close

კვლევები

კვლევები

კვლევა: კატებს სახის 276 გამომეტყველება აქვთ🐱

ამერიკელმა მეცნიერებმა შინაური კატების ერთმანეთთან კომუნიკაციის დროს ამ ცხოველების სახეებზე 276 სხვადასხვა გამომეტყველება დააფიქსირეს. ამის შესახებ CNN-ი ჟურნალ Behavioural Processes-ში გამოქვეყნებულ კვლევაზე დაყრდნობით წერს.

ტელეარხის ცნობით, კვლევა ბრიტანი ფლორკივიჩმა და ლორენ სკოტმა 2021-2022 წლებში, კალიფორნიაში ჩაატარეს. ისინი კატების ერთ-ერთ კაფეში მცხოვრებ 53 ცხოველს აკვირდებოდნენ. მეცნიერები ცხოველებს შორის კომუნიკაციას იღებდნენ და 194-წუთიანი ვიდეოკადრების ანალიზი ჩაატარეს. ბიოლოგიურ პროცესებთან (მთქნარება, სუნთქვა) დაკავშირებული კუნთების მოძრაობები კვლევაში ჩართული არ იყო.

მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ კატებს სახის ასობით განსხვავებული გამომეტყველება აქვთ და მათგან 45,7% მეგობრულ დამოკიდებულებას გამოხატავს, 37% კი აგრესიულს. ამასთან, იყო გამომეტყველები, რომელთა გაშიფვრაც მეცნიერებმა ბოლომდე ვერ შეძლეს.

„ჩვენი კვლევა აჩვენებს, რომ კატების კომუნიკაცია იმაზე რთულია, ვიდრე აქამდე გვეგონა“, – ამბობს ფლორკივიჩი.

კვლევაში ასევე აღნიშნულია, რომ კატა მეგობრულ დამოკიდებულებას გამოხატავს, როდესაც ყურები და ულვაშები წინ აქვს წამოწეული, თვალები კი დახუჭული, მაგრამ როცა მას ყურები გაბრტყელებული აქვს, თვალის გუგები კი ვიწრო, ეს ნიშნავს რომ ცხოველი აგრესიულად არის განწყობილი.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
ეკოლოგიაკვლევები

კვლევა: 2070 წლისთვის 3 მილიარდი ადამიანი ექსტრემალური სიცხის პირობებში იცხოვრებს

ევროპელი, ჩინელი და ამერიკელი მეცნიერების კვლევის თანახმად, 2070 წლისთვის 3 მილიარდი ადამიანის საცხოვრებელ ადგილებში ჰაერის ტემპერატურა გაუსაძლისამდე გაიზრდება. ამის შესახებ BBC წერს.

გამოცემის ინფორმაციით, თუ უახლოეს მომავალში სათბურის გაზების დონე არ შემცირდება, უამრავ ადამიანს 29 გრადუსზე მაღალ საშუალო ტემპერატურის პირობებში მოუწევს ცხოვრება. შედეგის მისაღებად სპეციალისტებმა გაეროს პლანეტის მოსახლეობის ზრდის პროგნოზი და გლობალური დათბობის განვითარების მოდელები გამოიყენეს.

მეცნიერები განმარტავენ, რომ ადამიანების უმეტესობა ვიწრო კლიმატურ სივრცეებში ცხოვრობს, სადაც საშუალო ტემპერატურა 11-15C გრადუსს შეადგენს. შედარებით მცირე ნაწილის ბინადრობის არეალში საშუალო ტემპერატურა 20-25C გრადუსია. ადამიანები ასეთ პირობებში ათასობით წლის განმავლობაში ცხოვრობენ, თუმცა, გლობალური დათბობის გამო უამრავი ადამიანის საცხოვრებელი ადგილი ამ „კლიმატურ ნიშებს“ გასცდება.

ცვლილებები შეეხება ჩრდილოეთ ავსტრალიას, ინდოეთს, აფრიკას, სამხრეთ ამერიკას და ახლო აღმოსავლეთის ნაწილებს.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
ეკოლოგიაკვლევები

გრენლანდია ყინულს 7-ჯერ უფრო სწრაფად კარგავს, ვიდრე 1990-იან წლებში

გრენლანდია ყინულს 7-ჯერ უფრო სწრაფად კარგავს, ვიდრე 1990-იან წლებში. ასეთი შეფასება სპეციალისტთა საერთაშორისო ჯგუფმა გააკეთა, რომელმაც 26-წლიანი პერიოდის განმავლობაში სატელიტის დახმარებით შეგროვებული ინფორმაცია გააანალიზა. ინფორმაციას BBC ავრცელებს.

გრენლანდიაზე ყინულის დნობას თავის მხრივ გავლენა აქვს ზღვებში წყლის დონის მატებაზე და სპეციალისტების თქმით, მოცემული ანალიზის თანახმად, ივარაუდება, რომ წყლებში საუკუნის ბოლოს მხოლოდ გრენლანდიის გამო დამატებით 7სმ-იანი ზრდაა მოსალოდნელი.

ეს საფრთხეს უქმნის სანაპიროებთან ახლოს მცხოვრებ მილიონობით ადამიანს.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
ბიოლოგიაკვლევებიმედიცინა

მეცნიერებმა ხანდაზმული და ახალგაზრდა თაგვების სიხლის შეერთებით თაგვების სიცოცხლე გაახანგრძლივეს

მეცნიერებმა ხანდაზმული თაგვების სიცოცხლე მათი სისხლძარღვების ახალგაზრდა თაგვების სისხლძარღვებთან შეერთებით გაახანგრძლივეს და ფიქრობენ, რომ ამ აღმოჩენამ, შესაძლოა, მედიკოსები ხანდაზმულ ადამიანებში სხეულის გაახალგაზრდავების ახალ თერაპიებამდე მიიყვანოს.
მკვლევარებმა, მათ შორის დიუკის უნივერსიტეტის სამედიცინო ცენტრიდან, აღმოაჩინეს, რომ ახალგაზრდა და ხანდაზმული თაგვების სისხლის მიმოქცევის სისტემების ქირურგიული გზით შეერთების პროცესს შეუძლია შეანელოს დაბერება უჯრედულ დონეზე და გაზარდოს ხანდაზმული ცხოველის სიცოცხლის ხანგრძლივობა 10 პროცენტით.
დასკვნები, რომელიც ახლახან გამოქვეყნდა ჟურნალში Nature Aging, მიანიშნებს, რომ ახალგაზრდებს შეუძლიათ ისარგებლონ სისხლში კომპონენტებისა და ქიმიკატების კოქტეილით, რაც ხელს უწყობს სიცოცხლისუნარიანობას.
მეცნიერებმა განაცხადეს, რომ ეს ფაქტორები პოტენციურად შეიძლება გამოყოფილ იქნას როგორც სწრაფი სამკურნალო თერაპია სხეულის გასაახალგაზრდაველად და ხანდაზმული ადამიანებისთვის სიცოცხლის წლების გასახანგრძლივებლად.
“ეს არის პირველი მტკიცებულება იმისა, რომ პროცესს, რომელსაც ჰეტეროქრონული პარაბიოზი ეწოდება, შეუძლია შეანელოს დაბერების ტემპი, რასაც თან ახლავს სიცოცხლის ხანგრძლივობისა და ჯანმრთელობის გახანგრძლივება“, – განაცხადა დიუკის უნივერსიტეტის მედიცინის სკოლის მეცნიერმა, კვლევის უფროსმა ავტორმა ჯეიმს უაითმა.
კვლევა ცდილობდა დაედგინა ჰეტეროქრონული პარაბიოზის სარგებელი – რომელიც შესრულებულია ორი სხვადასხვა ასაკის ცხოველის ქირურგიული შერწყმით, რათა ხელი შეუწყოს საერთო სისხლის მიმოქცევის სისტემას – იყო ხანმოკლე თუ უფრო ხანგრძლივი.
კვლევაში მონაწილე ახალგაზრდა თაგვი ოთხი თვის იყო, ხოლო უფროსი – ორი წლის. მეცნიერებმა დაკვირვების დროს დაადგინეს, რომ ხანდაზმულ თაგვებს ფიზიოლოგიური შესაძლებლობები გაუუმჯობესდათ და 10 პროცენტით მეტხანს ცხოვრობდნენ, ვიდრე თაგვების, რომლებსაც ეს პროცედურა არ გაუვლიათ.
მკვლევარებმა დაადგინეს, რომ გამაახალგაზრდავებელი ეფექტი ნარჩუნდება განცალკავებიდან ორი თვის შემდეგაც და ასევე დააფიქსირეს, რომ რაც უფრო დიდხანს იზიარებდნენ ცხოველები სისხლის მიმოქცევას, მით უფრო დიდხანს გრძელდებოდა დაბერების საწინააღმდეგო სარგებელი მას შემდეგ, რაც ეს ორი ერთმანეთთან აღარ იყო დაკავშირებული.
კვლევის თანახმად, უჯრედულ დონეზეც, პარაბიოზის პროცესი, როგორც ჩანს, მკვეთრად ამცირებს სისხლის ასაკის ქიმიურ ნიშნებს.
წარმატებული შედეგის მიუხედავად, მეცნიერები პარაბიოზის პროცესის გამოყენებით ადამიანების დაწყვილებას არ გეგმავენ, რადგან ეს არა მხოლოდ არაპრაქტიკული, არამედ არაეთიკურიცაა, რადგან ნიშნავს 50 და 18 წლის ადამიანების დაახლოებით რვა წლის განმავლობაში დაწყვილებას.

წყარო : independent.co.uk

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
კვლევებიმედიცინა

კოვიდის შემდგომ პერიოდში ტვინის დაბინდვა სისხლში თრომბებს უკავშირდება

გაერთიანებულ სამეფოში ჩატარებული კვლევა მიანიშნებს, ე.წ. “ხანგრძლივი კოვიდის” ზოგიერთი საერთო სიმპტომი, მათ შორის ტვინის დაბინდვა და გადაღლილობა შესაძლოა, სისხლში ან ფილტვებში სისხლის შენადედების, თრომბების წარმოქმნით აიხსნას.
მეცნიერების განცხადებით, კვლევაში მონაწილე 1 837 ადამიანიდან, რომლებიც “კოვიდის” გამო საავადმყოფოში გადაიყვანეს, სისხლის ორი ცილა მიუთითებს, რომ ერთ-ერთი მიზეზი თრომბებია.
ითვლება, რომ ასეთი პაციენტების 16%-ს უჭირს აზროვნება, კონცენტრაცია ან დამახსოვრება მინიმუმ ექვსი თვის განმავლობაში.
ოქსფორდისა და ლესტერის უნივერსიტეტების კვლევითი ჯგუფი ხაზს უსვამს, რომ მათი დასკვნები ეხება მხოლოდ საავადმყოფოში მოთავსებულ პაციენტებს, საჭიროა შემდგომი გამოკვლევა, სანამ შეძლებენ რაიმე პოტენციური მკურნალობის შეთავაზებას ან დატესტვას, ისინი აკვირდებოდნენ კოგნიტურ პრობლემებს მხოლოდ 6 და 12 თვეში და ტესტებისა და კითხვარების მეშვეობით.
კვლევის ავტორმა, ოქსფორდის უნივერსიტეტის პროფესორმა პოლ ჰარისონმა განაცხადა, რომ მაჩვენებლებისა და შესაძლო მექანიზმების იდენტიფიცირება “საკვანძო ნაბიჯია” პოსტ-კოვიდური პეროდის ტვინის დაბინდვის ასახსნელად, მაგრამ შეიძლება არსებობდეს ხანგრძლივი “კოვიდის” მრავალი განსხვავებული მიზეზი.
“კოვიდ 19”-ის ჰოსპიტალიზაციის შემდგომი კვლევა, რომელიც Nature Medicine-ში გამოქვეყნდა, ტვინის დაბინდვაში ცილა ფიბრინოგენსა და ცილის ფრაგმენტ D-დიმერის მაღალ დონეს ადანაშაულებს.
კვლევის ავტორმა ოქსფორდის უნივერსიტეტიდან, დოქტორმა მაქს თაქეთმა განაცხადა, რომ „ფიბრინოგენიც და D-დიმერიც ჩართულია სისხლის შედედებაში და, შესაბამისად, შედეგები ამყარებს ჰიპოთეზას, რომ სისხლის შედედება არის პოსტ-კოვიდური პერიოდის კოგნიტური პრობლემების მიზეზი.
“ფიბრინოგენი შეიძლება პირდაპირ მოქმედებდეს ტვინზე და მის სისხლძარღვებზე, მაშინ როცა D-დიმერი ხშირად ასახავს თრომბებს ფილტვებში და ტვინში არსებული პრობლემების მიზეზი, შესაძლოა, ჟანგბადის ნაკლებობა იყოს”, -განაცხადა მაქს თაქეთმა.
D-დიმერის მაღალი დონის მქონე პირები ასევე: უჩიოდნენ ძლიერ დაღლილობას და ქოშინს და როგორც წესი, უჭირდათ სამუშაოს შესრულება.
აღსანიშნავია, რომ მსგავსი შედეგები აჩვენა აშშ-ში ჩატარებულმა კვლევამაც.

წყარო : bbc.com

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
კვლევები

მიკროპლასტიკები ყველა ორგანოში, მათ შორის ტვინშიც აღმოაჩინეს

მეცნიერებმა, რომლებიც ჯანმრთელობაზე მიკროპლასტიკების შესაძლო გავლენას იკვლევენ, თაგვებზე ჩატარებული ექპერიმენტის დროს რამდენიმე შემაშფოთებელი შედეგი აღმოაჩინეს.
როდესაც ხანდაზმული და ახალგაზრდა მღრღნელები სამი კვირის განმავლობაში სვამდნენ წყალს, რომელშიც პლასტმასის მიკროსკოპული ფრაგმენტები იყო, როდ აილენდის უნივერსიტეტის მკვლევარებმა დაადგინეს, რომ დამაბინძურებლების კვალი პაწაწინა ძუძუმწოვრების სხეულის ყველა ორგანოში, მათ შორის ტვინში დაგროვდა.
თაგვებმა, რომლებიც სამი კვირის განმავლობაში მიკროპლასტიკით დაბინძურებულ წყალს სვამდნენ, საკონტროლო ჯგუფთან შედარებით მნიშვნელოვანი ქცევითი ცვლილებები აჩვენეს, ცვლილებები, რომლებიც განსაკუთრებით გამოხატული იყო ხანდაზმულ თაგვებში.
სამი კვირის შემდეგ მიკროპლასტიკების წითელი ფლურესცენციული ნაწილაკები აღმოაჩინეს ყველა ტიპის ქსოვილში, რომელიც ჯგუფმა გამოიკვლია: ტვინში, ღვიძლში, თირკმელებში, კუჭ-ნაწლავის ტრაქტში, გულში, ელენთასა და ფილტვებში. პლასტმასი ასევე იყო თაგვების განავალსა და შარდში.
ფაქტი, რომ დამაბინძურებლები საჭმლის მომნელებელი სისტემის გარეთ აღმოაჩინეს, იმაზე მეტყველებს, რომ ისინი სისტემურ ცირკულაციას გადიან .
განსაკუთრებით შემაშფოთებელია დამაბინძურებლების არსებობა ტვინში. ეს მიუთითებს, რომ ამ პოტენციურად ტოქსიკურ დამაბინძურებლებს შეუძლიათ გადალახონ იმუნური ბარიერი, რომელიც ცენტრალურ ნერვულ სისტემას სხეულის დანარჩენი სისხლის ნაკადისგან გამოყოფს, რამაც, შესაძლოა, ნეიროკოგნიტური პრობლემები გამოიწვიოს.
კვლევის ავტორების განცხადებით, პოლისტიროლის მიკროპლასტიკას შეუძლია ძუძუმწოვრების ტვინში გადაადგილება და შთანთქმის შემდეგ მავნე ზემოქმედების მოხდენა.
მათ აღმოაჩინეს, რომ ცილა GFAP-ი, რომელიც მხარს უჭერს თავის ტვინში არსებულ უჯრედებს, მიკროპლასტიკების მიღების შემდეგ შემცირდა.
“GFAP-ის შემცირება დაკავშირებულია ზოგიერთი ნეიროდეგენერაციული დაავადების ადრეულ სტადიებთან, მათ შორის ალცჰეიმერის დაავადებასთან, ასევე დეპრესიასთან”, – აცხადებენ კვლევის ავტორები. ისინი მომავალ კვლევებში ამ ცვლილების შესწავლას გეგმავენ.
კვლევა ჟურნალ International Journal of Molecular Science-ში გამოქვეყნდა.

წყარო : sciencealert.com

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
კვლევებიმედიცინა

რატომ არის საჭირო რამდენიმე კვირა, რომ ანტიდეპრესანტით მკურნალობისას თავი უკეთ ვიგრძნოთ

SSRI-ები, ანუ სეროტონინის უკუმიტაცების სელექტიური ინჰიბიტორები, დეპრესიის სამკურნალო მედიკამენტთა ერთ-ერთი ჯგუფია. ცნობილია, რომ მათ მოქმედებას კვირები სჭირდება, სანამ მკურნალობის დაწყების შემდეგ რაიმე გაუმჯობესებას ვიხილავდეთ.

თუკი ამის მიზეზს გავიგებთ, ექიმები მეტი დამაჯერებლობით დაარწმუნებენ პაციენტებს, რომ მკურნალობა განაგრძონ, ეს კი უამრავ ადამიანს დაეხმარება. სწორედ ამიტომ, მეცნიერებმა ამ საკითხის შესწავლა გადაწყვიტეს და ადამიანებზე ამ ტიპის პირველი კვლევა ჩაატარეს.

მკვლევართა გუნდმა ჯანმრთელ ზრდასრულებს SSRI მედიკამენტი მისცა და ამის შემდეგ სინაფსებში, ანუ ნეირონულ კავშირებში, ფიზიკური ცვლილებები შეაფასა. დადგინდა, რომ SSRI-ების მიმღებ პირებში ნეირონული კავშირები თანდათანობით მატულობს ტვინის ახალ ქერქსა და ჰიპოკამპუსში. სწორედ ამან შეიძლება ახსნას, რატომაა ეფექტის შესაგრძნობად კვირები საჭირო.

SSRI-ები ტვინში სეროტონინის, ერთ-ერთი ნეიროტრანსმიტერის, დონეების გაზრდით აუმჯობესებს გუნება-განწყობას. ეს მედიკამენტები ყველა ადამიანს მაინც არ ეხმარება, ხოლო მეცნიერებმა ზუსტად არ იციან, რა მექანიზმით მუშაობს ისინ.

არსებობს მოსაზრება, რომ SSRI-ები ადამიანის ტვინში სინაფსების პლასტიკურობას ზრდის. ეს ნეირონული კავშირების ერთგვარი უნარია, დროთა განმავლობაში გაძლიერდეს ან შესუსტდეს. მიჩნეულია, რომ სინაფსების პლასტიკურობა დასწავლის, მეხსიერებისა და განწყობის რეგულაციისთვის არის მნიშვნელოვანი.

ჰიპოთეზის შესამოწმებლად მეცნიერებმა კვლევა ჩაატარეს 32 ზრდასრულზე, რომელთაც დეპრესიის ისტორია არ ჰქონიათ. ცდისპირთა ნაწილს 20 მილიგრამ ესციტალოპრამს (ერთ-ერთი SSRI) აძლევდნენ 5 კვირის განმავლობაში, ნაწილს კი — პლაცებოს, ანუ რეალური ეფექტის არმქონე ყალბ მედიკამენტს შედეგების შესადარებლად. ხორციელდებოდა ორმაგად ბრმა კონტროლი.

მკვლევრებმა შემდეგ სკანირების სპეციალური ტექნოლოგია გამოიყენეს და ტვინში ცილის, სახელად SV2A-ის, დონეები შეამოწმეს. ეს მაჩვენებელი ტვინში სინაფსების არსებობაზე მეტყველებს. რაც მეტია ეს ცილა კონკრეტულ ადგილას, მით მეტია აქ სინაფსებიც.

სკანირებით დადგინდა, რომ ჯგუფებს შორის სინაფსების პლასტიკურობის ზრდა მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდა. მათ, ვინც ესციტალოპრამს იღებდნენ, ტვინის ახალ ქერქსა და ჰიპოკამპუსში მეტი SV2A ჰქონდათ, ვიდრე პლაცებოს მიმღებ ადამიანებს.

ახალი ქერქი, იგივე ნეოკორტექსი, ტვინის მოცულობის დაახლოებით ნახევარს იკავებს და საკმაოდ რთულად გასაგები სტრუქტურაა. იგი არაერთ რთულ ფსიქიკურ პროცესშია ჩართული, მათ შორის ემოციებში, სენსორულ აღქმასა და შემეცნებაში. ესციტალოპრამის მიმღებ პირებს ჰიპოკამპუსში (ეს სტრუქტურა დამახსოვრებასა და დასწავლაში გვეხმარება) მცირედით ჰქონდათ SV2A-ის სიხშირე მომატებული.

შესაბამისად, SSRI-ები სინაფსების სიხშირეს ზრდის ტვინის იმ რეგიონებში, რომლებიც დეპრესიას უკავშირდება.

საგულისხმოა, რომ განსხვავებების გაჩენას გარკვეული დრო დასჭირდა. კონტექსტისთვის, საშუალოდ 29 დღის განმავლობაში ორ ჯგუფს შორის SV2A-ის კონცენტრაციები მნიშვნელოვნად არ განსხვავდებოდა.

ანალიზის მიხედვით, ადამიანებში, რომლებიც ესციტალოპრამს უფრო დიდხანს იღებდნენ, სინაფსების სიხშირეც უფრო მეტად იყო გაზრდილი.

მაშასადამე, მონაცემები იმაზე მეტყველებს, რომ სინაფსები კვირების განმავლობაში იმატებს. შესაბამისად, სწორედ ასე შეიძლება ახსნას, თუ რატომაა საჭირო დრო, რომ ანტიდეპრესანტების მოქმედების შედეგი ვიხილოთ. მკვლევრებს პლაცებოს მიმღებ პირებში არანაირი შედეგი არ უხილავთ.

ექსპერიმენტი ჯანმრთელ ადამიანებზე ჩატარდა, რათა კლინიკურ სიმპტომებს ან ტვინის რაიმე პათოლოგიას დაბრკოლებები არ შეექმნა და უკეთ შეეფასებინათ სინაფსების პლასტიკურობაზე SSRI-ების გავლენა. სწორედ ამიტომ, დამატებითი კვლევებია საჭირო იმის დასადგენად, დეპრესიის მქონე ადამიანებშიც ანალოგიურად ხდება თუ არა; ასევე, არის თუ არა ეს დაკავშირებული ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუმჯობესებასთან.

ნაშრომის ავტორებმა კვლევა ნეიროფსიქოფარმაკოლოგიის ევროპული კოლეჯის კონფერენციაზე წარადგინეს. რეფერირებად ჟურნალში იგი მალე გამოქვეყნდება.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
კვლევები

ყოველდღიური ხმები, რომლებიც სმენის დაქვეითებას იწვევს – რჩევები, როგორ შევამციროთ ზიანი

ყოველდღე, სხვადასხვა დონეზე სხვადასხვა ტიპის ხმაურს ვაწყდებით. ხმამაღალი მუსიკის მოსმენა თინეიჯერებსა და მოზარდებში ხმის ზემოქმედების გავრცელებული ტიპია, მაგრამ ეს ზემოქმედება შეიძლება მოხდეს ნებისმიერ ასაკში. დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრები (CDC) განსაზღვრავს მუსიკას სმარტფონებიდან ან სხვა პირადი მოსასმენი მოწყობილობებიდან, როგორც ყოველდღიური აქტივობა, რომელიც შეიძლება გამოიწვიოს სმენის დაქვეითება. მაგრამ ბევრმა სხვა ყოველდღიურმა ხმამ შეიძლება დააზიანოს თქვენი სმენა.

როგორ აზიანებს ხმაური ჩვენს სმენას?

2023 წელს გამოქვეყნებული კვლევა აჩვენებს, რომ ხმამაღალმა ხმაურმა შეიძლება დააზიანოს შიდა ყურის უჯრედები, გარსები, ნერვები და სხვა სტრუქტურები, როგორიცაა კოხლეა, რაც იწვევს სმენის სენსორულ დაქვეითებას ან ნერვის სიყრუეს. CDC-ის თანახმად, ხმამაღალი ხმების ზემოქმედებამ შეიძლება გამოიწვიოს სმენის სწრაფი ან დაგვიანებული დაკარგვა. სმენის სწრაფი დაქვეითება შეიძლება მოხდეს მაღალი ხმების ხანმოკლე ზემოქმედებით, ხოლო დაგვიანებული სმენის დაკარგვა ხდება ხმაურის განმეორებით ზემოქმედებით. ამის გამო, მნიშვნელოვანია იცოდეთ პრევენცია, როგორ ავირიდოთ თავიდან ზედმეტი ხმაური.

CDC-ის თანახმად , ქვემოთ მოყვანილი სიმპტომები შეიძლება ნიშნავს, რომ თქვენ გაქვთ ხმაურით გამოწვეული სმენის დაქვეითება.

ხმები ჩახლეჩილია ან დამახინჯებულია. დროთა განმავლობაში საუბრები ძნელი მოსასმენი ხდება და შეიძლება ტელევიზორის ხმა გაზარდოთ.

სატელეფონო საუბრები რთული მოსასმენი ხდება.

თქვენ ხშირად სთხოვთ სხვებს, ისაუბრონ ჩვეულებრივზე ხმამაღლა.

ტინიტუსი – ხმა, რომელიც აღწერილია როგორც ზუზუნი ან შუილი ყურებში, ხშირია ხმამაღალი ხმების ზემოქმედებით

Hearing Health Foundation იტყობინება, რომ ხმაურის განმეორებითმა ზემოქმედებამ შეიძლება დააზიანოს წონასწორობა ან ვესტიბულური ორგანოები შიდა ყურში. ხმაურის ზემოქმედებით ამ სტრუქტურების დაზიანებამ შეიძლება გამოიწვიოს თავბრუსხვევა, დისბალანსი და მხედველობის დაბინდვა.

სმენა და ჯანმრთელობა მჭიდროდ არის დაკავშირებული ერთზე მეტი გზით. 2023 წლის მარტში გამოქვეყნებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ გზის ხმაური დაკავშირებულია მაღალ წნევასთან (ჰიპერტენზია). კვლევამ ასევე დაადგინა, რომ საგზაო ხმაურის ქრონიკულმა ზემოქმედებამ შეიძლება გამოიწვიოს სისხლში გლუკოზის მომატება (ჰიპერგლიკემია), მაღალი ქოლესტერინი (ჰიპერქოლესტერინემია) და სისხლის შედედების ფაქტორის გააქტიურება, რაც გულ-სისხლძარღვთა დაავადების განვითარებასთან დაკავშირებული პირობაა.

სმენის დაქვეითებით გამოწვეული სხვა გართულებები არის შფოთვისა და დეპრესიის უფრო ხშირი შემთხვევები . სმენის დაკარგვის გავლენა ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე შორსმიმავალია და შეიძლება გამოიწვიოს სოციალური გათიშვა, გაღიზიანება, ბრაზი და ყურადღების ნაკლებობა. ჯანდაცვის ეროვნული ინსტიტუტი იუწყება, რომ სმენის დაკარგვა ასევე ასოცირდება კოგნიტურ დაქვეითებასთან და ხანდაზმულებში დემენციის განვითარებასთან.

ჩვენ ყოველდღიურად ვხვდებით მრავალ ხმაურს, რომელთაგან ზოგიერთმა შეიძლება ზიანი მიაყენოს ჩვენს სმენას. ნორმალური საუბარი მოდის დაახლოებით 60 დეციბელზე. 85 დეციბელის ან მეტი ბგერების ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში ზემოქმედებამ შეიძლება ზიანი მიაყენოს ჩვენს სმენას. თუ ხმა 120 დეციბელზე მეტ დონეს მიაღწევს, ეს დაზიანება შეიძლება ბევრად უფრო სწრაფად მოხდეს.

აქ არის საერთო ხმები და ხმის დონეები სმენისა და კომუნიკაციის ცენტრიდან, რომელიც შეიძლება ყოველდღიურად განვიცადოთ.

ყოველდღიური აქტივობები

ჭურჭლის სარეცხი მანქანები, სარეცხი მანქანები და კონდიციონერები 50-დან 75 დბ-მდე

მტვერსასრუტები 60-დან 85 დბ-მდე

თმის საშრობი 60-დან 95 დბ-მდე

მაღვიძარა, ტოსტერები, ტელეფონების დარეკვა და კარის ზარები დაახლოებით 80 დბ

კვების პროცესორები, მიქსერები და ბლენდერები 80-დან 90 დბ-მდე

მოტოციკლები ან ჭუჭყიანი ველოსიპედები 80-დან 110 დბ-მდე

ქალაქის მოძრაობა 85 დბ

მუსიკის მოსმენა 112 დბ ან მეტი (რეკომენდებულია ამ მოწყობილობების დონეების შენარჩუნება 60-დან 85 დბ- მდე, რათა თავიდან აიცილოთ სმენის დაზიანება).

სმენის დაცვის მეთოდები შეიძლება განსხვავდებოდეს თქვენი მდებარეობისა და საქმიანობის მიხედვით.

აქ მოცემულია რამდენიმე ზოგადი რჩევა სმენის დაკარგვის თავიდან ასაცილებლად:

მოშორდით ხმაურის წყაროებს და ატარეთ სმენის დაცვა.

თვალყური ადევნეთ ხმაურის დონეს სმარტფონის აპლიკაციის გამოყენებით, რათა იცოდეთ, როდის ემუქრება თქვენს სმენას საფრთხე.

პერიოდულად გააკეთეთ მოსმენის შესვენებები.

შეწყვიტე ის, რასაც აკეთებ, თუ გრძნობ ტკივილს ან ყურებში ხმაურს.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
კვლევები

სიცოცხლისა და ელექტრონიკის სინთეზი: შექმნეს პროთეზი, რომელიც ადამიანის ძვლებსა და ქსოვილებს ერწყმის

50 წლის შვედ ქალს, კარინს, უკვე ახალი ბიონიკური კიდური აქვს, რომელიც მის ბუნებრივ ქსოვილებს პირდაპირ ერწყმის და არაერთი მოქმედების ეფექტიანად შესრულების საშუალებას აძლევს. კარინმა ხელი ორი ათწლეულის წინ დაკარგა, ტექნოლოგიის წყალობით კი მისი ცხოვრების ხარისხი უკვე საგრძნობლად გაუმჯობესდა.

ახალ ბიონიკურ ხელს Mia Hand შეარქვეს. იგი იტალიურმა კომპანია Prensilia-მ შექმნა, რომელიც რობოტულ და ბიოსამედიცინო მოწყობილობებზე მუშაობს.

ბიონიკური ხელი რევოლუციურ ტექნოლოგიას ეფუძნება, რომელიც მომხმარებლის ძვლებს, კუნთებსა და ნერვებს პირდაპირ უკავშირდება. ასე მანქანა-ადამიანის ინტერფეისი იქმნება, რომელიც ხელოვნურ ინტელექტს საშუალებას აძლევს, ტვინის სიგნალები ზუსტ, თუმცა მარტივ მოქმედებებში გადმოიტანოს.

განსხვავებით ტრადიციული ტექნოლოგიებისგან, სენსორული ელექტროდები რობოტული ხელის შიგნითაა ჩამაგრებული და არა გარედან, ამიტომ ხელი პირდაპირ ნერვულ სტიმულაციას მუდმივად აღიქვამს, ყოველგვარი შეფერხებების გარეშე.

შედეგად ხელოვნური ხელის მქონე კარინს უკვე შეუძლია, გარკვეულ დონეზე შეხება იგრძნოს და ხუთივე ბიონიკური თითი ცალ-ცალკე ამოძრაოს შემთხვევათა 95%-ში. ქალი ყოველდღიური აქტივობების 80%-ს ასრულებს წარმატებით: ამზადებს საკვებს, საგნებს ხელში იჭერს, სარგებლობს ელვა შესაკრავებით და ა.შ.

მკვლევრების თქმით, ეს პირველი შემთხვევაა, როდესაც შიგნით ჩასმულმა ელექტროდებმა იდაყვს ქვემოთ ხანგრძლივად იმუშავა. ცნობილია, რომ ტრადიციული პროთეზების შემთხვევაში ელექტროდები უმეტესად გარედანაა მიმაგრებული.

როცა ელექტროდები შიგნითაა, სენსორული სიგნალები ამ დროს რობოტულ ხელში ისევე კარგად არ გადაადგილდება, ამიტომ კიდურის მართვა შედარებით შეზღუდულია. ეს პრობლემა პროთეზული ტექნოლოგიების კუთხით დაახლოებით 60 წელია არსებობს.

ინჟინერი მაქს ორტის კატალანი, კვლევის ხელმძღვანელი, ათი წელი მუშაობდა უკეთეს ვარიანტზე — “ოსეოინტეგრაციაზე“. ამ დროს, როცა იმპლანტანტი ადამიანის ძვალზე თავსდება, ძვლის უჯრედები იმპლანტანტის გარშემო იზრდება.

“ინტეგრაცია იმდენად ძლიერია, რომ რეალურად შეგვიძლია, ხელოვნური კიდური პირდაპირ ჩონჩხს მივამაგროთ”, — განმარტავს ორტის კატალანი ვიდეოში.

მისი თქმით, როცა ეს ტექნიკა რეკონსტრუქციულ ქირურგიას ერწყმის, “ნამდვილად შეუძლია ბიოლოგია და ელექტრონიკა გააერთიანოს”.

პროთეზისთვის ინტერფეისის უზრუნველსაყოფად ქალს ორი იმპლანტანტი მიამაგრეს იდაყვისა და სხივის ძვლებზე. შემდეგ კარინის ფეხიდან აღებული ქსოვილი ამ იმპლანტანტებს მიუერთეს, რათა ამპუტირებული ხელის ნარჩენზე არსებული კუნთები და ნერვები რაიმეს მიმაგრებოდა.

ფოტო: Ortiz Catalán et al., Science Robotics, 2023

საგულისხმოა, რომ გადანერგილი კუნთის ქსოვილებს შიგნით ელექტროდები იყო, რათა ინტერფეისისათვის სიგნალების მიწოდება გაეძლიერებინა.

ტრადიციულ პროთეზებთან შედარებით, ტექნოლოგიის მეშვეობით კარინს მოჭიდების სიზუსტე ოთხჯერ გაუუმჯობესდა. საგულისხმოა ისიც, რომ მას პროთეზის მიღების შემდეგ ძლიერი ფანტომური ტკივილი მნიშვნელოვნად შეუმცირდა და ნაკლები მედიკამენტის მიღება ესაჭიროება. ამას გარდა, ვინაიდან ხელოვნური ხელი პირდაპირ ძვალზეა მიმაგრებული, მისი ტარება ბევრად მარტივია, ვიდრე ტრადიციული პროთეზების.

ბიონიკური შემქმნელი ორტის კატალანი ამჟამად უკრაინაშია, რათა ომისას ამპუტირებულ ადამიანებს დაეხმაროს.

კვლევა გამოცემაში Science Robotics გამოქვეყნდა.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
კვლევები

წყნარი ოკეანის ქვეშ წყლის უზარმაზარი რეზერვუარი იმალება — კვლევა

მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ ახალი ზელანდიის სანაპიროს მიმდებარედ, წყნარი ოკეანის ქვეშ, წყლის უზარმაზარი ბუნებრივი რეზერვუარია, რომლითაც, შესაძლოა, ამ რეგიონში ნელი მიწისძვრების არსებობა აიხსნას.

სპეციალისტების თქმით, ზღვის ფორმირებისთვის საკმარისი სითხე ვულკანურ ქანებშია მომწყვდეული, რომლებიც 120-125 მილიონი წლის წინ, ადრეულ ცარცულ პერიოდში, წარმოიქმნა. ამ დროს ლავის გიგანტურმა ნაკადმა დედამიწის ქერქში ამოხეთქა და გამყარებისას დიდ პლატოდ იქცა. მას შემდეგ ის დანალექის სქელმა ფენებმა დაფარა და წყნარი ოკეანის ფსკერის ქვეშ 3 კილომეტრ სიღრმეში ჩამარხა.

მკვლევრებმა ახალი ზელანდიის ჩრდილოეთ კუნძულის აღმოსავლეთ სანაპიროს გასწვრივ არსებული ნაპრალი შეისწავლეს და დაასკვნეს, რომ ზემოხსენებული ქანები უჩვეულოდ სველია. წყალი მათი მოცულობის თითქმის ნახევარზეა პასუხისმგებელი, რაც ფსკერის გაბურღვისას მოპოვებული ნიმუშების ანალიზმა აჩვენა.

ავტორები ამბობენ, რომ 7-10 მილიონი წლის ოკეანური ქერქი, როგორც წესი, ნაკლებად სველი უნდა იყოს. მათი თქმით, ვულკანური პლატოს გარშემო არსებულმა წყალმა ქანების ეროზია გამოიწვია და მათ ფოროვანი, ფიჭის მსგავსი, სტრუქტურა მიანიჭა. შედეგად, იქ წყალი დაგროვდა და დროთა განმავლობაში უფრო მეტი სითხე შეიწოვა.

ფოტო: Andrew Gase

ამ რეზერვუარს ჰიკურანგის ნაპრალისგან 15 კილომეტრის მოშორებით მიაგნეს. ესაა ადგილი, სადაც წყნაროკეანური ტექტონიკური ფილა ავსტრალიის ფილის ქვეშ, პლანეტის მანტიაში, იძირება. მათი ურთიერთქმედებით ნელი მიწისძვრები წარმოიქმნება, რომლებმაც შესაძლოა, თვეობით გასტანოს და ზედაპირი თითქმის არ დააზიანოს.

ასეთი მოვლენები მსოფლიოში მხოლოდ რამდენიმე ადგილას ხდება, მათ შორის წყნარი ოკეანის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, იაპონიაში, ახალ ზელანდიასა და მექსიკაში. ამ ფენომენს წყლის მიწისქვეშა რეზერვუარებთან აკავშირებენ, რადგან ფილების ურთიერთზეწოლისას სითხე მაღალ წნევას ქმნის, რაც მიწისძვრის წინმსწრები პროცესის შენელებას იწვევს.

ასეთი რეზერვუარის არსებობას მეცნიერები კომპიუტერული სიმულაციებისა და ლაბორატორიული ექსპერიმენტების საფუძველზე პროგნოზირებდნენ. ახლა კი მათ სეისმური მონაცემების მეშვეობით ზემოხსენებული რეგიონის სამგანზომილებიანი გამოსახულება მოიპოვეს და წყლის შემცველი ქანები გამოავლინეს.

ავტორთა ნაშრომი გამოცემაში Science Advances გამოქვეყნდა.

წყარო : on.ge

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
1 27 28 29 30 31 114
Page 29 of 114