კვლევები

მეცნიერებმა ადამიანის ჯანმრთელობაზე მარილის მოხმარების გავლენასთან დაკავშირებით ყველაზე მასშტაბური კვლევის შედეგები გამოაქვეყნეს. ამის შესახებ Guardian-ი წერს.

გამოცემის ინფორმაციით, კვლევა სამხრეთ კორეის კიუნპუკის ეროვნული უნივერსიტეტის მეცნიერებმა ჩაატარეს. მათ დიდი ბრიტანეთის ბიობანკში არსებული მონაცემები გამოიყენეს და 500 ათასზე მეტი ადამიანის ჯანმრთელობის მდგომარეობა შეისწავლეს, რომელთა ასაკიც 40-დან 70- წლამდეა.

მეცნიერებმა დაასკვნეს, რომ თუ ადამიანი საკვებს მარილს არ ამატებს მის ორგანიზმში გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების განვითარების რისკი 18%-ით მცირეა, ვიდრე მათში, ვინც მარილიან საკვებს ანიჭებს უპირატესობას.

ამასთან, მეცნიერებმა აღმოაჩინეს, რომ დადებითი გავლენა ორგანიზმზე მარილის მოხმარების შემცირებასაც აქვს. მათ შეადარეს ორი ჯგუფის მონაცემები – პირველი საკვებს მარილს ყოველთვის ამატებდა, მეორე კი ხშირად. გაირკვა, რომ მეორე ჯგუფში გულის პრობლემების წარმოქმნის რისკი პირველთან შედარებით 12%-ით მცირეა.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

„ალბათ გსმენიათ, რომ ძილის წინ ტელეფონის გამოყენება სასურველი არ არის. ეს იმიტომ, რომ ცისფერი შუქი ჩვენს ცირკადულ რიტმზე ცუდად მოქმედებს. ასეთ დროს ტვინი ეკრანის სინათლეს დღის შუქად აღიქვამს”, — აღნიშნულია ევროპის კოსმოსური სააგენტოს (ESA) განცხადებაში.

ESA-ს ასტრონავტი, ანდრეას მოგენსენისაერთაშორისო კოსმოსურ სადგურზე ძილს იკვლევს. მის მისიას ჰუგინი ჰქვია და ის ორ კვლევას მოიცავს. ასტრონავტს სურს ცირკადულ სინათლესა და ორბიტაზე ძილზე მეტი ინფორმაცია მოიპოვოს.

„კოსმოსურ სადგურზე დედამიწისთვის სრულ ბრუნს 90 წუთი სჭირდება. ეს ყოველდღე 16 მზის ჩასვლასა და ამოსვლას ნიშნავს, რაც ადამიანის ბუნებრივ რიტს ეწინააღმდეგება. მიუხედავად ამისა, კოსმოსური სადგური გრინვიჩის დროს (GMT) მიჰყვება, რაც თანმიმდევრული განრიგის შენარჩუნებას უწყობს ხელს”, — აღნიშნულია ESA-ს პრესრელიზში.

ცირკადული რიტმი ფიზიკურ, გონებრივსა და ქცევით პროცესებს მოიცავს, რომლებიც 24-საათიან ციკლთანაა დაკავშირებული. ეს პირდაპირ თანხვედრაშია დღის სინათლესა და სიბნელესთან. მსგავსი ციკლი ყოველ ცოცხალ ორგანიმზე ახდენს გავლენას, მათ შორის ცხოველებზე, მცენარეებსა და მიკრობებზე.

კოსმოსში ეს პროცესი არეულია, რაც ასტრონავტების უძილობაში შეიძლება აისახოს. ასეთი შედეგების თავიდან აცილების მიზნით, მოგენსენი განსხვავებულ შუქს იყენებს, რომელსაც სპეციალიზირებული ნათურა ასიხვებს. ნათურა კონკრეტულად ასტრონავტებისთვის და მათი ცირკადული რიტმის დასარეგულირებლად შექმნეს.

საღამოს, როდესაც მოგენსენი ძილს აპირებს, შუქი წითლდება ისევე, როგორც ეს მზის ჩასვლისას. დილით შუქი ლურჯდება, რათა მზის ამოსვლის სიმულაცია მოხდეს.

საზომი მოწყობილობა, რომელიც ტვინის აქტივობას აკონტროლებს

ორბიტაზე ძილის კვლევისთვის, მოგენსენი საზომ მოწყობილობას იყენებს, რომელიც მისი ტვინის ელექტროენცეფალოგრამას (EEG) აკონტროლებს. გამოგონება დანიის ორჰუსის უნივერსიტეტის მკვლევრებს ეკუთვნით და ეს ტვინის აქტივობის მთელი ღამის განმავლობაში შემოწმების საშუალებას იძლევა.

მკვლევრებს სურთ ძილის მექანიმზებში უკეთ გაერკვნენ, როგორც კოსმოსში, ისე დედამიწაზე. მათი აღმოჩენები განსაკუთრებით აქტუალურია ახლა, რადგან ბოლო შედეგებმა აჩვენა, რომ კლიმატის ცვლილება ადამიანების ძილის რეჟიმზე ცუდად მოქმედებს.

2022 წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ გლობალური დათბობა ჩვენს ძილსაც აზიანებს და ეს განსაკუთრებით განვითარებად ქვეყნებში.

“ჩვენი შედეგები მიუთითებს, რომ ტემპერატურის მატება ძილზე ცუდად აისახება”, — თქვა კვლევის წამყვანმა ავტორმა, კელტონ მინორმა.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

ახალი კვლევის თანახმად, დაახლოებით 900 ათასი წლის წინ ადამიანი კინაღამ გადაშენდა. ამ პერიოდში თანამედროვე ადამიანის უძველესი წინაპრების გლობალური პოპულაცია 1 280 ინდივიდამდე შემცირდა და დაახლოებით 117 ათასი წლის განმავლობაში ამ რაოდენობას ინარჩუნებდა.

31 ივლისს ჟურნალ Science-ში გამოქვეყნებული, კომპიუტერულ მოდელზე დაფუძნებული კვლევა ჩინეთში, იტალიასა და აშშ-ში მოღვაწე მეცნიერებს ეკუთვნით. სტატისტიკური მეთოდისთვის 3 154 ადამიანის გენომი გამოიყენეს.

მეცნიერების დასკვნით, კლიმატის ცვლილებამ დაახლოებით 900 ათასი წლის წინ ადამიანის პოპულაციის კრახი გამოიწვია, ადამიანის სახეობაზე ბოთლის ყელის ეფექტმაიმუშავა და ინდივიდების რაოდენობა დაახლოებით 98 ათასიდან 1 280-მდე შემცირდა.

ბოთლის ყელის ეფექტი ევოლუციური მექანიზმის, გენების დრეიფის უკიდურესი ფორმაა, რომლის დროსაც ბუნებრივი კატასტროფის, თუ სხვა მიზეზის გამო ინდივიდების უმრავლესობა იხოცება და მხოლოდ მცირე რაოდენობა აგრძელებს არსებობას.

ამ ცვლილებებმა, სავარაუდოდ, გამოიწვია ადამიანის ახალი სახეობების, ჰომო საპიენსისა და ნეანდერტალელის განვითარება. მეცნიერები აღნიშნავენ, რომ პრიმატებს 24 წყვილი ქრომოსომა აქვთ, მაშინ როდესაც თანამედროვე ადამიანს მხოლოდ 23. მათი ანალიზით, კლიმატის ცვლილებას 24 წყვილი ქრომოსომის მქონე ინდივიდებმა ვერ გაუძლეს, რის საფუძველზეც მცირე რაოდენობის, 23 წყვილი ქრომოსომის მქონე პოპულაცია გადარჩა და თანამედროვე ადამიანის ევოლუციას დაუდო სათავე.

ახალ კვლევას კრიტიკოსებიც ჰყავს. ლაიფციგის ევოლუციური ანთროპოლოგიის ინსტიტუტის გენეტიკოსის, მაქს პლანკის თქმით, კვლევა საკმარისი მტკიცებულებებით არ არის გამყარებული:

“მიგნება მართლაც გამაოგნებელია და ვფიქრობ, რაც უფრო გამაოგნებელ რამეს ამტკიცებ, მით უკეთესი მტკიცებულება გჭირდება”. – თქვა პლანკმა.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

კოლუმბიის უნივერსიტეტში მომუშავე მეცნიერებმა ახალი კვლევის ფარგლებში დაადგინეს, რომ კანაფის პროდუქტების მომხმარებლებს ორგანიზმში მძიმე მეტალების, კადმიუმისა და ტყვიის მაღალი დონე აღენიშნებათ.

“კადმიუმისა და ტყვიის შემთხვევაში, ეს ლითონები სხეულში დიდი ხნის განმავლობაში რჩება, იქ მათი მოხვედრიდან ხანგრძლივი პერიოდის შემდეგაც”, — აცხადებენ ავტორები.

მათ 7 000-ზე მეტი ადამიანის სისხლისა და შარდის ანალიზები შეისწავლეს. სპეციალისტებმა ისინი 4 კატეგორიაში გააერთიანეს, მათ შორის იყვნენ მარიხუანის, თამბაქოს ან ორივეს მომხმარებლები და ისინი, ვინც არცერთს იყენებდნენ.

კვლევამ გამოავლინა, რომ იმ ადამიანების სისხლსა და შარდში, რომლებიც მარიხუანას მოიხმარდნენ, დიდი ოდენობით კადმიუმი და ტყვია იყო. მეოთხე ჯგუფში მსგავსი რამ არ დაფიქსირებულა. ეს საგანგაშოა, რადგან ორგანიზმში მძიმე ლითონების არსებობა ჯანმრთელობის სერიოზულ პრობლემებთანაა დაკავშირებული, როგორიცაა სიმსივნე და ტვინის დაზიანება.

ეს ნიშნავს, რომ მარიხუანა ჩვენთვის საფრთხის შემცველია და არც ისეთი უწყინარი ნარკოტიკული საშუალებაა, როგორიც ბევრ ჰგონია. საქმე ისაა, რომ მცენარე კანაფი გარემოდან, მაგალითად, მიწიდან, წყლიდან, სასუქებიდან და პესტიციდებიდან ლითონებს შთანთქავს. შესაბამისად, მისი მოხმარებისას მსგავსი ელემენტები ადამიანის სხეულში გადადის და იქ რჩება.

აღსანიშნავია, რომ ამ მხრივ საშიშია არა მხოლოდ მარიხუანა, არამედ თამბაქოც, რომელთანაც მძიმე ლითონების ასევე მაღალი დონეა ასოცირებული. თანამედროვე მსოფლიოში ორივე მათგანს საკმაოდ ბევრი მომხმარებელი ჰყავს, ანუ პოტენციური საფრთხე პოპულაციის დიდ ნაწილს ემუქრება.

ახალი ნაშრომი გამოცემაში Environmental Health Perspectives გამოქვეყნდა.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

ახალმა კვლევამ აჩვენა, რომ გულის პრობლემების მქონე პაციენტთა ნახევარს გულის შეტევამდე ერთი დღით ადრე ფიზიკური სიმპტომი უფიქსირდება.

სმიდტის გულის ინსტიტუტის მკვლევრებს თუ დავუჯერებთ, მიგნებები კომპლექსურია; ქალებსა და კაცებს ერთმანეთისაგან განსხვავებული, თუმცა შესამჩნევი, ნიშნები აქვთ, რომლებიც ესოდენ კრიზისული სიტუაციის მოახლოებას მოასწავებს. კერძოდ, როგორც წესი, ქალებს ქოშინი აწუხებთ, კაცებს კი — გულმკერდის ტკივილი.

სხვა შედარებით იშვიათ ნიშნებს შორის, რომლებიც ორივე სქესში დაფიქსირდა, კრუნჩხვის მსგავსი აქტივობა და უჩვეულო ოფლიანობა იყო.

იმის ცოდნა, რომ გულის შეტევის მომასწავებელი სიმპტომები არსებობს, თანაც პოტენციურად სქესთან დაკავშირებული, პაციენტებსა და ექიმებს შეიძლება გულის შეტევის პრევენციაში დაეხმაროს. ეს სამედიცინო მდგომარეობა შემთხვევათა 90%-ში სიკვდილით სრულდება.

კვლევის ფარგლებში მეცნიერებმა ორი კვლევის მონაცემები შეისწავლეს, რომლებიც გულის გაჩერებას ეხებოდა კალიფორნიასა და ორეგონში. მონაწილე პაციენტთა ასაკი 18-იდან 85-ამდე მერყეობდა. შედარების მიზნით მკვლევრები ისეთ ადამიანებსაც დააკვირდნენ, რომელთაც ანალოგიური სიმპტომები ჰქონდათ, თუმცა გული არ გასჩერებიათ.

ავტორებს თუ დავუჯერებთ, გადარჩენის შანსი ხუთჯერ მაღალი აქვთ პაციენტებს, რომლებიც ავისმომასწავებელი ნიშნების შემჩნევისას სასწრაფო დახმარებას გულის გაჩერებამდე მიმართავენ.

მეცნიერები ფიქრობენ, რომ მსგავსი ნიშნების ცოდნა, შესაძლოა, გულის უცაბედი გაჩერების პროგნოზირებაში დაგვეხმაროს. მეორე მხრივ, წინასწარი შეფასება უფრო ზუსტი იქნება, თუ დამატებითი ინფორმაცია გვექნება.

ნაშრომი ჟურნალში Lancet Digital Health გამოქვეყნდა.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

ელექტრული სტიმულაცია, რომელიც ტვინის სპეციფიკურ რეგიონებზეა მიმართული, შეიძლება მათემატიკის სწავლაში დაგვეხმაროს. ეს ახალ კვლევაშია ნათქვამი, რომელიც ლაფბოროსა და ოქსფორდის უნივერსიტეტის მეცნიერებმა ჩაატარეს.

მკვლევრებმა სასწავლო პროცესზე ნეიროსტიმულაციის ეფექტი შეისწავლეს. მიუხედავად იმისა, რომ მსგავსი არაინვაზიური მეთოდის მიმართ ინტერესი სულ უფრო იზრდება, ამ მხრივ ჩვენი ცოდნა ჯერ კიდევ შეზღუდულია.

მკვლევრებმა დაადგინეს, რომ ტვინის ფრონატლურ ნაწილზე ელექტრული სტიმულაცია ადამიანების მათემატიკურ შესაძლებლობებს აუმჯობესებს. მეცნიერები თვლიან, რომ ელექტრული სტიმულაცია ტვინში ნატრიუმის არხებზე მოქმედებს, ერევა ნეირონების უჯრედულ მემბრანაში და ზრდის კორტიკალურ აქტივობას.

როი კოენ კადოშმა, კოგნიტური ნეირომეცნიერების პროფესორმა და კვლევის ავტორმა თქვა, რომ სწავლა ყველაფრის გასაღებია და ეს მოიცავს იმასაც, რასაც ცხოვრებაში ვაკეთებთ.

“ახალი უნარების გამომუშავებიდან დაწყებული, როგორიცაა მანქანის მართვა, კოდირების სწავლით დასრულებლი, ჩვენი ტვინი მუდმივად შთანთქავს და იძენს ახალ ინფორმაციას. ადრე ჩვენ ვაჩვენეთ, რომ ადამიანის სწავლის უნარი დაკავშირებულია მის ტვინში ნეირონულ აგზნებასთან. კონკრეტულ შემთხვევაში ამ აქტივობასა და მათემატიკის სწავლას შორის კავშირის გამოვლენა გვსურდა”, — აღნიშნა კადოშმა.

კვლევისთვის 102 მონაწილე შეირჩა. მათი მათემატიკური უნარები შეფასდა და ისინი ოთხ ჯგუფად დაიყვნენ. ნაწილს პლაცებო მიაწოდეს, როდესაც მეორე ნახევრმა ტვინის ელექტრული სტიმულაცია მიიღო.

“საინტერესოა, რომ შედარებით დაბალი აქტივობის მქონე ადამიანებზე სტიმულაციამ ბევრად უკეთ იმუშავა, ვიდრე ეს მაღალი აქტივობის მქონეთა შემთხვევაში”, — აღნიშნეს მკვლევრებმა.

“ჩვენ დავაზუსტეთ ის, თუ როგორ მუშაობს ეს კონკრეტული ნეიროსტიმულაცია. ახლა ბევრად მეტი ვიცით იმაზე, თუ როგორ პირობებშია სტიმულაცია ყველაზე ეფექტური. ეს ძალიან მნიშვნელოვანია”, — თქვა პროფესორმა კადოშმა.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

ორი ახალი კვლევის მიხედვით, პაციენტებს, რომლებსაც ქალმა ქირურგებმა ჩაუტარეს ოპერაცია, უკეთესი შედეგები აქვთ ვიდრე იმ ადამიანებს, რომლებსაც კაცი ქირურგები მკურნალობდნენ. კვლევების მიხედვით დადასტურდა, რომ ქალი ქირურგების პაციენტები ოპერაციის შემდეგ ნაკლებ გართულებებს განიცდიან და უფრო მალე ჯანმრთელდებიან. ინფორმაციას უცხოური მედია ავრცელებს. 

კვლევის ფარგლებში კანადასა და შვედეთში 1 მილიონზე მეტი პაციენტის სამედიცინო ჩანაწერები შეისწავლეს. ოპერაციის შემდეგ უკეთესი შედეგები სწორედ იმ ადამიანებს ჰქონდათ, რომლებსაც ქალი ქირურგები მკურნალობდნენ. მკვლევრები ამ ფაქტის პოტენციურ მიზეზებზე ისევ მსჯელობენ. მონაცემების მიხედვით, ქალი ქირურგები ოპერაციის დროს უფრო ნელა და დაკვირვებულად მუშაობენ, რაც სავარაუდოდ, პაციენტის გამოჯანმრთელებაზე დადებითად აისახება.

დოქტორ კრისტოფერ უოლისის გუნდმა 2007-2019 წლების ონტარიოს 1,2 მილიონი პაციენტის სამედიცინო ისტორია შეისწავლა, განსაკუთრებით კი, ოპერაციის შემდგომი გართულებები. მონაცემთა ანალიზის მიხედვით, ოპერაციიდან 90 დღის შემდეგ გართულებები იმ პაციენტების 13,9%-ს ჰქონდათ, რომლებსაც კაცი ქირურგები მკურნალობდნენ. ქალი ქირურგების შემთხვევაში კი, იგივე მაჩვენებელი 12,5% იყო.

კვლევის შედეგების მიხედვით, ოპერაციიდან 1 წლის შემდეგ ქალი ქირურგების პაციენტების 20,7%-ს პოსტოპერაციული გართულებები ჰქონდათ, ხოლო კაცი ქირურგების შემთხვევაში, ეს მაჩვენებელი 25% იყო. სიკვდილიანობის მაჩვენებელი კი კაცი ქირურგების პაციენტებში 25%-ით მეტი იყო, ვიდრე ქალი ქირურგების პაციენტებში.

შვედეთში ჩატარებულ კვლევასაც მსგავსი შედეგები ჰქონდა. დოქტორ მაი ბლომმა და მისმა გუნდმა ნაღვლის ბუშტის ოპერაციის შემდგომ 150 ათასი პაციენტის მონაცემები შეისწავლეს. აღმოჩნდა, რომ პაციენტებს, რომლებსაც ქალი ქირურგები მკურნალობენ, ნაკლები გართულებები ჰქონდათ და საავადმყოფოდანაც უფრო მალე გაწერეს. რაც შეეხება ოპერაციის მიმდინარეობის დროს, ამ შემთხვევაშიც ქალი ქირურგები კაცებზე უფრო ნელა მუშაობდნენ.

„ზოგიერთ ქვეყანაში გავრცელებულია მოსაზრება, რომ კაცი ქირურგები ქალებს სჯობნიან. საინტერესო კი ის ფაქტია, რომ ადრე გამოქვეყნებული კვლევების მიხედვითაც, სულ მცირე ქალები ისეთივე კარგი ქირურგები არიან, როგორც კაცები, ზოგიერთ შემთხვევაში, ოდნავ უკეთესებიც კი “, – ამბობს დოქტორი ბლომი.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

მეცნიერთა გუნდმა მილიონობით დნმ-ის სეკვენირების შედეგად, ადამიანის გენომის უდიდესი ნაწილის გაშიფვრა შეძლო და ყველაზე სრულყოფილი, ერთიანი მოდელი შექმნა. ეს მიღწევა მეცნიერებაში საკვანძო მოვლენად მიიჩნევა, რადგან ჩვენი გენეტიკური მრავალფეროვნების შესახებ მნიშვნელოვან ინფორმაციას გვაწვდის.

ამაზე ისინი 30 წელზე მეტია, მუშაობენ. საუკუნის დასაწყისში გენომის 92% გაიშიფრა. მას შემდეგ ტექნოლოგიები საგრძნობლად განვითარდა, რამაც პროცესი დააჩქარა. ახლა სპეციალისტებმა მონაცემებს დნმ-ის 200 მილიონამდე ფუძეთა წყვილი დაამატეს, რაც მთლიანი ქრომოსომის ეკვივალენტურია. მათი უმეტესობა ამ მოლეკულების დამაბოლოებელ უბნებში, ტელომერებში და შუაში განთავსებულ ცენტრომერებში გვხვდება.

“ადამიანის გენომის დაახლოებით 90%-ის გაშიფვრით ჩვენთვის დამახასიათებელ ბიოლოგიურ ასპექტებსა და დაავადებებზე დიდძალი ინფორმაცია მოვიპოვეთ. ამის მიუხედავად, მეცნიერებისთვის კიდევ უამრავი რამ იყო დაფარული, რადგან მათ გამოსაკვლევად ტექნოლოგია არ გაგვაჩნდა”, — აცხადებენ ავტორები.

“ჩვენი გენომის ეს ნაწილები, რომელთა შესწავლის საშუალებაც 20 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში არ გვქონდა, გენეტიკური დაავადებების, ადამიანთა მრავალფეროვნებისა და ევოლუციის შესახებ მეტის გასაგებად უმნიშვნელოვანესია”, — ამბობს გამოცემაში Science გამოქვეყნებული ნაშრომის თანაავტორი, კერენ მიგა.

გენომის ახალმა მოდელმა, რომელიც 3 მილიარდ ფუძეს აერთიანებს, შესაძლოა, ქრომოსომათა წყვილების გამიჯვნის პროცესსაც მოჰფინოს ნათელი. ეს სხვადასხვა დაავადების გენეტიკური საფუძვლის გამოვლენასა და მათი მკურნალობის ინოვაციური გზების ძიებაში დაგვეხმარება.

გასათვალისწინებელია, რომ მეცნიერებმა პროექტის ფარგლებში ისეთი ტიპის უჯრედები გამოიყენეს, რომლებიც ქრომოსომის 2 იდენტურ ასლს შეიცავდა და არა ერთმანეთისგან განსხვავებულს. შესაბამისად, Y ქრომოსომის დასასრულებლად კვლევა ისევ გრძელდება.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”