კვლევები

ავსტრალიელმა მეცნიერებმა მასშტაბური კვლევით დაადგინეს, რომ გენეტიკურად ქალები დეპრესიის უფრო მაღალი რისკის წინაშე არიან, ვიდრე კაცები. შესაძლოა, ამან მსგავსი აშლილობის მკურნალობის გზები შეცვალოს და მეტად პერსონალიზებული გახადოს.

სპეციალისტებმა დეპრესიის მქონე 200 000-მდე ადამიანის დნმ შეისწავლეს, რათა ამ მდგომარეობისთვის დამახასიათებელი გენეტიკური ინდიკატორები გაეანალიზებინათ. აღმოჩნდა, რომ ქალებში ასეთი გენეტიკური მარკერები კაცებისას თითქმის ორჯერ აღემატება. ეს ნიშნავს, რომ მათში დეპრესიის ჩამოყალიბების შანსები ბევრად მეტია.

საერთო ჯამში, მეცნიერებმა 13 000 ისეთი გენეტიკური მარკერი გამოავლინეს, რომლებიც ქალებში დეპრესიას უკავშირდება. შედარებისთვის, კაცებში ეს რაოდენობა 7000 იყო.

მნიშვნელოვანია ისიც, რომ ზოგიერთი მსგავსი გენეტიკური წინაპირობა მეტაბოლიზმსა და ჰორმონების წარმოქმნაზეც აისახება. ავტორების თქმით, ეს შეიძლება იმის ახსნაში დაგვეხმაროს, რატომ აქვთ დეპრესიით მცხოვრებ ქალებს ხშირად მეტაბოლური სიმპტომები, მაგალითად, სხეულის მასისა და ენერგიის დონის ცვლილება.

“აქამდე არ მოგვეპოვებოდა დასაბუთებული კვლევა, რომელიც ახსნიდა, რატომ ვლინდება დეპრესია ქალებსა და კაცებში სხვადასხვანაირად — მათ შორის არც გენეტიკის შესაძლო როლის შესახებ. უფრო და უფრო მეტს ვიგებთ, რამდენი პრეპარატი იქმნება, რომლებიც ძირითადად კაცებზეა ორიენტირებული”, — აცხადებენ ავტორები.

კლინიკური დეპრესია მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული მენტალური აშლილობაა. ის მსოფლიოს მასშტაბით 300 მილიონზე მეტ ადამიანს აწუხებს, ამიტომ აღნიშნული საკითხის სიღრმისეულად გაანალიზება მნიშვნელოვანია.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

დედამიწაზე არსებული ორგანიზმების უმეტესობა სუნთქვისთვის ჟანგბადს იყენებს. თუმცა, ზოგიერთი სიცოცხლის ფორმა, განსაკუთრებით მიკრობები, სხვა ქიმიკატებს იყენებენ, როდესაც ჟანგბადი მწირია. earth.com- ის ცნობით, ასეთი მიკრობები ახლახან აღმოაჩინეს იელოუსტოუნის ცხელი წყაროების შემსწავლელმა მკვლევრებმა.

ჟურნალ „Nature Communications“ -შიმეცნიერებმა აღწერეს იელოუსტოუნის პარკიდან აღებული ბაქტერიული ნიმუშებით ჩატარებული კვლევა. ისინი წერენ, რომ პარკში აღმოჩენილმა Aquarificales ბაქტერიამ ეჭვქვეშ დააყენა ტრადიციული მოსაზრება, რომ ორგანიზმები ერთი აირით სუნთქავენ. გარკვეულ პირობებში ეს ორგანიზმი როგორც ჟანგბადს, ასევე გოგირდს იყენებს. ეს ნიშნავს, რომ ერთდროულად ორი მეტაბოლური პროცესი, ანუ ნივთიერებათა ცვლა, მიმდინარეობს.

„სხვა ახსნა არ არსებობს, გარდა იმისა, რომ ეს უჯრედები ელემენტარულ გოგირდთან ერთად ჟანგბადსაც სუნთქავენ“, – თქვა მონტანას სახელმწიფო უნივერსიტეტის კვლევის წამყვანმა ავტორმა, ლიზა კელერმა.

კელერმა განმარტა, რომ ბაქტერიების უნარი, ერთდროულად შეასრულონ ორივე პროცესი, ეჭვქვეშ აყენებს ჩვენს გაგებას იმის შესახებ, თუ როგორ გადარჩებიან მიკრობები, განსაკუთრებით დინამიურ, დაბალი ჟანგბადის შემცველ გარემოში, როგორიცაა ცხელი წყაროები. ეს, როგორც წესი, სიცოცხლისთვის რთული გარემოა, მაღალი ტემპერატურით, გახსნილი მინერალებითა და ბუშტუკოვანი გაზებით. ჟანგბადი ცხელ წყალში ნაკლებად იხსნება, ვიდრე ცივ წყალში და უფრო ადვილად ორთქლდება, ამიტომ მისი დონე მომენტიდან მომენტამდე მერყეობს. ასეთ გარემოში აუცილებელია მოქნილი ენერგეტიკული სტრატეგია.

ამ კვლევაში აღწერილი ბაქტერიები მაღალ ტემპერატურაზე ხარობენ და მარტივი მოლეკულებით იკვებებიან, მათ შორის წყალბადის აირით. მათ შეუძლიათ გამოიყენონ ჟანგბადი, როდესაც ის ხელმისაწვდომია, და ელემენტარული გოგირდი, როდესაც ჟანგბადის დონე იკლებს.

როგორ ჩატარდა კვლევა

კელერმა და მისმა გუნდმა მიკრობი იზოლირებული გახადეს და შემდეგ ლაბორატორიაში მაღალ ტემპერატურაზე სამი ინგრედიენტის გამოყენებით გაზარდეს: წყალბადის აირი, როგორც ენერგიის წყარო, ელემენტარული გოგირდი და ჟანგბადი. შემდეგ ისინი აკვირდებოდნენ უჯრედების ქიმიურ რეაქციებს და იმას, თუ რომელი გენები აქტიურდებოდა.

შემდეგ გუნდმა გაზომა ჟანგბადის დონე. ისინი ასევე დააკვირდნენ გოგირდის სულფიდად გარდაქმნას, რაც გოგირდის ანაერობული სუნთქვის აშკარა ნიშანია. მონაცემები შეესაბამებოდა ქიმიურ შემადგენლობას: ჟანგბადის გამოყენებისა და გოგირდის გადამუშავებისთვის პასუხისმგებელი ფერმენტები ერთდროულად აქტიურობდნენ.

„კულტურები, რომლებსაც წყალბადი, გოგირდი და ჟანგბადი მიეწოდებოდათ, უფრო სწრაფად გაიზარდნენ და უჯრედების უფრო მაღალ რაოდენობას მიაღწიეს, ვიდრე კულტურები, რომლებსაც მხოლოდ ჟანგბადის ან მხოლოდ გოგირდის გამოყენება მოუწიათ“, – ნათქვამია ნაშრომში.

კვლევის შედეგები შესაძლოა ხსნიდეს, თუ როგორ ადაპტირდნენ უძველესი სიცოცხლის ფორმები დედამიწის თანდათანობით ჟანგბადით გაჯერებასთან, რომელიც დაახლოებით 2,8 მილიარდი წლის წინ დაიწყო.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

ახალი კვლევის თანახმად, რომელიც სიმსივნის კვლევის ამერიკულმა ასოციაციამ გამოაქვეყნა, ახალგაზრდებმა ცხოვრებისეულ 6 ფაქტორზე უნდა გაამახვილონ ყურადღება, რომელიც სიმსივნის ეპიდემიის განვითარებას უწყობს ხელს. ინფორმაციას dailymail-ი ავრცელებს.

კვლევის მიხედვით, ახალგაზრდებში სიმსივნის განვითარებას არაჯანსაღი დიეტა, სიმსუქნე, გარემოში არსებული ქიმიკატები, ანტიბიოტიკები, ალკოჰოლი და უმოძრაო ცხოვრების წესი უწყობს ხელს.

მეცნიერები ახალგაზრდებს ურჩევენ მოერიდონ ანტიბიოტიკების ხშირ მოხმარებას, წითელი ხორცი ჭამონ არაუმეტეს 3 ჯერ კვირაში, გამოიყენონ კონტრაცეპტივები (პრეზერვატივი) და მოერიდონ სპირტიანი სასმელების ხშირ მოხმარებას.

მკვლევრების ცნობით, სიმსივნის შემთხვევების 40%, სწორედ ზემოთ ჩამოთვლილ 6 ფაქტორს უკავშირდება.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

მეცნიერებმა 1240 ადამიანის მონაცემების საფუძველზე დაასკვნეს, რომ შემოქმედებითი ჰობის ქონა ჩვენს ტვინს ახალგაზრდობას უნარჩუნებს. ეს თქვენც გეხებათ, თუ თავისუფალ დროს ხატავთ, გიტარაზე დაკვრას ცდილობთ, ახალ რეცეპტებს ცდით, ქსოვთ, უცხო ენას სწავლობთ და სხვა.

ტვინზე მათი გავლენის შესასწავლად უნდა ვიცოდეთ, რომ ამ უმნიშვნელოვანესი ორგანოს “ასაკი” ხშირად ქრონოლოგიურ ხნოვანებას არ ემთხვევა — ის ზოგჯერ უფრო სწრაფად ან ნელა ბერდება. ამ სხვაობების უკეთ გასაგებად სპეციალისტებმა კვლევაში მონაწილეთა ტვინის გამოსახულებები გააანალიზეს. ეს ინფორმაცია მათ მანქანური დასწავლის მოდელებით დაამუშავეს და ის 232 ადამიანის მონაცემებს შეადარეს. თითოეული მათგანი აქედან ერთი შემოქმედებითი ჰობით იყო დაკავებული: ტანგოს ცეკვით, მუსიკით (სიმღერა, დაკვრა), ხატვითა და რეალურ დროში მიმდინარე სტრატეგიული ვიდეოთამაშებით.

აღმოჩნდა, რომ ყველა მათგანი სარგებლის მომტანია, ამიტომ დიდი მნიშვნელობა არ აქვს, აქედან რომელ ჰობს ანიჭებთ უპირატესობას. ეს კარგია, რადგან მეტი შანსია, რომ თქვენთვის სასურველი საქმიანობის ერთგულნი დიდხანს დარჩეთ. საქმე ისაა, რომ უფრო გამოცდილი მონაწილეების ტვინის დაბერება სხვებთან შედარებით მეტად იყო შენელებული.

ამ მხრივ პირველი ადგილი ტანგოთი გატაცებულმა პირებმა დაიკავეს, რომელთა ტვინიც ქრონოლოგიურ ასაკზე საშუალოდ 7 წლით ახალგაზრდა აღმოჩნდა. ავტორები ამბობენ, რომ ეს გასაკვირი არაა, რადგან აღნიშნული ცეკვა ტვინის ბევრი რეგიონის ჩართულობას, კოორდინაციას, დაგეგმვასა და რთული ქორეოგრაფიის სწავლას მოითხოვს.

გამოიკვლიეს ის ადამიანებიც, რომელთათვისაც კონკრეტული ჰობი ახალი იყო. მეცნიერებმა 24 მოხალისეს ვიდეოთამაში StarCraft II ასწავლეს, 12-კაციან კონტროლ ჯგუფს კი Hearthstone-ს ათამაშებდნენ, რომელიც ნაკლებად შემოქმედებითია. შედეგად პირველ ჯგუფში ტვინის ხნიერების უკეთესი მაჩვენებელი დაფიქსირდა — საშუალოდ 3.1 წელი სხვაობა ქრონოლოგიურ ასაკთან — როგორც მოსალოდნელი იყო.

“სულაც არაა აუცილებელი, რომ და ვინჩი იყო, რათა ჯანმრთელობისთვის სასარგებლო ეფექტები გამოგივლინდეს”, — ასკვნიან ავტორები.

დაბერების შენელება განსაკუთრებით ტვინის იმ რეგიონებში შეინიშნებოდა, რომლებიც ასაკის მიმართ მოწყვლადია. ეს არეალები შემოქმედებითობასთან ასოცირებულ კოგნიტიურ ფუნქციონირებასთან და ნეირონული პროცესების ეფექტიანობასთანაა დაკავშირებული.

ახალი ნაშრომი გამოცემაში Nature Communications გამოქვეყნდა.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

ციურიხის უნივერსიტეტისა და სამხრეთ კალიფორნიის უნივერსიტეტის მეცნიერთა მიერ ჩატარებული ახალი კვლევის თანახმად, სისხლძარღვების დახშობით გამოწვეული ტვინის დაზიანების მკურნალობა შეიძლება ღეროვანი უჯრედების ინიექციით მოხდეს.

ერთ მშვენიერ დღეს, ეს შედეგები დაკარგული ფუნქციების აღდგენაში შეიძლება დაეხმაროს პაციენტებს, რომლებმაც ინსულტის ზოგიერთი ფორმა გადაიტანეს.

ინსულტის შედეგად თავის ტვინის დაზიანების მქონე თაგვების გამოყენებით, მკვლევრებმა დაადგინეს, რომ ადამიანის ღეროვანი უჯრედების შეყვანის შემდეგ, ისინი შეიძლება წარმატებით გადაიქცნენ ტვინის მოუმწიფებელ უჯრედებად. შედეგები დრამატული იყო — შეყვანილ უჯრედთა უმეტესობა ადგილზე დარჩა, უვითარდებოდათ სრულად ფუნქციონირებადი ნეირონების თვისებები და კომუნიკაცია მიმდებარე უჯრედებთან.

„დავადგინეთ, რომ ღეროვანი უჯრედები ანალიზის სრული პერიოდი, ხუთი კვირის განმავლობაში გადარჩნენ და მათი უმეტესობა ნეირონებად გარდაიქმნა, რომლებიც კომუნიკაციასაც კი ამყარებდნენ თავის ტვინის უკვე არსებულ უჯრედებთან“, — ამბობს ციურიხის უნივერსიტეტის ნეირომეცნიერი კრისტიან ტაკენბერგი.

ამას გარდა, მკვლევრები დააკვირდნენ სისხლძარღვების თვითაღდგენას, თავის ტვინში ანთების შემცირებას და სისხლი-ტვინის ბარიერის გაძლიერებას. თაგვებს აღენიშნათ მოძრაობისა და კოორდინაციის გაუმჯობესება — რაც ნამდვილად საკვანძო აღმოჩენაა, რადგან ინსულტმა შეიძლება სერიოზულად დააზიანოს სხეულის მოძრაობის კონტროლი.

ახალი კვლევა ეფუძნება ამავე მკვლევართა ნაწილის მიერ ჩატარებულ წინა კვლევას, რომელშიც სწავლობდნენ ინსულტის შემდეგ ღეროვანი უჯრედების შეყვანის ოპტიმალურ დროს. ეს მნიშვნელოვანი იქნება მკურნალობის მეთოდების შემუშავებისთვის: როგორც ჩანს, საჭიროა ინსულტის შემდეგ თავის ტვინის გარკვეული სტაბილიზება, რათა ტრანსპლანტაცია ეფექტიანი იყოს.

მიუხედავად იმისა, რომ ადრეული კვლევები ნაწილობრივ მოიცავდა ამავე სფეროს, ტაკენბერგის ჯგუფი ამბობს, რომ არცერთი წინა კვლევა არ მისულა დეტალების იმ დონემდე, როგორც ახალი კვლევა. მკვლევრებს აინტერესებდათ არა მხოლოდ გადანერგილ უჯრედთა გადარჩენა, არამედ ისიც, წარმოქმნიდნენ თუ არა ისინი ნევროლოგიურ კავშირებს.

„ჩვენი ანალიზები გაცილებით სცილდება სხვა კვლევების ფარგლებს, რომლებიც ფოკოსირებული იყო გადანერგვის შემდეგ მყისიერ ეფექტებზე“, — ამბობს ტაკენბერგი.

ამ ეტაპზე, ინსულტის მიერ თავის ტვინისთვის მიყენებული ზიანი გამოუსწორებელია და ადრე თუ გვიან, მოსახლეობის მეოთხედს ეხება. ინსულტის მიერ გამოწვეულ შიდა სისხლდენა ან ჟანგბადის შემცირება სამუდამოდ ანგრევს თავის ტვინის უჯრედებს, რაც მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს საუბარსა და მოძრაობაზე.

მკვლევრებს იმედი აქვთ, რომ დროთა განმავლობაში, ღეროვანი უჯრედების თერაპია შეიძლება გამოიყენონ იმ დაზიანებების აღსადგენად, რომლებიც ამჟამად გამოუსწორებელია. ამ მიმართულებით უკვე არსებობს რამდენიმე ინოვაცია, მათ შორის, დიაბეტისა და მხედველობის დაკარგვის სამკურნალო საშუალებები.

მალე გამოჩნდება, იმუშავებს თუ არა ეს მიდგომა ადამიანის თავის ტვინში, რისთვისაც საჭირო იქნება გაცილებით ხანგრძლივი ტესტირება.

წინ კიდევ ბევრი გამოწვევაა — თავის ტვინში ნებისმიერი ჩარევა შეიძლება არასწორად წარიმართოს. საჭიროა, რომ მკვლევრებმა იპოვონ გზა, რომლითაც თავიდან აიცილებენ იმპლანტირებული ღეროვანი უჯრედების თავდაპირველი დანიშნულების მიღმა გასვლას.

„აუცილებელია დაავადებების ან უბედური შემთხვევების შემდეგ ტვინის პოტენციური რეგენერაციის ახალი თერაპიული მიდგომების ძიება. ჩვენ მიერ მიღებული შედეგები აჩვენებს, რომ ნერვული ღეროვანი უჯრედები არა მხოლოდ წარმოქმნიან ახალ ნეირონებს, არამედ იწვევენ სხვა რეგენერაციულ პროცესებსაც“, — ამბობს ციურიხის უნივერსიტეტის ნეირომეცნიერი კრისტიან ტაკენბერგი.

კვლევა Nature Communications-ში გამოქვეყნდა.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

ახალი კვლევის მიხედვით, უკიდურესი სიცხე შესაძლოა დაბერების პროცესს აჩქარებდეს, იუწყება The New York Times.

პუბლიკაციაში ნათქვამია, რომ მეცნიერებმა ბოლო 15 წლის განმავლობაში ტაივანში თითქმის 25 000 ზრდასრული მაცხოვრებლის ჯანმრთელობის მონაცემები გააანალიზეს და დაასკვნეს, რომ სიცხის ტალღების ორწლიანმა ზემოქმედებამ შეიძლება ადამიანებში ე.წ. ბიოლოგიური დაბერება დამატებით 8-12 დღით დააჩქაროს.

„ეს მცირე რიცხვი სინამდვილეში მნიშვნელოვანია. ეს იყო ორწლიანი ექსპოზიციის კვლევა, მაგრამ ჩვენ ვიცით, რომ სითბური ტალღები სინამდვილეში ათწლეულების განმავლობაში ხდება“, – ამბობს კვლევის ერთ-ერთი თანაავტორი.

აღსანიშნავია, რომ კვლევა ჩატარდა ისეთ პირობებში, როდესაც ადამიანის მიერ გამოწვეული კლიმატის ცვლილება სიცხის ტალღებს უფრო ინტენსიურს და ხანგრძლივს ხდის.

გამოცემა აღნიშნავს, რომ სიცხე ფიქსირდება აშშ-ის დასავლეთ სანაპიროზე, ირანში, ასევე ევროპის ქვეყნებში, იაპონიასა და კორეაში. მაგალითად, საფრანგეთმა ამ ზაფხულს მეორე სიცხის ტალღა განიცადა, რამაც კონდიცირების შესახებ ეროვნული დებატები გამოიწვია.

მკვლევრების თქმით, მოსახლეობის გარკვეული ჯგუფები სიცხის გამო უფრო მგრძნობიარენი არიან დაბერების მიმართ. მაგალითად, ხანდაზმული ადამიანები, რომლებმაც უკვე გამოიარეს მრავალი ცხელი დღე, შეიძლება უფრო სწრაფად დაბერდნენ, ვიდრე ახალგაზრდები, რომლებიც იმავე პირობებში იმყოფებოდნენ.

ისეთმა ფაქტორებმა, როგორიცაა შენობაში კონდიციონერის არარსებობა ან ცხელ ამინდში გარეთ მუშაობა, ასევე შეიძლება გამოიწვიოს ადამიანის დაჩქარებული დაბერება.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

ატლანტის ოკეანის ფსკერზე ახალი ტექტონიკური ნასხლეტი ყალიბდება, რამაც შეიძლება მეგა-მიწისძვრები და ცუნამი გამოიწვიოს, – აღნიშნულია ჟურნალში Nature Geoscience გამოქვეყნებულ კვლევაში.

ატლანტის ოკეანე დიდი ხნის განმავლობაში მშვიდ რეგიონად ითვლებოდა, თუმცა პორტუგალიაში, რომელიც ნასხლეტების ზონებისგან მოშორებით მდებარეობს, ძლიერი მიწისძვრები არაერთხელ მოხდა. მაგალითად, 1775 წელს ლისაბონში 8.7 მაგნიტუდის ბიძგების და შემდგომი ცუნამის შედეგად ათობით ათასი ადამიანი დაიღუპა. 1969 წელს კიდევ ერთი ძლიერი, 7.8 მაგნიტუდის მიწისძვრა მოხდა, რომელსაც 25 ადამიანი ემსხვერპლა. სწორედ მაშინ დაფიქრდნენ მეცნიერები პირველად ამ დაბლობზე სეისმური აქტივობის მიზეზებზე.

გეოლოგების თქმით, 1969 წლის მიწისძვრის დროს პორტუგალიაში სუბდუქციის ზონისთვის (ლითოსფერული ფილების შეერთების საზღვარი) დამახასიათებელი ნიშნები დაფიქსირდა. თუმცა, თავად ეს ზონა იქ არ არსებობს. უახლესი ანალიზისას ლისაბონელმა გეოლოგმა ჟოან დუარტემ და მისმა გუნდმა შეადარეს პორტუგალიის სამხრეთ-დასავლეთით მდებარე აბისალური ვაკის სეისმური მონაცემები და კომპიუტერული მოდელები. მეცნიერებმა მანტიის განშრევების მტკიცებულებები იპოვეს.

გეოლოგები ამტკიცებენ, რომ მილიონობით წლის განმავლობაში წყალი ქანებში იჟონება, რაც მათ ასუსტებს. ამგვარად, ატლანტის ოკეანეში ახალი სუბდუქციის დიდი ზონა ყალიბდება, რომელიც მომავალში მეგა-მიწისძვრებს, ცუნამებს და ლითოსფერული ფილების გადანაცვლებას გამოიწვევს. შედეგად, შესაძლოა აფრიკა, ევროპა და ამერიკა ერთ სუპერკონტინენტად გაერთიანდეს.

„ჩვენ არ ვიცით, როდის მოხდება ძლიერი მიწისძვრა, მაგრამ ვიცით, რომ ის აუცილებლად მოხდება, ამიტომ მზად უნდა ვიყოთ“, – განაცხადეს გეოლოგებმა

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”