კვლევები

ახალი კვლევის მიხედვით, ჩვილებთან საუბარი მათ შეიძლება თავის ტვინის მზარდი სტრუქტურების ჩამოყალიბებაში დაეხმაროს.

გაერთიანებული სამეფოს აღმოსავლეთ ანგილიის უნივერსიტეტის მკვლევართა მიერ ჩატარებული კვლევის თანახმად, პატარებს, რომლებსაც რეგულარულად ესმით მეტი საუბარი, უფრო ეფექტიანი იერის ნეირონები აქვთ.

კერძოდ, ტვინის სკანირებებმა აჩვენა, რომ მათი ენის დამუშავების რეგიონებში დიდი კონცენტრაციით იყო მიელინი – საიზოლაციო გარსი, რომელიც ნეირონებს აკრავს და მათ შეტყობინებების უფრო სწრაფად და ეფექტიანად გაგზავნის საშუალებას აძლევს.

უცნობია, ნამდვილად ახდენს თუ არა გავლენას 2,5 წლის ასაკის ბავშვების ენობრივ შესაძლებლობებზე ეს დამატებითი მიელინი, მაგრამ მკვლევრები ეჭვობენ, რომ მას მნიშვნელოვანი სარგებელი უნდა ჰქონდეს.

მათი განცხადებით, ნეირონებს გარს შემოხვეული მიელინი ნახვრეტებიან შლანგზე დაკრულ წებოვან ლენტს წააგავს. ის ნეირონებს A წერტილიდან B წერტილამდე უფრო მეტი სიგნალის მიღებაში ეხმარება, რაც სხვა ნეირონებთან მათ კავშირს აძლიერებს.

„მიუხედავად იმისა, რომ ამ პროცესების შესახებ ჯერ კიდევ ბევრი რამ არის შესასწავლი, ბავშვის მომვლელთათვის გზავნილი ნათელია – ესაუბრეთ ბევრი თქვენს ჩვილს, თქვენს პატარას, თქვენს ბავშვს. ისინი არა მხოლოდ გისმენენ, არამედ თქვენი საუბარი ფაქტობრივად აყალიბებს მათ თავის ტვინს“, – ამბობს აღმოსავლეთ ანგილიის უნივერსიტეტის კოგნიტური ფსიქოლოგი ჯონ სპენსერი.

კვლევის მთავარი გზავნილი მარტივია, მაგრამ აქვს რამდენიმე კომპლექსური შედეგი. როგორც კვლევაში დადგინდა, ბევრი საუბარი ყოველთვის არ განაპირობებდა ჩვილების თავის ტვინში ნეირონთა უფრო მაღალ ეფექტიანობას.

მკვლევრებმა 140-ზე მეტ ჩვილსა და პატარა ბავშვზე სამი დღის განმავლობაში გამოიყენეს პორტატული ჩამწერი მოწყობილობები. ათასობით-საათიან აუდიოჩანაწერებში ისმის, რა ესმოდათ ბავშვებს ყოველდღე.

ამის შემდეგ, ჯგუფმა დაკვირვების ქვეშ მყოფი ბავშვების მხოლოდ ნახევარი შეარჩია და ძილის დროს მაგნიტურ-რეზონანსული სკანირებები ჩაუტარა.

ექვსი თვის ჩვილებში, ყოველდღიურად უფრო მეტი საუბრის მოსმენა დაკავშირებული აღმოჩნდა ნაკლებ მიელინთან – სრულიად საპირისპირო შედეგი იმისა, რაც ორი წლის ბავშვებში აღმოჩნდა.

ასეთი შედეგი მოულოდნელია, მაგრამ როგორც სპენსერი განმარტავს, ჩვილის თავის ტვინის განვითარება ბუნებრივად გადის სხვადასხვა ეტაპს. მათი თავის ტვინი ხან აქტიურად აშენებს ახალ უჯრედებს, ხანაც გამალებით ხვეწს უკვე აშენებულ უჯრედებს.

ცხოვრების პირველი რამდენიმე წლის განმავლობაში, ტვინი მკვეთრად იზრდება. ორი წლის ასაკში, ადამიანს უკვე აქვს ზრდასრულის ტვინის მოცულობის 80 პროცენტი.

ამის შემდეგ იწყება დახვეწის ეტაპები.

„ეს იმას ნიშნავს, რომ საუბარს მნიშვნელობა აქვს ექვსი თვიდან 30 თვის ასაკამდე, მაგრამ თავის ტვინზე გავლენას სხვადასხვაგვარად ახდენს, რადგან ამ პერიოდში, ტვინი სხვადასხვა მდგომარეობაშია“, — წერს სპენსერი.

მაგალითად, ექვსი თვის ასაკში, შესაძლებელია, რომ მეტი საუბრის მოსმენამ გადაავადოს მიელინის წარმოქმნა და მის ნაცვლად, გააადვილოს თავის ტვინის ზრდა. თუმცა, ამ ეტაპზე ეს მხოლოდ ვარაუდია.

განვითარების კოგნიტური ნეირომეცნიერი სალონი კრიშნანი, რომელიც კვლევაში ჩართული არ ყოფილა, ამბობს, რომ სწავლაში მიელინის როლის დასადგენად უფრო მეტი კვლევაა საჭირო.

„ჯერ უცნობია, ამ ზონაში მეტი მიელინის წარმოქმნა სასარგებლოა თუ არა შემდეგი ენობრივი ან კოგნიტური განვითარებისთვის; უცნობია ისიც, არის თუ არა ეს ბავშვობის სტაბილური მახასიათებელი“, — ამბობს კრიშნანი.

მრავალმა კვლევამ აჩვენა, რომ საუბარი მნიშვნელოვანია ბავშვის ენის დამუშავებისთვის, ლექსიკისთვის, გრამატიკისა და ვერბალური მსჯელობისთვის. თუმცა, დიდწილად უცნობი რჩება, როგორ ითარგმნება ეს უნარები თავის ტვინში მიმდინარე პროცესებში.

დაბადებიდან სულ რამდენიმე საათში, ჩვილის თავის ტვინში შეიმჩნევა ნიშნები, რომ ისინი უკვე სწავლობენ ენის ბგერებს.

ამას გარდა, წინა კვლევების მიხედვით, ოთხიდან ექვს წლამდე ასაკის იმ ბავშვებს, რომლებიც მოზრდილებთან უფრო მეტს საუბრობენ, თავის ტვინის უბნებში უფრო მეტი აქვთ ენასთან დაკავშირებული მიელინი.

ყველაფრის საბოლოოდ გასარკვევად მეტი კვლევაა საჭირო, მაგრამ ამ ეტაპზე, უპრიანია გვახსოვდეს — ბავშვები თქვენი ნათქვამიდან იმაზე მეტს ითვისებენ, ვიდრე წარმოგიდგენიათ.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

(more…)

დავიწყებული მოგონებები შეიძლება ხელუხლებელი დარჩეს ტვინში – ამის შესახებ ახალ კვლევაშია ნათქვამი,რომელიც დუბლინის ტრინიტის კოლეჯის ნეირომეცნიერმა ტომას რაიანმა და მისმა კოლეგებმა ჩაატარეს. მათ შეისწავლეს ფუნდამენტური ბიოლოგია, რომელიც საფუძვლად უდევს დავიწყების ფორმას.

მათი ნამუშევრის მიხედვით, როდესაც ჩვენ ვერ ვიხსენებთ ძველ ტელეფონის ნომერს ან საშუალო სკოლის მასწავლებლის სახელს, ეს დეტალები სულაც არ იკარგება. როგორც რაიანმა განმარტა, დავიწყება შეიძლება იყოს აქტიური პროცესი, რომელსაც ტვინი იყენებს სწავლის მხარდასაჭერად.

მიუხედავად იმისა, რომ ფაქტების დავიწყება შეიძლება უხერხულობად მივიჩნიოთ და ხშირად ასეც ხდება, ეს შეიძლება იყოს ტვინის მახასიათებელი და არა შეცდომა. ნეირომეცნიერების მზარდი კვლევა იწყებს იმ იდეის შესწავლას, რომ დავიწყება ადაპტაციურია და არა შემზღუდველი.

ითვლება, რომ ბუნებრივად ფაქტების დავიწყება მრავალი მიზეზის გამო ხდება. მოგონებები შეიძლება უბრალოდ გაქრეს დროთა განმავლობაში. მაგრამ დავიწყება ასევე შეიძლება გამოწვეული იყოს „რეტროაქტიული ჩარევით“, ანუ როდესაც თქვენ განიცდით ორ მოვლენას, რომლებიც დროში საკმაოდ ახლოს არიან. ერთის მეხსიერება მეორეს ერევა.

მეცნიერებმა ექსპერიმენტი მღრღნელებზე ჩაატარეს. გასული 10 წლის განმავლობაში, მღრღნელების ტვინში კონკრეტული ენგრამების მარკირებისა და მანიპულირების უნარმა ნამდვილად შეცვალა მეხსიერების ველი და, გაფართოებით, დავიწყების ველი.

მიუხედავად იმისა, რომ კვლევაში არ მონაწილეობდნენ ალცჰაიმერის ან რაიმე დაავადების მოდელის მქონე ადამიანები, მან შეიძლება გააღოს რამდენიმე საინტერესო კარი.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა“

შვედმა მკვლევრებმა გაარკვიეს, თუ რატომ არის ქალთან კამათი ფუჭი საქმე. ისინი კაცებს ურჩევენ ამ პროცესს თავი აარიდონ, რადგან დამარცხდებიან, – წერს The Daily Mail-ი.

მეცნიერებმა გაარკვიეს, რომ ქალებს უკეთ ახსოვთ სხვადასხვა დეტალი და კაცთან კამათისას ამ უნარს კარგად იყენებენ. მათ კარაგად ახსოვთ „ვინ თქვა და რა“, „სად არის დაკარგული ნივთები“ და ა.შ. ქალებს ეს უპირატესობა გააჩნიათ, რადგან კარგად აქვთ განვითარებული ეპიზოდური მეხსიერება. სწორედ ამ უნარის გამო მეცნიერები აცხადებენ, რომ ქალთან კამათი უაზრობაა.

შვედი მეცნიერების კვლევამ ასევე დაადასტურა, რომ ქალები უკეთ იმახსოვრებენ სახეებს და სუნს. 

ექსპერტების ჯგუფმა თავისი დასკვნები 617 კვლევაზე დააფუძნა, რომლებიც 1973-2013 წლებში ჩატარდა. ექსპერიმენტში 1,2 მილიონი ადამიანი მონაწილეობდა.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა“

ათწლეულების განმავლობაში მეცნიერები მოწევის შედეგებს იკვლევდნენ. მათ აინტერესებდათ თუ რა გავლენას ახდენს ეს ადამიანის სხეულზე. კვლევებით დადგინდა, რომ თამბაქოს მოწევა გავლენას ახდენს კანის ბიოფიზიკურ პარამეტრებზე, მათ შორის დერმის, ეპიდერმისსა და ნასოლაბიური ნაკეცების სისქესა და სიმკვრივეზე. ინფორმაციას უცხოური მედია ავრცელებს.

ბიოტექნოლოგიის ეროვნული ცენტრის თანახმად, თამბაქოს მოწევამ შეიძლება გამოიწვიოს კანის სისქისა და სიმკვრივის ცვლილებები, ასევე პოტენციურად ხელი შეუწყოს სახის ნაოჭების განვითარებას.

და აი ახლა, მეცნიერებმა ჩაატარეს დეტალური კვლევა, რომელიც მოწევასა და დაბერებას შორის კავშირს იკვლევდა. მკვლევრებმა ამისთვის 472 174 ადამიანის მონაცემები გააანალიზეს.

ლეიკოციტების ტელომერის სიგრძის შემცირება

მკვლევრებმა დაადგინეს, რომ ადამიანები, რომლებიც სიგარეტს ხშირად ეწევიან, ლეიკოციტების ტელომერების შემცირებას განიცდიან. ამ ფრაგმენტების სიგრძეს ტელომერი ეწოდება. თავის მხრივ, სისხლის თეთრი უჯრედების ტელომერების შემცირება დაბერებასა და უჯრედების ცუდ მდგომარეობაზე მიუთითებს.

განცხადებაში ნათქვამია, რომ მოწევა სისხლის თეთრ უჯრედებში ქრომოსომის ბოლო ფრაგმენტებს ამცირებს.

კვლევას სიიუ დაი და ფენ ჩენი ხელმძღვანელობდნენ.

„ჩვენმა კვლევამ აჩვენა, რომ მოწევა ლეიკოციტების ტელომერების სიგრძის შემცირებას იწვევს, რაც ქსოვილის თვითაღდგენის, რეგენერაციისა და დაბერების მაჩვენებელია. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, მოწევას შეუძლია დააჩქაროს დაბერების პროცესი, ხოლო თავის დანებებამ შეიძლება მნიშვნელოვნად შეამციროს შესაბამისი რისკები”, – თქვა სიიუ დაიმ.

საუბარია პროცესზე, რომელიც უჯრედების ბუნებრივ დაბერებას იწვევს. როდესაც უჯრედები იყოფა, ტელომერები ოდნავ უფრო მოკლე ხდება. და თუ უჯრედი გარკვეულ სიგრძემდე მოკლეა, ის ვეღარ იყოფა — აქ უჯრედი კვდება.

წინა კვლევებისგან განსხვავებით, მკვლევრები ამჯერად მოწევის ინტენსივობაზეც აქცენტირდნენ.

„რაც უფრო ხშირად ეწევით სიგარეტს ლეიკოციტების ტელომერის სიგრძე მნიშვნელოვნად ნაკლები გაქვთ. მოწევამ შეიძლება გამოიწვიოს ლეიკოციტების ტელომერების სიგრძის შემცირება და რაც უფრო მეტს ეწევით ეს პროცესი უფრო აქტიურდება”, – აღნიშნა ფენ ჩენმა.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”