კვლევები

ახალმა კვლევებმა აჩვენა, რომ ადამიანები, რომლებიც ჭარბ წონას გასახდომი ინიექციებით ებრძვიან, მკურნალობის დასრულების შემდეგ დაკარგულ კილოგრამებს ოთხჯერ სწრაფად იბრუნებენ, ვიდრე ისინი, ვინც დიეტას ან ფიზიკურ ვარჯიშს წყვეტს.

British Medical Journal-ში გამოქვეყნებული მონაცემებით, ჭარბწონიანი ადამიანები ინიექციების გამოყენებისას სხეულის მასის მეხუთედს კარგავენ, მაგრამ ინიექციების შეწყვეტის შემდეგ თვეში დაახლოებით 0,8 კილოგრამს იმატებენ. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ საწყის წონას 1,5 თვეში დაუბრუნდებიან.

ამასთან, სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ კვლევის შედეგი არა რეალურ მონაცემებს, არამედ სამედიცინო ტესტებს ეფუძნება და ინიექციების გრძელვადიანი შედეგის შესასწავლად დამატებითი კვლევების ჩატარებაა საჭირო.

მეცნიერებმა 37 კვლევის შედეგები შეისწავლეს, რომლებშიც 9 ათასზე მეტი პაციენტი მონაწილეობდა და პოპულარული ინიექციების გამოყენებით მიღწეული შედეგები ტრადიციულ დიეტებსა და აბების მიღებას შეადარეს. მათ შორის ახალი ინიექციების მეშვეობით მკურნალობას მხოლოდ 8 კვლევა სწავლობდა, დაკვირვების პერიოდი კი წამლის მიღების შეწყვეტიდან მხოლოდ ერთწლიან პერიოდს მოიცავდა, ამიტომ მიღებული მონაცემები უნდა განიხილოს როგორც დაახლოებითი.

სპეციალისტები ასევე აცხადებენ, რომ დიეტის მეშვეობით ადამიანები ნაკლებ წონას კარგავენ, ვიდრე ინიექციების შემთხვევაში, მაგრამ დიეტის შეწყვეტის შემდეგ წონა უფრო ნელა ბრუნდება – დაახლოებით 0,1 კილოგრამი თვეში, თუმცა ესეც ორგანიზმის ინდივიდუალურ თვისებებზეა დამოკიდებული.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

ფსიქოლოგებმა დაადგინეს, რომ ხანდაზმული ადამიანები გაცილებით ნელა კარგავენ კოგნიტიურ უნარებს, თუ შვილიშვილებთან ხშირად ურთიერთობენ. კვლევის შედეგები ჟურნალში Psychology and Aging გამოქვეყნდა.

ნიდერლანდების ტილბურგის უნივერსიტეტის მეცნიერები 6 წლის განმავლობაში აკვირდებოდნენ 3 ათას ხანდაზმულს, რომელთა საშუალო ასაკი 67 წელი იყო. პენსიონერებს რეგულარულად უტარებდნენ გამოკითხვებს და კოგნიტიურ ტესტებს მახვილგონიერებისა და მეხსიერების შესამოწმებლად.

აღმოჩნდა, რომ პენსიონერები, რომლებიც დროს შვილიშვილებთან ერთად ატარებენ, უფრო დიდხანს ინარჩუნებენ ახალი ინფორმაციის დამახსოვრებისა და სწრაფად მეტყველების უნარს. ამასთან, ურთიერთობის სიხშირესა და ფორმატს მნიშვნელობა არ აქვს.

მაგალითად, ზოგიერთ პენსიონერს, რომელსაც შვილიშვილები ჰყავს, დაკვირვების პერიოდში მეტყველების სისხარტის დონე თითქმის არ შეუმცირდა. ამავდროულად, მათ თანატოლებში, რომლებსაც ახალ თაობასთან კონტაქტი არ ჰქონდათ, ეს მაჩვენებელი თითქმის 4%-ით დაეცა.

მეცნიერებმა ასევე დაადგინეს, რომ ეს ეფექტი უფრო მეტად ქალებისთვისაა დამახასიათებელი, ვიდრე კაცებისთვის. ფსიქოლოგების აზრით, ეს იმითაა განპირობებული, რომ შვილიშვილების აღზრდა უფრო ხშირად ბებიებს ეკისრებათ, რომლებიც, როგორც წესი, პროცესში უფრო მეტად არიან ჩართულები, ვიდრე პაპები.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

მუდმივი ინტელექტუალური აქტივობა, მათ შორის წერა, კითხვა და უცხო ენების შესწავლა, დემენციის განვითარების ალბათობას თითქმის 40%-ით ამცირებს, – ასეთ დასკვნამდე ჩიკაგოს რაშის უნივერსიტეტის სამედიცინო ცენტრის მეცნიერები მივიდნენ, რომლებმაც შესაბამისი კვლევა ჩაატარეს.

დემენცია გლობალური ჯანდაცვის ერთ-ერთ ყველაზე სერიოზულ საფრთხეს წარმოადგენს. მედიკოსების პროგნოზით, საუკუნის შუა პერიოდისთვის ამ დიაგნოზის მქონე პაციენტების რაოდენობა გასამმაგდება და 150 მილიონს გადააჭარბებს, რაც სოციალური უზრუნველყოფის სისტემებზე უპრეცედენტო დატვირთვას შექმნის.

მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ მთელი ცხოვრების განმავლობაში გონებრივი სტიმულაციის მქონე აქტივობებში ჩართულობა პირდაპირ კავშირშია ალცჰაიმერის დაავადების დაბალ რისკთან და კოგნიტიური ფუნქციების შენელებულ გაუარესებასთან.

„ჩვენი შედეგები აჩვენებს, რომ კოგნიტიური ჯანმრთელობა ხანდაზმულ ასაკში დიდწილად დამოკიდებულია მთელი ცხოვრების განმავლობაში ინტელექტუალურად მდიდარი გარემოს ზემოქმედებაზე“, – აღნიშნა კვლევის ავტორმა ანდრეა ცამიტმა.

კვლევის ფარგლებში, სპეციალისტები აკვირდებოდნენ თითქმის 2000 ადამიანს, რომელთა საშუალო ასაკი 80 წელი იყო და თავიდან კოგნიტიური დარღვევები არ აღენიშნებოდათ. 8 წლის განმავლობაში მონაწილეები ავსებდნენ კითხვარებს, რომლებიც ცხოვრების სხვადასხვა ეტაპზე – ახალგაზრდობაში, სიმწიფესა და სიბერეში მათ გონებრივ აქტივობას აფასებდა.

კვლევის მიმდინარეობის პერიოდში ალცჰაიმერის დაავადება 551 ადამიანს განუვითარდა, ხოლო 719-ს – მსუბუქი კოგნიტიური დარღვევა.

ყველაზე მაღალი და ყველაზე დაბალი ინტელექტუალური აქტივობის მქონე ჯგუფების შედარებამ მკვეთრი კონტრასტი აჩვენა: პირველ ჯგუფში ალცჰაიმერი მონაწილეთა 21%-ს განუვითარდა, მაშინ როცა მეორეში ეს მაჩვენებელი 34% იყო.

ასაკისა და განათლების დონის გათვალისწინების შემდეგ, მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ მთელი ცხოვრების მანძილზე მაღალი ინტელექტუალური აქტივობა ალცჰაიმერის დაავადების რისკს 38%-ით, ხოლო მსუბუქი კოგნიტიური დარღვევების რისკს 36%-ით ამცირებს. გარდა ამისა, ინტელექტუალურად ყველაზე აქტიურ ადამიანებში ალცჰაიმერის დიაგნოსტირება საშუალოდ 94 წლის ასაკში ხდებოდა, რაც 5 წლით გვიანია, ვიდრე ნაკლებად აქტიურ ჯგუფში. მსუბუქი კოგნიტიური დარღვევების განვითარების დაყოვნებამ კი 7 წელი შეადგინა.

იმ მონაწილეთა მონაცემების ანალიზმა, რომლებსაც ავტოფსია ჩაუტარდათ, ასევე აჩვენა, რომ მაღალი ინტელექტუალური აქტივობის მქონე ადამიანებს სიცოცხლის ბოლომდე უკეთ ჰქონდათ შენარჩუნებული მეხსიერება და აზროვნება, ხოლო მათი გაუარესების პროცესი სიკვდილის წინ გაცილებით ნელა მიმდინარეობდა.

ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

კალორიებით შეზღუდულმა კვების რაციონმა შესაძლოა შეანელოს დაბერების პროცესი, რომელიც ასაკის მატებასთან ერთად, ბუნებრივად ხდება ტვინში. ამაზე მიუთითებს მაკაკა რეზუსებზე ჩატარებული კვლევა, რომელიც ასევე შეიძლება რელევანტური აღმოჩნდეს თავის ტვინის ისეთი დაავადებისთვის, როგორიც არის ალცჰაიმერი.

ბოსტონის უნივერსიტეტის მკვლევრებმა შეისწავლეს 24 ისეთი მაკაკა რეზუსის (Macaca mulatta) თავის ტვინი, რომლებიც 20 წლის განმავლობაში იკვებებოდნენ ან კალორიებით შეზღუდული ან ჩვეულებრივი რაციონით.

ასეთი დიდი დროის მანძილზე წარმოქმნილ სხვაობათა საფუძველზე, იმ მაიმუნების თავის ტვინის ქსოვილის ნიმუშებში, რომლებიც 30 პროცენტით ნაკლებ კალორიას მოიხმარდნენ, მკვლევრებმა მიაგნეს უფრო ჯანსაღი ნერვული კომუნიკაციისა და დაცვის ნიშნებს.

ეს აღმოჩენა ემატება იმას, რაც უკვე ვიცით შეზღუდული კალორიების მქონე რაციონის შესახებ: იმის გამო, რომ ასეთი რაციონი სხეულს სამუშაოდ უფრო ნაკლებ საწვავს აწვდის, მეტაბოლიზმი უფრო ეფექტიან რეჟიმში გადაჰყავს, რაც როგორც ამ კვლევაში გამოჩნდა, იცავს მას იმ უჯრედული ცვეთისაგან, რაც როგორც წესი, ასაკთან ერთად ხდება.

„მიუხედავად იმისა, რომ კალორიების შეზღუდვა კარგად დამკვიდრებული ჩარევაა, რომელსაც შეუძლია ბიოლოგიური დაბერების შენელება და შეიძლება ასაკთან დაკავშირებულ მეტაბოლურ ცვლილებებსაც ამცირებდეს ხანმოკლე ექსპერიმენტულ მოდელებში, ეს კვლევა გვთავაზობს იშვიათ, გრძელვადიან მტკიცებულებას იმისა, რომ კალორიების შეზღუდვა ასევე შეიძლება თავის ტვინს იცავდეს დაბერებისგან უფრო კომპლექსურ სახეობებში“, — განმარტავს კვლევის ავტორი, ბოსტონის უნივერსიტეტის ნეირობიოლოგი ანა ვიტანტონიო.

ჯგუფი ფოკუსირებული იყო კონკრეტულად მიელინზე, თავის ტვინის ნერვული ბოჭკოების გარშემო არსებულ ცხიმოვან საფარზე, რომელიც მათ იცავს და აჩქარებს ერთმანეთს შორის კომუნიკაციას. ტვინის დაბერებასთან ერთად, მიელინი დეგრადირდება, რასაც შეუძლია ანთების გამოწვევა.

მაიმუნებში, რომლებიც შეზღუდული კალორიების მქონე რაციონით იკვებებოდნენ, ძლიერი ნიშნები იყო იმისა, რომ ტვინში, ნერვების გარშემო მიელინის საფარი უკეთეს მდგომარეობაში იყო — მიელინთან დაკავშირებული გენები უფრო აქტიური იყო და მიელინის წარმოებასთან და შენარჩუნებასთან დაკავშირებული მთავარი მეტაბოლური გზები უკეთესად ფუნქციონირებდა.

ამავე დროს, აღმოჩნდა, რომ მიელინის მწარმოებელი და მისი ჯანსაღად შემანარჩუნებელი უჯრედები მუშაობდნენ უფრო ეფექტიანად; შედეგად, შეჩერებული იყო დაბარების ის ზოგიერთი ნიშანი, რაც აღინიშნებოდა სტანდარტულ რაციონზე მყოფ მაიმუნებში.

„ეს ძალიან მნიშვნელოვანია, რადგან ამ უჯრედულ ცვლილებებს შეიძლება ჰქონდეს გავლენები, რომლებიც დაკავშირებულია შემეცნებასთან და სწავლასთან“, — ამბობს ბოსტონის უნივერსიტეტის ნეირობიოლოგი ტარა მური.

როგორც სხეულის დანარჩენი ნაწილი, წლებთან ერთად, დეგრადირდება ტვინის მექანიზმიც. ზოგ შემთხვევაში, ტვინის ჯანმრთელობის შენარჩუნებისთვის განკუთვნილი მექანიზმები რეალურად ირღვევა და მავნე ხდება, რაც იწვევს ნეიროანთებას.

სწორედ ამიტომ არის ალცჰაიმერისა და პარკინსონის დაავადებები სიბერეში უფრო მეტად მოსალოდნელი — რადგან ტვინის უჯრედები უარეს მდგომარეობაში არიან და მათმა ზედმეტად აქტიურობამ შეიძლება გამოიწვიოს უნებლიე ზიანი, განსაკუთრებით მაშინ, თუ ასაკთან ერთად გაუარესებულია ნერვულ უჯრედთა დამცავი გარსი.

ბოლო წლებში, მეცნიერებმა ხელახლა დაიწყეს ალცჰაიმერის დაავადებასა და მიელინის დაქვეითებას შორის კავშირის კვლევა, რითაც მიიღეს მიელინის დაშლის ექსპერიმენტული მტკიცებულება სწრაფი კოგნიტური დაქვეითების მქონე ადამიანთა სკანირების მონაცემებში. ეს კვლევა იძლევა კიდევ ერთ მინიშნებას და შესაძლო ინტერვენციის გზას — კვების რაციონის გზით.

მიუხედავად იმისა, რომ ეს კვლევა შედარებით მცირე რაოდენობის მაიმუნებზე ჩატარდა, მათ ტვინს უამრავი მსგავსება აქვს ადამიანის ტვინთან და შესაბამისად, კარგი მიზეზია ვიფიქროთ, რომ შედეგები ადამიანებშიც იგივე იქნება, რაც უკვე შემდეგი კვლევების საქმეა.

„კვების ჩვევები შეიძლება გავლენას ახდენდეს თავის ტვინის ჯანმრთელობაზე; ცოტა კალორიის მიღება შეიძლება ანელებდეს ტვინის დაბერების ზოგიერთ ასპექტს გრძელვადიან პერსპექტივაში“, — ამბობს მური.

როგორც სხვა კვლევებიდან ვიცით, კვების რაციონის გარდა, ტვინის დაბერებაზე სხვა მრავალი ფაქტორიც ახდენს გავლენას, მათ შორის, ძილის ხარისხი და ენების სწავლა.

კვლევა Aging Cell-ში გამოქვეყნდა, რომელიც მიხეილ ჭაბუკაშვილმა თარგმნა