასა და რიცხვში. მოყოლის დროს რამდენიმე წინადადებას აკავშირებს კავშირებით. იყენებს გარემოებისა და განსაზღვრების აღმნიშვნელ სიტყვებს, მაგ: ჩქარა გაიქცა. ჰყვება წარსულში მომხდარ ამბავს. სვამს კითხვებს რატომ? როდის? სად?

🔹 6 წელი – შეუძლია, განასხვაოს რეალური და გამოგონილი სიტყვები. სწორად რამოდენიმე სპეციალური და ტექნიკური ტერმინი, მაგ: პედიატრი- ბავშვების ექიმია. ასახელებს საპირისპირო მნიშვნელობის მქონე სიტყვებს. სვამს კითხვებს უცნობი სიტყვის მნიშვნელობის გასაგებად. ზღაპრის მოყოლისას ცდილობს გამოიცნოს რა მოხდება. შესაძლოა გამოთქვას პირველი ვარაუდები. იწყებს მაქვემდებარებელი კავშირების გამოყენებას: რომ, რომელიც, თუ, რადგან. იცვლის ინტონაციას, ანუ ხვდება რომ ოჯახის წევრს სახლში სხვანაირად უნდა მიმართოს ხოლო უცხო ადამიანს ქუჩაში შედარებით მორიდებულად.

* სპეციალისტმა სტატია დაამუშავა გაეროს ბავშვთა ფონდის 2010 წლის პუბლიკაციით „ადრეული განვითარების სტანდარტები”, ასევე – ვ. ბრიუგე და კ. მოსის წიგნით „ასე სწავლობენ ბავშვები ლაპარაკს”.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

ბედნიერება ჩვენშია, მე ასე მგონია და არამარტო მე მგონია ასე. დააკვირდით, როგორ არის ადამიანი მოწყობილი – ჩვენ გვაქვს საბაზისო მოთხოვნილებები, რომელთა დაკმაყოფილება აუცილებელია ჩვენთვის. მომხმარებლურ საზოგადოებაში ძირითადი ფოკუსი ამაზეა. მაგრამ ადამიანი გარდა ამისა არის სოციალური არსება. მასლოუს პირამიდა არ არის ტყუილი პირამიდა; ამ მოთხოვნილებების გარდა ჩვენ გვაქვს აღიარების და მიკუთვნებულობის მოთხოვნილება. მიკუთვნებულობა ძალიან მნიშვნელოვანია, ეს ჩვენ ჯერ კიდევ ბავშვობიდან გვჭირდება – აღიარება, როგორც ინდივიდის – ეს თუ არ დაიკმაყოფილე, ამის გარეშე ბედნიერი ვერ იქნები. ეს კი არ არის მხოლოდ ინდივიდის საქმე, ეს საზოგადოების საქმეა. საზოგადოებას თითოეული ჩვენგანი ვქმნით. რატომ ხდება ადამიანი დამოკიდებული ხელოვნურ ბედნიერებაზე? სინამდვილეში, წამალი და ნარკოტიკი ხომ ტვინში ოპიატის აქტივაციას იწვევს. არადა ადამიანს აქვს უნარი, თავისივე ცხოვრებით, ხელოვნური ჩარევის გარეშე გამოიწვიოს საკუთარ თავში ბედნიერება.

„ბედნიერების განცდა იწყება ბავშვობიდან. ბედნიერ ბავშვს ვერ გაზრდი, როცა ბავშვობიდანვე მხოლოდ საბაზისო მოთხოვნილებებზეა საუბარი და არა აღიარების, სოციალური მიკუთვნებულობის მოთხოვნილების დაკმაყოფილებაზე.“

ჩვენ თავიდანვე არ ვაჩვევთ ბავშვებს, რომ სიამოვნების მიღება ცხოვრებიდან – არ ნიშნავს ყველა თავისი მოთხოვნილების დაკმაყოფილებას. დაბრკოლების გადალახვა არ არის ბედნიერება? რაღაც უბედურება რომ შეგემთხვევა, ცუდი რამეა, მაგრამ მასაც აქვს თავისი პოზიტიური მხარე; ჩვენ კი ამ მხარის დანახვა გვიჭირს. ჩვენ არ გვაქვს მადლიერების გრძნობა – მეზობელმა რომ თუნდაც პატარა რაღაც გაგვიკეთა – არ გვახსოვს, მეგობარმა რომ გაგვიკეთა – არ გვახსოვს; ცოცხალი რომ ხარ და მზე რომ ამოვიდა, ამით კმაყოფილი რომ უნდა იყო, რატომ არ გახსოვს? მატერია დეპრესიას იწვევს. როცა არ გაქვს, კიდევ და კიდევ გინდა უსასრულოდ და, როცა არ გაქვს, მის გარეშე სტატუსსაც კარგავ. თუ ჯიპზე არ დაჯექი, სტატუსი აღარ გაგაჩნია, შენ რომ მიკუთვნებულობა გქონდეს საზოგადოებასთან – როგორც ინდივიდს, ჯიპის გარეშეც პატივსაცემი იქნებოდი. ბავშვი უნდა გაზარდო როგორც ინდივიდი, რომელსაც შეუძლია რაღაცაზე თქვას – „არა,“ რაღაცაზე თქვას – „კი,“ რაღაცაზე თქვას, რომ არ უნდა, რაღაცაზე – რომ უნდა. ბედნიერების ფორმულა ესაა. ამერიკაში ჩატარადა უზარმაზარი გამოკვლევა იმის შესახებ, თუ რა არის სიცოცხლის ხანგრძლივობის პრედიქტორი – აღმოჩნდა, რომ ესენია: სოციალური მხარდაჭერა და სოციალური ინტეგრაცია. ეს არის მთელი ფორმულა ჩვენი ბედნიერების. ბედნიერების მდგომარეობა გადამდებია. სამწუხაროდ, ყველაფერი აქამდე ნათქვამი, არ არის მხოლოდ ჩვენი პრობლემა, ეს მსოფლიოს პრობლემაა… ყველანი თუ საკუთარ თავს შევხედავთ, ვინმეზე გაღიზიანებისას საკუთარ თავს წარმოვიდგენთ მის ადგილას, აგრესიაც მარტივად გაქრება. მე მინდა, რომ ჩვენ ყველა ვიყოთ ბედნიერები, ხომ ძალიან მძიმე მდგომარეობა გვაქვს თითქოს, მაგრამ ეს სიმძიმე ჩვენშია, ჩვენი შვილები რომ წამალზე დამოკიდებულები ხდებიან, ეს ჩვენი ბრალია და ეს უნდა ვიცოდეთ კარგად! ციხით ამას ვერ გამოვასწორებთ, ძალით ამას ვერ გამოვასწორებთ, ვერც ფულით და ვერც ცემით – ამას ვერ გამოვასწორებთ! ამ ყველაფერს გამოვასწორებთ, თუ ჩვენ, ყველა ერთად მოვინდომებთ და ყველანი საკუთარ ადგილას ჩვენ-ჩვენს საქმეს გავაკეთებთ და დავიცავთ ამ საქმეს, თუ გვეცოდინება, რომ ადამიანის სულზე ღირებული არაფერი არ არის მსოფლიოში და ჩვენ ეს სულები არ უნდა დავღუპოთ…

ნეიროფსიქოლოგი თამარ გაგოშიძე  

წყარო : აზროვნების აკადემია

ინტერვიუები მომზადებულია ფსიქოთერაპევტ ანუკა კალმახელიძის პროექტის

 “მშობლის როლი შვილის განვითარებაში” ფარგლებში, 

 სადაც მშობლების მიერ გაჟღერებულ კითხვებს სცემენ პასუხს პროფესიონალი

ფსიქოლოგ , ფსიქოთერაპევტები

მარიამ დევიძე – ექიმი პედიატრი , პრაქტიკოსი გეშტალტთერაპევტი

1. როგორ მოვუხსნათ ბავშვს სკოლაში წასვლის შიში და რა გავაკეთოთ,რომ არ დაისტრესოს და მარტივად შეეგუოს ახალ გარემოს?

6 წლის ასაკი ბავშის განვითარებაში ერთ-ერთ კრიზისულ პერიოდადაა მიჩნეული. სკოლაში წასვლით,მის ცხოვრებაში მნიშვნელოვანი ცვლილებები ხდება. იმისათვის რომ, ბავშვი ადვილად ადაპტირდეს ახალ გარემოში,ის მზად უნდა იყოს მისთვის.უნდა გააჩნდეს სასკოლო მზაობა. სასკოლო მზაობაში იგულისხმება-ემოციური სფეროს,შემეცნების, აზროვნების, მოძრაობის,შეგრძნების და ნებელობის მზაობა.

ჯერ კიდევ სკოლაში შესვლამდე ბავში იწყებს მასზე ფიქრს, როგორც სამწუხარო აუცილებლობაზე.რაც სერიოზულ ბარეირს უქმნის კრიზისული პერიოდის წარმატებულად დაძლევისთის. სკოლაშ შესვლა,რომ უმტკივნეულოდ მოხდეს ამისათვის ბავშვმა უნდა გააცნობიეროს,რომ სწავლა მოსაწყენი მოვალეობა კი არა,მოზარდად გახდომის ბუნებრივი პროცესია.

მნიშვნელოვანია ბავშვს შევუქმნათ პოზიტიური განწყობა სკოლის შესახებ:

გაუზიარეთ თქვენი ემოციები მის ასაკში.

ხშირად ესაუბრეთ არა იმაზე,რაც ,,უნდა’’ გააკეთოს სკოლაში, არამედ,რისი კეთების საშუალება ექნება. მაგ.,,ჯერ ვერ კითხულობ სათამაშოების ინსტრუქციას მაგრამ სკოლაშრომ წახვალ კითხვას ისწავლი და თვითონ შეძლებ ყველაფრის წაკითხვას,რაც შენთის საინტერესოა.’’ სცადეთ წამოწიოთ მისი ინტერესი და უთხარით,რომ სწორედ სკოლით შეუძლია მას ამის მიღწევა.

ბავშვთან ერთად შეარჩიეთ სკოლა.ეცადეთ სწავლის დაწყებამდე დაათვალიერებინოთ შენობა,გააცნით პედაგოგები.

დაეხმარეთ გაიცნოს და დაუმეგობრდეს თანაკლასელებს, დაამყაროს ურთიერთობა სხვა ბავშვებთან.

შეუქმენით პოზიტიური შინაგანი მოტივაცია- ერთად წადით სასკოლო შოპინგზე და მიეცით საშუალება თვითონ აირჩიოს სასურველი ნივთები.

2. რა იწვევს ბავშებში მავნე ჩვევებს, ,,ტიკებს’’(ფრჩხილების კვნეტა,თვალის პაჭუნი)?

მავნე ჩვევა ქცევაში გამოხატული და მოთხოვნილებად ქცეული უარყოფითი მიდრეკილებაა.მავნე ჩვევით ბავშვი გამოხატავს საკუთარ შინაგან მდგომარეობას,ემოციურ სფეროში მომხდარ ცვლილებას.ასეთი ქცევით იპყრობს უფროსის ყურადღებას. მავნე ჩვევა(ფრჩხილების კვნეტა,თმის ტრიალი,თითის წოვა და ა.შ) კომპენსატორული მექანიზმია და შესაძლოა იყოს თავის დამშვიდების,შფოთვის მოხსნის,ბრაზის ან აგრესიის გამოხატვის საშუალება.ზოგჯერ შესაძლოა მავნე ქცევა უფროსების კოპირების შედეგიც იყოს.

ტიკი გახლავთ უნებლიე,სტერეოტიპულად განმეორებადი მოძრაობები.ვლინდება 3-5 წლის ასაკიდან,განსაკუთრებით ხშირია 6-დან 14 წლამდე ასაკის ბავშვებში.მისი გამომწვევი მიზეზი შესაძლოა იყოს ფსიქო-ემოციური ტრამვა,შფოთვა, ფიბია,სტრესი ან ქრონიკული დაღლილობა.ასევე, ნევროლოგიური დარღვევები და მემკვიდრული წინასწარგანწყობა.

3. მეგობრებთან დროის გატარება არის 13-14 წლის გოგონებისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი.როგორ დააინტერესოს მშობელმა სხვა თემით ან რა რეაქცია უნდა ჰქონდეს მშობელს?

როგორი შესანიშნავიც არ უნდა იყოს მშობელი ბავშვისთის აუცილებელია თანატოლებთან ურთიერთობა.მათ აქვთ საერთო ინტერესები,საერთო პოზიცია,მსგავსი სირთულეები.

13-14 წლის ასაკშ მოზარდი თავს გრძნობს ზრდასრულად და აქვს სურვილი გარემომ მიიღოს და აღიაროს მისი დამოუკიდებლობა.პუბერტატის ასაკში ბავშის მიჯაჭვულობა მშობელთან სუსტდება. მათ აქვთ სეპარაციის მოთხოვნილება. ბავშვისთვის მშობელი კარგავს ავტორიტეტულობას და მის ადგილს იკავებს თანატოლი,რომლისგანაც ის იღებს აღიარებას და ემოციურ მხარდაჭერას.

შეეცადეთ დარჩეთ ავტორიტეტულ მშობლად თქვენი შვილისთის და იმეგობროთ მასთნ.მიიღეთ ისეთი,როგორიც არის, დაინახეთ როგორც პიროვნება,გქონდეთ მასთან თნასწორი ურთიერთობა,მიეცით არჩევანის თვისუფლება და დააკისრეთ ასაკის შესაბამისი პასუხისმგებლობა.მისთვის მნიშვნელოვანია მიიღოს თქვენგან უპირობო სიყვარული,აღიარება, თანასწორი და ურთიერთპატივისცემაზე დამყარებული ურთიერთობა.

4. 13-14 წლის გოგონები არ არიან ცართულები სახლის საქმიანობაში დედასთან ერთად,არ აინტერესებთ. როგორშეიძლება დააინტერესოს მშობელმა?

სახლის საქმიანობაში მონაწილეობას ბავშვი 3-4 წლის ასაკიდან უნდა მიეჩვიოს.დედასთან ერთად მოამზადოს სადილი, დაეხმაროს მარტივად შესასრულებელი სამუშაოს შესრულებაში. ეს მათთვის სახალისო და სასიამოვნო პროცესია. მოზარდობის ასაკში ასეთი ბავშვისთვის დახმარების თხოვნა პროტესტს არ იწვევს.

როგორ მივაჩვიოთ მოზარდი შრომას:

მიეცით მაგალითი. ბავშვი უნდა ხედავდეს,რომ მშობლები თავად საქმიანობენ.

მიმართეთ დახმარების თხოვნით.მისთვის მნიშვნელოვანია, რომ თქვენ აფასებთ მის მონაწილეობას და გჭირდებათ მისი დახმარება.

მიეცით თავისუფლება საქმის კეთების დროს. თუ შესასრულებელი სამუშაო რთულია აჩვენეთ,როგორ გააკეთოს.

რაიმეს კეთების სურვილის შემთხვევაში წაახალისეთ მისი წამოწყება.

შეაქეთ შესრულებული სამუშაოსთვის და გამოხატეთ მადლიერება.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

იყო ინტროვრტული ნიშნავს იყო ჩაფლული საკუთარ ფიქრებში, არ გაინტერესებდეს გარშემო მომხდარი, ძირითადად ასეთ ადამიანებს უჭირთ  საზოგადოებასთან ურთიერთობა, ისინი ამჯობინებენ განცალკევებას და საკუთარ ფიქრებში და მიზნებში ჩაფლობას.

Enterpreneur.com–მა გამოაქვეყნა სტატია, სადაც ნათქვამია, რომ ინტროვერტები საზოგადოების 50 % შეადგენენ, ისინი დასაფასებელი ლიდერები და ინოვატორებიც კი არიან. მიზეზი, თუ რატომ არიან უკეთესები ამა თუ იმ საქმეში არის ის, რომ მათ ურჩევნიათ დამოუკიდებლად მუშაობა, მეტი ფიქრის დრო რჩებათ და შესაბამისად უფრო ინოვაციურები და კრეატიულებიც არიან.

ინტროვერტეებისთვის მიუღებელია ჯგუფური სამუშაოები, არა იმიტომ, რომ არ შეუძლიათ, არამედ არა კომფორტულად გრძნობენ თავს, რაც ხელს უშლის მათ იყვნენ უფრო პროდუქტიულები.

 Entrepreneur.com

მასალა მოამზადა : ლაშა ჯინჭარაძემ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

ინტერვიუები მომზადებულია ფსიქოთერაპევტ ანუკა კალმახელიძის პროექტის

 “მშობლის როლი შვილის განვითარებაში” ფარგლებში, 

 სადაც მშობლების მიერ გაჟღერებულ კითხვებს სცემენ პასუხს პროფესიონალი

ფსიქოლოგ , ფსიქოთერაპევტები

                                                  მარიამ დევიძე – ექიმი პედიატრი , პრაქტიკოსი გეშტალტ თერაპევტი

როგორ შევაყვაროთ და მოვანდომოთ ბავშვს კითხვა?

• ბავშვი ქცევის მოდელს იღებს მშობლისგან,სწავლობს მშობლის მაგალითზე.როდესაც ის ხედავს,როგორ კითხულობს უფროსი,მასაც უჩნდება კითხვის ინტერესი.
• აჩვენეთ ბავშვს,რომ კითხვა სასიამოვნო პროცესია. გაუზიარეთ წიგნის შინაარსი,კითხეთ აზრი მონათხრობის შესახებ.
• ხმამაღლა იკითხეთ მასთან ერთად. (სმენის პროცესი ხელს უწყობს წარმოსახვის განვითრებას).იკითხეთ ინტერესით,კითხვის დროს მოირგეთ სხვადასხვა როლი,შეიცვალეთ ინტონაცია,ისაუბრეთ პერსონაჟებზე,დახატეთ ან გაითამაშეთ სიუჟტი.
• მიეცით არჩევანის საშუალება წიგნის შერჩევისას.
• არ გამოიყენოთ კითხვა,როგორც სასჯელი ან პირობა რაიმეს შესასრულებლად.კითხვის პროცესი ბავშვისთვის მხოლოდ ინტერესის და კმაყოფილების მიღების საშუალებად უნდა აღიქმებოდეს.

13-14 წლის გოგონები,თუკი მშობლები უშლიან რაიმეს, მაგალითად პირსინგის გაკეთებას, საპასუხოდ ეუბნებიან: ,,თუ გსურს წიგნი წავიკითხო პირსინგს გავიკეთებ’’. რა რეაქცია უნდა ჰქონდეს მშობელს?

რთულია მშობლის ქცევის კონკრეტული მოდელის აღწერა.ეს დამოკიდებულია კონკრეტულ შემთხვევასა და სიტუაციაზე. ხშირად ბავშვის ასეთი ქცევის მიზეზი არის მშობელი,რომელიც თვითონ ირჩევს ურთიერთობის მსგავს ფორმას სასურველი ქცევის მისაღწევად.

რაც  შეეხება პირსინგს-ესაუბრეთ ბავშვს,შეეცადეთ გაერკვეთ,რა იწვევს მასში გარეგნობის შეცვლის სურვილს, რა დგას ამ სურვილის უკან.

მოზარდისთვის მნიშვნელოვანია იცოდეს,რომ მისი ესმით. ის უნდა გრძნობდეს,რომ თქვენთვის საინტერესოა მისი გრძნობები,ემოციები,სურვილები. მეგობრობა მასთან დაგეხმარებათ იპოვოთ გამოსავალი ნებისმიერი სიტუაციიდან.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

ნებისმიერი მოქმედების განხორციელება ხდება მოტივაციის საფუძველზე. ის მნიშვნელოვან
როლს ასრულებს თითოეული ადამიანის ცხოვრებაში.
ადამიანთა უმრავლესობას სურთ, სულ მცირე ერთი რამ მაინც შეცვალონ თავიანთ
ცხოვრებაში. ცვლილებების დაწყება მოითხოვს მოტივაციის არსებობას, რაც დიდი
გამოწვევაა. ეს კი მათ ეხმარება, მოტივაციის გზების პოვნაში (healthdirect).
მოტივაცია არის შინაგანი ძალა, რომელიც გვიბიძგებს მოქმედებისკენ (Lyn Christian, 2019). ეს
არის პროცესი, რომელიც იწყებს, ხელმძღვანელობს და ინარჩუნებს მიზანზე ორიენტირებულ
მოქმედებას. მოტივაციაში ჩართულია ბიოლოგიური, ემოციური, სოციალური და
კოგნიტური ძალები, რომლებიც ააქტიურებენ ქცევას. ნებისმიერი ადამიანი, რომელსაც
ოდესმე ჰქონია მიზანი, ალბათ აანალიზებს, რომ რაიმეს შესასრულებლად, მხოლოდ
სურვილი, არ არის საკმარისი. მიზნის მიღწევა მოითხოვს თავდაჯერებულობას, საკუთარ
თავზე ინიციატივის აღებას, დაბროკლების გადალახვისა და გამძლეობის უნარს,
სირთულეების არსებობის მიუხედავად.
არსებობს მოტივაციის სამი ძირითადი კომპონენტი (Kendra Cherry, 2020):
 მიზნის დასახვა
 მოქმედება
 ინტენსივობა
იმისათვის, რომ გვქონდეს მოტივაცია, მნიშვნელოვანია რამდენიმე ფაქტორის არსებობა, რაც
გავლენას ახდენს მასზე (healthdirect). ესენია:
 რამდენად დიდია სურვილი მიზნის მისაღწევად
 მიზნის მიღწევის შემთხვევაში რას მოვიპოვებთ
 პირადი მოლოდინები
დრო
ხშირ შემთხვევაში, გვსურს სასურველი მიზნის მიღწევა, რაც შეიძლება მოკლე დროში
(სწრაფად). თუმცა, ყოველთვის ასე არ ხდება და უნდა გავაანალიზოთ, რომ ცხოვრებაში
ცვლილებების განხორციელება მოითხოვს მოთმინებას. არის ისეთი შემთხვევებიც, როდესაც
შემართებით და მოტივაციის მაღალი დონით ვიწყებთ, ჩვენს მიერ დასახული მიზნისკენ
სწრაფვას, მაგრამ ვერ ვიღებთ იმ შედეგებს, რა მოლოდინებიც გვქონდა, თითქოს რაღაც
2
არასწორადაა. ამ შემთხვევაში, ფრუსტრირების შეგრძნება სრულიად ბუნებრივი პროცესია და
რთულია ასეთ დროს, მოტივაციის შენარჩუნება (Lyn Christian, 2019). თუმცა, ასეთ
შემთხვევებშიც შესაძლებელია გამოსავლის პოვნა. არსებობს საშუალებები, რომლის
გამოყენების დროსაც, ხდება დაკარგული მოტივაციის დაბრუნება (healthdirect).
როგორ მოვიპოვოთ მოტივაცია?
ჩვენ შეგვიძლია, ჩვენს მოტივაციაზე ზეგავლენის მოხდენა. თუ გრძნობთ, რომ თქვენი
მოტივაციის დონე დაიწია, არსებობს ნაბიჯები, რომელთა გამოყენებისას, მარტივია
სასურველი მოქმედების განხორციელება:
 რეგულარულად გადახედეთ თქვენს მიზნებს. ასევე, თვალი გადაავლეთ უკვე
დასრულებულ საქმიანობას და გააანალიზეთ, რაში ხართ ძლიერი. როდესაც
პროგრესს ხედავთ, ეს საკუთარი თავის დიდი მოტივატორია და აუმჯობესებს,
თქვენს თვითშეფასებას
 გადახედეთ თქვენს მიზნებს და ნახეთ, რეალურ დროში არის თუ არა გაწერილი
 შესაძლოა, საჭირო გახდეს თქვენი მიზნის რამდენიმე ნაწილად დაყოფა,
იმისათვის, რომ მარტივად მიღწევადი იყოს
 მარტივია იყო დემოტივირებული, თუ რაიმეს ვერ აკეთებთ მოკლე დროში.
გაიხსენეთ, რომ თქვენს მიერ დასახული მიზნის მიღწევა, მოითხოვს დროს
 მხოლოდ იმიტომ, რომ რაიმე მეთოდმა კარგად იმუშავა სხვაზე, არ ნიშნავს, რომ ის
თქვენთვისაც წარმატებული გზა იქნება
 აიღეთ მაგალითი სხვებისგან
 „არ შემიძლია“ -ს მაგივრად თქვით „მე შემიძლია“
 გამოიყენეთ თქვენი ოჯახი და მეგობრები, როგორც მხარდამჭერი ძალა –
მოუყევით მათ თქვენი მიზნების შესახებ და წაახალისეთ ისინი, ხელი შეგიწყონ,
რომ იყოთ მოტივირებულები
 გარშემო იყოლიეთ დადებითი ადამიანები. პოზიტიური მეგობრები და ოჯახის
წევრები აძლიერებენ პოზიტიურ საუბარს საკუთარ თავთან
 გააგრძელეთ ახალი მიზნების დასახვა. იფიქრეთ იმაზე, თუ რას გინდათ
მიაღწიოთ მომავალ კვირას, მომავალ თვეში და მომავალ წელს
3
 ყოველდღიურ მიზნებში ჩასვით ფიზიკური ვარჯიში, რომ გაიუმჯობესოთ თქვენი
მენტალური ჯანმრთელობა
 ზოგჯერ უბრალოდ საჭიროა შეისვენოთ და თავიდან დაიწყოთ (healthdirect).
როდესაც არ გაქვთ მოტივაცია, რომ დაასრულოთ თქვენს მიერ შესასრულებელი
დავალება/საქმიანობა, ან თუნდაც გიჭირთ დაწყება, გააანალიზეთ შესაძლო მიზეზები, თუ
რატომ ხდება ასე. შემდეგ, შეიმუშავეთ გეგმა, დაეხმაროთ თქვენს თავს, გახდეთ
მოტივირებულები (Amy Morin, LCSW, 2020).
მოტივაციის განმსაზღვრელი ფაქტორები
ადამიანთა უმრავლესობა, რაიმე საქმიანობის შესრულების შემდეგ, ელოდება ჯილდოს. იცის,
რომ თუ მასზე დაკისრებულ საქმიანობას გააკეთებს, სასურველი შედეგის მიღების შემდეგ,
მიიღებს დადებით უკუკავშირს სხვის მიერ, ან თუნდაც საკუთარი თავის მიერ. ეს არის ერთერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორი, რაც ზეგავლენას ახდენს ადამიანის მოტივაციაზე. ამიტომ,
დააჯილდოვეთ საკუთარი თავი, როდესაც მიაღწევთ მიზანს. საკუთარი თავის მიმართ
დადებითი უკუკავშირი მნიშვნელოვანი ფაქტორია მოტივაციის შესანარჩუნებლად
(healthdirect).
როდესაც მოტივირებული ხართ მიზნის მისაღწევად, როდესაც შიშსა და დაბრკოლებას
გადალახავთ და თქვენს მიზანს მოიყვანთ სისრულეში, ეს აჩენს შინაგან სანდოობას, სცადოთ
კიდევ ახალი. მოტივირებულ ადამიანებს, ერთდროულად აქვთ რამდენიმე მიმდინარე
პროექტი, რადგან მათ გადალახეს ბარიერები და ხედავენ პოზიტიურ შედეგებს, რაც მატებს
კიდევ მეტ მოტივაციას, დაიწყონ ახალი საქმიანობა (Natalie Cook, 2017).
მოტივაცია მიმზიდველი თვისებაა და შეუძლია სხვების შთაგონება, გააკეთონ რაიმე მათ
ცხოვრებაში. თუ თქვენ ოდესმე შეხვედრილხართ თვითმოტივირებულ ადამიანს, მყისიერად
იგრძნობთ, რომ თქვენც შეგიძლიათ მიაღწიოთ მიზნებს, რადგან მათი პოზიტივი და
მიზანდასახულობა, ამაღლებს თქვენს რწმენას. მოტივირებულ ადამიანს შეუძლია აამაღლოს
თქვენი მოტივაციის დონე (Natalie Cook, 2017).
კვლევებმა აჩვენა, რომ საკუთარი თავის მიმართ თანაგრძნობა, მოტივაციის მნიშვნელოვანი
ფაქტორია. 2011 წელს კალიფორნიის უნივერსიტეტში ჩატარებულმა კვლევის შედეგებით
გამოვლინდა, რომ დამარცხების შემდეგ, საკუთარი თავის მიმართ თანაგრძნობა, ზრდის
მოტივაციას. მას შემდეგ, რაც სტუდენტები ჩაიჭრნენ ტესტირების შედეგად, მათ დაიწყეს
4
საკუთარ თავზე თავაზიანი საუბარი და მეტ დროს უთმობდნენ მეცადინეობას. გარდა ამისა,
სტუდენტებმა აღნიშნეს, რომ მეტი მოტივაცია აქვთ შეცვალონ საკუთარი სისუსტეები,
როდესაც განიცადეს თვით თანაგრძნობა, მიიღეს საკუთარი თავი (Amy Morin, LCSW, 2020).
როგორ დავიწყოთ მიზანზე მუშაობა?
თავდაპირველად, იფიქრეთ იმაზე, თუ რატომ ისახავთ მიზნებს და რისი შეცვლა გსურთ? რა
არის ის შემდეგი საქმე, რის შესრულებასაც ისურვებდით? როგორც ზევით აღვნიშნეთ,
სასურველია, თქვენი ძირითადი მიზანი დაყოთ რამდენიმე მცირე, სპეციფიკურ და
გაზომვად ნაწილებად. მცირე მიზნის განხორციელება უფრო მარტივია. მიზნები უნდა
შეფასდეს სირთულის დონის მიხედვით. თუ დასახული მიზნის მიღწევა რთულია,
შესაძლოა შეგაშინოთ მასზე მუშაობის დაწყებამ. თუ მარტივია, არსებობს ალბათობა იმისა,
რომ ძალიან მოსაწყენი გახდეს მასზე მუშაობა, სანამ დაასრულებთ. ამიტომ, დააბალანსეთ
რეალისტური გამოწვევები და დარწმუნდით, რომ მათი გადალახვა შეგიძლიათ (Psychology
Today).
მიზეზები და რეკომენდაციები
არსებობს რამდენიმე მიზეზი, რის გამოც მოტივაციის ნაკლებობას განვიცდით. ერთ-ერთი
მათგანი შეიძლება იყოს დეპრესია. თუმცა სხვა გამომწვევი მიზეზიც შეიძლება არსებობდეს.
მაგ. შესაძლებელია მოტივაციის ნაკლებობა გვქონდეს იმ შემთხვევაში, თუ მიზნის მიღწევის
დროს შეგვხვდა სირთულეები, ან გვქონდა ისეთი გამოცდილება, რამაც თვით სანდოობა
დააზიანა (Daniela Ginta, 2016).
რომ შევაჯამოთ, მოტივაცია მნიშვნელოვანი ფაქტორია თითოეული ადამიანის ცხოვრებაში.
როდესაც იღებთ გადაწყვეტილებას, თქვენს არჩევანზე ზეგავლენას ახდენს მოტივაცია და
თუ ფიქრობთ, რომ რაიმე საქმიანობას ვერ ართმევთ თავს და თქვენი მოტივაციის ნაკლებობა
გრძელდება ორი კვირა ან უფრო დიდხანს, სასურველია მიმართოთ სპეციალისტს, რადგან
მოტივაციის ნაკლებობა აზიანებს თქვენს ყოველდღიურ საქმიანობას (Amy Morin, LCSW, 2020).
მიიღეთ რჩევები გამოცდილი, ბრძენი ადამიანებისგან და დარჩით პოზიტიურები. აღნიშნეთ
თქვენი თითოეული წარმატება, თქვენ ამას იმსახურებთ, რადგან დიდი ოცნების ასრულება
მარტივი არ არის (Lyn Christian, 2019).

5
გამოყენებული მასალა:
1. Amy Morin, LCSW. (2020, March 29). Verywell Mind. Retrieved from
https://www.verywellmind.com/what-to-do-when-you-have-no-motivation-4796954
2. Daniela Ginta. (2016, May 31). healthline. Retrieved from
https://www.healthline.com/health/depression/depression-motivation-tips#tips
3. healthdirect. (n.d.). Retrieved from https://www.healthdirect.gov.au/motivation-how-to-get-startedand-staying-motivated
4. Kendra Cherry. (2020, Updated on April 27). Retrieved from https://www.verywellmind.com/what-ismotivation-2795378
5. Lyn Christian. (2019, September 30). Soul Salt. Retrieved from https://soulsalt.com/self-motivation/
6. Natalie Cook. (2017, February 24). Retrieved from https://www.nataliecook.com/blog/whymotivation-is-important-in-life
7. Psychology Today. (n.d.). Retrieved from https://www.psychologytoday.com/us/basics/motivation

მასალა მოამზადა :ნინო ჩხაიძემ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

ინტერვიუები მომზადებულია ფსიქოთერაპევტ ანუკა კალმახელიძის პროექტის

 “მშობლის როლი შვილის განვითარებაში” ფარგლებში, 

 სადაც მშობლების მიერ გაჟღერებულ კითხვებს სცემენ პასუხს პროფესიონალი

ფსიქოლოგ , ფსიქოთერაპევტები.

გოგოლა ლოსელიანი – ექიმი, გეშტალტფსიქოთერაპევტი

რა ასაკსა და სირთულეებს უკავშირდება ბიჭებსა და გოგონებში ე.წ. „გარდატეხის ასაკი“ და რა გამოწვევის წინაშე დგებიან მშობლები ამ დროს?

გარდამავალი ასაკი, მოზარდობა, ე.წ. „გარდატეხის ასაკი“ ეს არის                         ბავშვობიდან მოზრდილობაში გადასვლის პერიოდი, როცა ბავშვობა მთავრდება და მიწიფულობა ჯერ არ დამდგარა. ასაკობრივად ეს არის პერიოდი 11 წლიდან 19 წლამდე, რომელიც ხასიათდება სწრაფი ფიზიკური ზრდით და მკვეთრად გამოხატული ფიზიოლოგიური ცვლილებებით. იწყება სქესობრივი ჰორმონების გამომუშავება, მეორადი სასქესო ნიშნების გაჩენა: ბიჭებში ხმის ცვლილება, თმიანობის  მომატება, ეზრდებათ კუნთური მასა. გოგონებში: იზრდება მკერდი, ეწყებათ მენსტრუალური ციკლი. ორგანიზმის ფიზიკური ცვლილებები სწრაფად მიმდინარეობს და მოზარდისთვის მასთან შეგუება რთული პროცესია. იცვლება მოზარდის ფსიქოლოგიური მდგომარეობა. მისი ქცევა იმპულსური და წინააღმდეგობრივია, ხშირად არის უკმაოფილო თავის თავითაც და გარემოთიც.  მათთვის, როგორც ბიჭებისთვის ისე გოგოებისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია გარეგნობა და ყველა დეტალს აქცევენ ყურადღებას. შესაბამისად უმნიშვნელო კომენტარმაც  კი მათი გარეგნობის შესახებ შეიძლება გამოიწვიოს მათში მძიმე ემოციური განცდები. მოზარდი ამ პერიოდისთვის დამახასიათებელი ეგოცენტრულობის გამო მოვლენებს აღიქვამს მხოლოდ საკუთარი თვალთახედვით. უჩნდება სურვილი მშობლებისაგან დამოუკიდებლად მოსინჯონ საკუთარი ძალები,   რაღაც მომენტში სურთ, რომ ჩაიდინონ “გმირობა”. მშობლების ავტორიტეტი იკლებს და იმატებს თანატოლების ავტორიტეტი და გავლენა. დამოუკიდებლობისკენ  და აღიარებისკენ სწრაფვა სახიფათო ქცევების რისკს ზრდის, უჭირთ გამკლავება მოზღვავებულ ემოციებთან,  ენერგიასთან და ამიტომაც ჯერ მოქმედებენ და მერე ფიქრობენ.

სქესობრივი მომწიფების ასაკი განსხვავებულია არა მარტო სხვადასხვა სქესის მოზარდებში, არამედ ერთი სქესის ფარგლებშიც. მაგალითად ბიჭებში ნაადრევი სქესობრივი მომწიფება მათ თავდაჯერებულობას უწყობს ხელს, სიამაყის განცდა აქვთ, პოპულარობით სარგებლობენ თანატოლებს შორის. ნაადრევად მომწიფებული გოგონები კი,  თავს უხერხულად გრძნობენ, ნაკლებად თავდაჯერებულნი არიან. მორიდებულები ხდებიან, გოგონებს ხშირად უჩნდებათ სურვილი დიდ ბიჭებთან მეგობრობისა, რადგან თავისი ტოლი ბიჭები მათთან შედარებით ნაკლებად მომწიფებულები არიან. ,რაც გარკვეულწილად  თვითდამკვიდრების გზაა. გარდატეხის ასაკში თავს იჩენს თვითშეფასების პრობლემა. ბიჭებში დაბალი თვითშეფასება დიდ წილად უკავშირდება თვითდამკვიდრების პრობლემას, რაც შეიძლება გახდეს   სწავლაში ჩამორჩენის, ბულინგის ან ჯგუფში არასასურველი პოზიციის საფუძველი. გოგონებში უფრო მძლავრად განიცდება გარეგნობის საკითხი: სიმაღლე, წონა, გამონაყარი და ა.შ. მოზარდობის პერიოდში ხშირია მჩაგვრელის, მოძალადის როლის მორგება, ასევე ხშირია ჩაგვრის ობიექტად, მსხვერპლად ყოფნის შემთხვევები. მშობლებმა ხშირად არ იციან რა ურთიერთობებში არიან მათი შვილები ჩართული, როგორია მათი სანაცნობო–სამეგობრო  წრე  და ხშირად ყურადღების მიღმა რჩებათ მოზარდის ფსიქოლოგიური მდგომარეობა.  გარდამავალი ასაკი არის საკუთარი თავის ძიების, შეცნობის და თვითდამკვიდრების ხანა. ეს არისა სხვადასხვა როლების მორგების და იდენტობის ფორმირების   ხანა.  ამ ეტაპზე უმნიშვნელოვანესია მშობლების ურთიერთობა მოზარდებთან  ემყარებოდეს თანასწორობის პრინციპს, რაც გულისხმობს პატივისცემას, მოსმენას, თანამშრომლობას და არა განსჯას, კრიტიკას, მიუღებლობას.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

ინტერვიუები მომზადებულია ფსიქოთერაპევტ ანუკა კალმახელიძის პროექტის

 “მშობლის როლი შვილის განვითარებაში” ფარგლებში,

 სადაც მშობლების მიერ გაჟღერებულ კითხვებს სცემენ პასუხს პროფესიონალი

ფსიქოლოგ , ფსიქოთერაპევტები.

გოგოლა იოსელიანი – ექიმი, გეშტალტფსიქოთერაპევტი.

სათამაშოების განაწილება თუ არ უნდა ბავშვს, რამდენად სწორია, რომ ვუთხრა „უნდა ათხოვო“, თუ თავად გადაწყვიტოს, ათხოვოს თუ არა. რამდენად სწორია შენიშვნის მიცემა იმაზე, რომ არ უნდა სათამაშოს სხვისთვის თხოვება?

სათამაშო არის ძალიან მნიშვნელოვანი ნივთი, რომელიც ბავშვის მიერ აღიქმება მის საკუთრებად  და მისი ვინმესთვის  გაზიარება ან ჩუქება მისი გადასაწყვეტია.  თუ ბავშვი  მხოლოდ  ერთისათამაშოთი  თამაშობს 5-6 თვის განმავლობაში და ნებისმიერი სხვა სათამაშო არ შედის მისი ინტერესის სფეროში, შეიძლება ეს რომელიმე დარღვევის სიმპტომი იყოს და საჭიროა სპეციალისტის კონსულტაცია.  2-3 წლის ასაკში იწყება „მე“-ს ცნობიერების ჩამოყალიბება დაამ დროს  „მე“, „ჩემი“ იმდენად მნიშვნელოვანია, რომ ის თავის  სათამაშოებზე  ნებისმიერი სახის „ხელყოფას“ უსაფრთხოების დარღვევად აღიქვამს. მაგალითად, მას შეიძლება ჰქონდეს განცდა, რომ მის საყვარელ სათამაშოს სამუდამოდ ართმევენ.  გარკვეული  ასაკობრივი ჯგუფისთვის ბავშური სიძუნწის გამოვლინებები ბუნებრივია და ის შეიძლება განვითარების ბუნებრივ ეტაპადაც ჩაითვალოს. გარკვეულ ასაკში ბავშვისთვის მთავარია მისი საკუთარი სურვილები. მას ამ ეტაპზე არ შეუძლია სხვისი სურვილების  გათვალისწინება. მშობლის მიერ უნდა იქნას გათვალისწინებული როგორც ბავშვის ასაკობრივი  ისე მისი ინდივიდუალური თავისებურებები. სწორედ ამიტომ არის ერთი და იგივე ასაკის  ბავშვების ქცევა  სხვადასხვა და  თითოეული ინდივიდუალურ მიდგომას საჭიროებს.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”