close

კულტურა

ულტურააქართველო

17 წლის გიორგი ფოცხიშვილი მსოფლიო მედიის ყურადღების ცენტრში და დამსახურებული სტიპენდია ამსტერდამის ნაციონალური ბალეტის აკადემიაში

44225862_2218393341717688_3500064253618946048_n

17 წლის ქართველი მოცეკვავე  – გიორგი ფოცხიშვილი, რომელიც ბალეტისა და ქართული ცეკვის სინთეზის ერთ-ერთი თვალსაჩინო წარმომადგენელია, ცოტა ხნის წინ მსოფლიო მედიის ყურადღების ცენტრში ბერლუსკონის საპატიო ჯილდოს აღების შემდგომ მოექცა, ახალგაზრდას, რომელიც სულ მალე საკუთარი პროფესიით სასწავლებლად ამსტერდამში გადავა საცხოვრებლად, ოჯახური დასის განსავითარებლად  უკვე აქვს გეგმები, რომელთა შესახებაც თავად გვესაუბრება.

 -გიორგი, მოგვიყევი როდის დაინტერესდი ცეკვით და რა გახდა შენი ყველაზე დიდი მოტივატორი?

-ჩემი ცეკვით დაინტერესება, უპირველეს ყოვლისა, ოჯახის დამსახურებაა, ჩვენ გვყავს დასი და შვიდი წლის ასაკში ქარტული ცეკვის შესწავლა დავიწყე, მოგვიანებით კი, თორმეტისამ მშობლების ინიციატივით ბალეტითაც დავკავდი, ვფიქრობ ქართული ცეკვისა და ბალეტის სინთეზი საინტერესო აღმოჩნდა.  ჩემი მოტივატორი  პირველრიგში  არის დედა – მაია კიკნაძე, რომელიც ჩემთან ერთად სცენაზე ხშირად გამოდის და იძულებულივარ მაქსიმალურად დავიხარჯო, როდესაც  მის გვერდით ვდგავარ. ბავშვობიდან მახსოვს მამაჩემის  – გელა ფოცხიშვილის ცეკვა, რომელსაც კულისებიდან ვადევნებდი თვალს და ის ოვაციები, რომელიც მისკენ მოდიოდა, მსურდა თავადაც გამომეცადა ცხოვრებაში და საბოლოო ჯამში, ეს ყველაფერი გადაიქცა მიზნად, რომლის ასახდენადაც დაუღალავად ვშრომობ.

ცოტა ხნის წინ, მილანში გამართულ საბალეტო კონკურსში მონაწილეობდი

-დიახ, წელს მივიღე მონაწილეობა ევროპის ყველაზე პრესტიჟულ მარია ანტონიეტა ბერლუსკონის სახელობის კონკურსზე, რომლის ორგანიზატორებიც,  რაოდენ გასაკვირიც არ უნდა იყოს სოციალური ქსელებში ჩემი აღმოჩენის შემდეგ დამიკავშირდნენ და მიუხედავად უკვე დასრულებული სარეგისტრაციო  თარიღებისა, ჩამრთეს კონკურსში, რომელიც მილანში გაიმართა. ჩემთვის ესარისუდიდესიწარმატება, მსოფლიობალეტისმომავალივარსკვლავიასეშეაფასაპრესამდაჟიურიმჩემი გამოსვლა და ამ ყოველივემ კიდევ უფრო მეტი სტიმული შესძინა ჩემს საქმიანობას,
ავიღე ბერლუსკონის პირადი გრან პრიც და ის თავადაც ესწრებოდა კონკურსს.

-როგორც ვიცი, სულ მალე საზღვარგარეთ აპირებ სწავლის გაგრძელებას, გვიამბე რამდენად რთულია მსოფლიო ასპარეზზე ცეკვით გზის გაკვალვა.

-ჩემთვის საკმაოდ მოულოდნელ აღმოჩნდა, რომ მე-11 კლასიდან  სწავლას ამსტერდამის ნაციონალური ბალეტის აკადემიაში გავაგრძელებ, რომლის დასრულების შემთხვევაშიც ბაკალავრის დიპლომსაც სწორედ ცეკვის მიმართულებით ავიღებ. შესარჩევი ეტაპისთვის ადგილზე ჩასვლა და გასინჯვის გავლა მომიწია, რის შემდეგაც სტიპენდიის მფლობელი გავხდი და  რამდენიმე დღეში ამსტერდამში გადავალ საცხოვრებლად.

-გიორგი, ჯერ ძალიან ახალგაზრდა ხარ, საინტერესოა როგორ აღიქვამ საკუთარ თავს მომავალში?

-საკუთარ თავს ალბათ მომავალშიც ამ სფეროში ვხედავ და ვფიქრობ, რომ ცეკვა არის ჩემი პროფესია, რომელსაც ცხოვრების ბოლომდე გავყვები. მე მყავს ოჯახი და გვაქვს ქართული სამეფო ნაციონალური ბალეტი, რომელსაც სათავეში ჩემი მშობლები უდგანან და ჩემი მოვალეობაა, რომ გავაგრძელო მათი მოღვაწეობა, კიდევ უფრო განვავითარო მომავალში და ამაში ჩემიუმცროსი ძმაც დამეხმარება, რომელსაც ცეკვა ახალი დაწყებული აქვს.

 

მასალა მოამზადა: თამარ დევდარიანმა

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

 

 

 

სრულად ნახვა
ულტურასოფლიოაქართველო

შოთა რუსთაველი მსოფლიოს ყველა დროის საუკეთესო მწერალთა რეიტინგში

SHota_Rutaveli

„Ranker.com“-ეს არის ცნობილი ვებ გვერდი, რომელიც მომხმარებლის მიერ შედგენილ რეიტინგებს აქვეყნებს. აღნიშნულ პორტალს 50 მილიონზე მეტი მომხმარებელი ჰყავს. მის მიერ გამოქვეყნებული რეიტინგების სიაში, ყველა დროის საუკეთესო მწერალი, შოთა რუსთაველი 23-ე ადგილს იკავებს.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტინა”

სრულად ნახვა
ამოგონება - ინოვაციაულტურააქართველო

ცნობილი მუსიკოსი და მომავლის მეცნიერი ბათუმიდან

გიორგი ფუტკარაძე

მიუხედავად ყველა სირთულისა, რაც მეცნიერებას და მის სხვადასხვა დარგს თან ახლავს, მთავარი მიზანი, რასაც ის ემსახურება,  ადამიანებისთვის ცხოვრების გაუმჯობესება და ბევრი საქმის გაადვილებაა. სხვადასხვა გამოგონება სწორედ ამ მიზანს უკვე საუკუნეებია ასრულებს.

ის მომავლის მეცნიერია, რომელიც თავისი საქმიანობითა და გეგმებით სამყაროს გაუმჯობესებას ესწრაფვის.

ორი ამბავი აქვს, ორი გზა, რომელიც ერთნაირად უყვარს და აღაფრთოვანებს.

მომღერალ გიორგი ფუტკარაძეს ბევრი იცნობთ, მეცნიერ გიორგის კი – ნაკლებად.

21 წლის ბათუმელ შემოქმედს ამჟამად, როგორც თვითონ ამბობს,  უსაქმურობის პერიოდი აქვს, თუმცა მაინც ფიქრობს და თავის სამეცნიერო პროექტებზე მუშაობს, დროის უქმად დაკარგვა დიდად  არაა მისი სტიქია.

ზუსტად ვერ იხსენებს როდის გაჩნდა მუსიკა მის ცხოვრებაში. ერთადერთი რამ, რაც ზუსტად იცის, ისაა, რომ მუსიკოსებად იბადებიან და მისი ცხოვრების გზაც სწორედ ამ მეტად საინტერესო ბეწვის ხიდზე უკვე წლებია გადის.

მუცლადყოფნისას მელომანი დედა ,,ლედ ზეპელინსა”  და ,,პინკ ფლოიდს” ასმენინებდა, მერე ბაღში ასრულებდა მუსიკალურ როლებს, უბნის მგოსნადაც იქცა წარმატებულად, ბოლოს კი – გიტარა და ,,იუთუბის” ჯანი – გიორგის ცხოვრება სრულად მოიცვა მუსიკალურმა აურზაურმა.

წინა ცხოვრებაზე არ უფიქია, თუმცა ჰგონია რომ თუ ასეთი რამე არსებობს, მაშინ ის კომბოსტო იქნებოდა.

გზა კომბოსტობიდან შემდგარ მუსიკოსამდე, რომელმაც ბევრი სირთულე გაიარა, საკმაოდ გრძელია.

მის მუსიკით მოცულ სამყაროში მეცნიერება და სამეცნიერო ჩხირკედელაობები ბავშვობიდან გაჩნდა. ცნობისმოყვარე გიორგის სიახლეები იზიდავდა, ,,დისქავერის” უყურებდა და მერე თავადაც ბევრს ფიქრობდა – რა და როგორ შეექმნა – საინტერესო და სასარგებლოც.

კონკრეტულ გამოგონებებზე საუბარი არ უყვარს, უფრო მეტი სამომავლო გეგმა აქვს და ზუსტად იცის, რომ მის პროექტებს, რომელიც სოციალური მნიშვნელობის იქნება, არა მხოლოდ საქართველო, არამედ მთელი მსოფლიო  აღიარებს.

როგორ ეხმარება მუსიკა გამოგონების პროცესში და არის თუ არაა მელოდიების შექმნა ერთგვარად სამეცნიერო საქმიანობა, ,,დოქტრინას” ამ თემებზე მეცნიერ-მუსიკოსი გიორგი ფუტკარაძე ესაუბრა:

გვიამბე შენს სამეცნიერო საქმიანობაზე.

-მეცნიერება ბავშვობიდან მიტაცებდა. ვქმნიდი გამოგონებებს, ვჩხირკედელაობდი რაღაცებს. ჩემი პროექტების აღწერა საინტერესოდ არ ჟღერს, უნდა ნახოთ ნახაზები, რომ რეალურად აღიქვათ ის მთლიანობაში. ეს ისევეა, როგორც მუსიკა ჩემთვის. მირჩევნია მუსიკა ვიმღერო, ვიდრე ვილაპარაკო.

ბავშვობის პროექტებზე დღემდე ვმუშაობ და ვაპირებ სამომავლოდ საინტერესო სიახლედ ვაქციო ისინი, რაც დიდი სიურპრიზი იქნება ყველასთვის.

-რა განხრითაა ძირითადად შენი სამეცნიერო გამოგონებები და რა სარგებელი აქვს მას?

-ეს პროექტები უფრო ცხოვრებისეულ ამბებს ეხება და მომავლის მეცნიერებაა. სწორედ სამომავლოდ მაქვს ეს გეგმები და მათ დიდი სარგებელიც ექნება.

მომავალში, როდესაც დიდი შანსია,  რომ ადამიანების უგუნური საქმიანობების გამო, ჟანგბადისა და სხვა ნივთიერებების დეფიციტი იქნება – სამყარო აღმოჩნდება დიდი საფრთხის წინაზე, ჩემი გამოგონებები ეცდება ამ მასშტაბური პრობლემების აღმოფხვრას და ადამიანების ცხოვრების პირობების გაუმჯობესებას. ეს საკმაოდ რთული საქმეა, კარგად მაქვს გააზრებული. ბევრი მუშაობა და დახვეწა სჭირდება ამ პროექტებს, თუმცა მზად ვარ დიდი დრო დავუთმო ამ ყველაფერს და დასახულ მიზანს აუცილებლად მივაღწიო.

ამავდროულად, ეს გამოგონებები სარგებელს ხალხს იმ კუთხითაც მოუტანს, რომ სასიცოცხლო ენერგიის უფასოდ გამომუშავების და მიღების შანსი და ალტერნატივა იქნება. ეს დიდ კონკურენციასთანაა დაკავშირებული, თუმცა, დროთა განმავლობაში, ამის დარეგულირებაცაა შესაძლებელი.

-გამოგონების შესაქმნელად რა არის აუცილებელი?

-უპირველეს ყოვლისა, ჩემი აზრით, გამომგონებელს სჭირდება არაჩვეულებრივი აზროვნება ანუ ვგულისხმობ იმას, რომ მას განსხვავებული ხედვა უნდა ჰქონდეს და ბევრად მეტს უნდა ხედავდეს ვიდრე სხვა პროფესიის ადამიანები.

გარდა კრეატიულობისა, ზოგადი ცოდნაც აუცილებელია, რომლის მარაგიც ადამიანს ეხმარება მეტად ადვილად მოიძიოს გამოგონებისთვის აუცილებელი რესურსი და სამუშაო პროცესის მეტად ადვილი და საინტერესო გახადოს.

-მუსიკა და მეცნიერება – რა კავშირია შენთვის ამ ორ საქმეს შორის?

-რეალურად, ეს ორივე საქმე ჰგავს ერთმანეთს, იმდენად რამდენადაც ორივეს სჭირდება არაჩვეულებრივი აზროვნება, ასევე ემოცია და გრძნობაც.

როცა რაღაცას იგონებ, შეუძლებელია დაჯდე, იდეა უცებ მოიფიქრო და დაიწყო პროექტის კეთება. გამოგონებას, ისევე როგორც მუსიკას, მუზა სჭირდება.

თუ რამე გამომიგონია ყველაფერი მოძრაობაში გამომიგონია. ვაკვირდებოდი რაღაცას და მოდიოდა იდეა, ზუსტად ასეა მუსიკა, ემოციას მოაქვს მუზა და შემდეგ იბადება მელოდიებიც.

-გაგვიმხილე შენი ამჟამინდელი საქმიანობა და სამომავლო გეგმები.

-ამჟამად, რეპეტიციები მაქვს ბენდთან ერთად და უმეტესად ვისვენებ, რამე სხვა კონკრეტული საქმიანობა არ მაქვს.

რაც შეეხება სამომავლო გეგმებს, დიდად ამაზე საუბარი არ მიყვარს. სჯობს, არაფერი ვთქვა და ისე გამოვიდეს ყველაფერი. ანუ ყველამ შედეგი დაინახოს.

თუმცა, შემიძლია ვთქვა, რომ ჩემი სამომავლო საქმიანობა უკავშირდება ისევ და ისევ ჩემი ცხოვრების მთავარ მოწოდებებს – მუსიკას და მეცნიერებას და ორივე სფეროში ვაპირებ საკუთარი სიტყვის თქმას.

 

მასალა მოამზადა:  ანა ურუშაძემ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

 

სრულად ნახვა
ნალიტიკას საინტერესოასტორიაულტურა

აფხაზური დამწერლობა და ენის თავისებურებები

აფხაზური ანბანი

საკითხი, თუ როდის წარმოიშვა აფხაზური დამწერლობა, საკამათოა. ზოგი რუსი და აფხაზი მეცნიერი ვარაუდობს, რომ აფხაზური დამწერლობა ძველ დროში არსებობდა. მეცნიერთა უმრავლესობა კი ამ აზრს არ იზიარებს. ისინი მიიჩნევენ, რომ დამწერლობა აფხაზურ ენაზე პირველად გაჩნდა XIX ს-ის მეორე ნახევარში.

ჩვენს საზოგადოებში ფართოდაა გავრცელებული მოსაზრება, თითქოს აფხაზურ ენაში არ არსებობს „ზღვისა“ და „ნავის“ გამომხატველი ტერმინები. აქედან კეთდება დასკვნა, რომ აფხაზები ისე ცოტა ხნის წინ არიან ჩამოსულები ზღვის სანაპიროზე, რომ ჯერ მისი სახელიც ვერ გამოუთქამთო. არ ვიცი პირველად ვინ მოიგონა ეს ყალბი „არგუმენტი“. თუმცა, უბრალო ლოგიკა გვკარნახობს, რომ ხალხს, რომელსაც თუნდაც რამდენიმე წელიწადი უცხოვრია ზღვასთან, არ შეიძლება ენაში მისი დასახელება არ ჰქონდეს. აფხაზები კი ზღვასთან უხსოვარი დროიდან ცხოვრობენ და მათი ენაც მდიდარია საზღვაო ლექსიკით. როგორც ზღვისპირეთის მცხოვრებლები, აფხაზები მისდევდნენ საზღვაო რეწვასა და მეკობრეობას. ისინი საკმაოდ შორს ცურავდნენ. ჰოლანდიელი მეცნიერი ნიკოლას ვიტსენი 1692 წ. წერდა აფხაზი მეკობრეების შესახებ, რომ მათ გამო ზოგჯერ ფერხდებოდა გემების მიმოსვლა კაფასა (ყირიმი) და კონსტანტინოპოლს შორის. ვახუშტი ბატონიშვილის (XVIII ს.) ცნობითაც, აფხაზები „ზღუასა შინა მაგარნი და ძლიერნი“ იყვნენ. ასეთი ცნობები საკმაოდ ბევრია. განვითარებულ ზღვაოსნობასთან დაკავშირებული იყო გემთმშენებლობა, რომელმაც XIX ს-ის მეორე ნახევრამდე იარსება. აფხაზური ხომალდები 100-მდე კაცს იტევდნენ და პატარა ზარბაზნებით იყვნენ შეიარღებულნი. თუმცა აფხაზებს უფრო დიდი გემების აშენებაც შეეძლოთ. არსებობს ცნობა, რომ 1802 წლის ახლოს აფხაზეთის მთავარმა ქელეშ-ბეგმა ოსმალეთის სულთანს საჩუქრად მიართვა თავის ქვეყანაში აგებული 60-ზარბაზნიანი ხომალდი.

თუ რა ენაზე ლაპარაკობდნენ უძველესი დროის აფხაზი მთავრები, ამის მაჩვენებელი პირდაპირი მასალები არ არსებობს, მაგრამ უნდა ვიფიქროთ, რომ მათი მშობლიური ენა აფხაზური იყო. გარდა ამისა, სხვადასხვა პერიოდებში აფხაზეთის მთავრები და დიდი ფეოდალები ფლობდნენ აგრეთვე ბერძნულ, ქართულ, თურქულ-ოსმალურ ენებს. XIX ს-დან კი რუსულ ენასაც. ქართული ენის ცოდნა აფხაზ დიდებულებში, ალბათ, ფართოდ გავრცელდა VIII–IX სს-დან. ვახუშტის ცნობით, აფხაზებს „ენა საკუთარი თვისი აქუსთ, არამედ უწყიან წარჩინებულთა ქართული“. წერილობით წყაროებში ფეოდალური აფხაზეთი ყველაზე კარგად არის გაშუქებული XIX ს-ში. ამ დროს ჩვენ ვხედავთ, რომ აფხაზეთის მთავრები და თავადები აფხაზურის გარდა ფლობენ ქართულ, თურქულ, შემდეგ ასევე რუსულ ენებს. კერძოდ, ამ ენებზე ახორციელებდნენ ისინი მიმოწერას. აფხაზური კი მათი მშობლიური სალაპარაკო ენა იყო. შემთხვევითი არ არის, რომ აფხაზეთის უკანასკნელი მთავრის ვაჟი გიორგი შარვაშიძე (1846–1918) – ცნობილი პოეტი და საზოგადო მოღვაწე, საქართველოს დიდი პატრიოტი, შესანიშნავად ფლობდა აფხაზურ ენას. თანამედროვეთა ცნობით, ისეთ წმინდა და დახვეწილ აფხაზურ ენაზე იმ დროს უკვე აღარავინ ლაპარაკობდა.’

 

გამოყენებული ლიტერატურა:

 

  • ანჩაბაძე, გია.  „XII–XIII საუკუნეებში ტერმინს – „აფხაზი“ სამი მნიშვნელობა ჰქონდა”. www.humanrights.ge (28/07/2018)
  • აფხაზეთი – საქართველოს ერთ-ერთი ულამაზესი კუთხე.  www.ucnauri.com (28/07/2018)

 

მასალა მოამზადა: ნინო ჯალაღონიამ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
ნალიტიკას საინტერესოასტორიაულტურააქართველო

,,აფხაზის” მნიშვნელობა და ისტორიული წყაროები

აფხაზეთი

აფხაზური ენის პირველი დაფიქსირება წერილობით წყაროებში უნდა იყოს „ქართლის ცხოვრებაში მოტანილი ცნობა, რომ თამარ მეფემ თავის ვაჟსა და მემკვიდრეს – გიორგის უწოდა მეორე სახელი „ლაშა“, „რომელი განმანათლებლად სოფლისა ითარგმანა აფსართა ენითა“. ტერმინი ლაშა (ალაშა) აფხაზურ ენაზე დღესაც სინათლის სხივს ნიშნავს, ხოლო ეთნონიმი „აფსარი“ უნდა წარმოდგებოდეს აფხაზთა თვითსახელწოდებიდან – „აფსუა“. როგორც ჩანს, მემატიანემ ამ ეთნონიმის გამოყენება იმიტომ ირჩია, რომ მკითხველისათვის ეჩვენებინა, კერძოდ რომელი აფხაზების ენაზე ნიშნავდა სინათლის სხივს „ლაშა“. XII–XIII საუკუნეებში ტერმინს – „აფხაზი“ სამი მნიშვნელობა ჰქონდა. იგი აღნიშნავდა: 1) საკუთრივ აფხაზებს, 2) დასავლეთ საქართველოს მოსახლეობას (ეთნიკური აფხაზების ჩათვლით) და 3) სრულიად საქართველოს მოსახლეობას. ეს იყო გამოხატულება იმ დიდი როლისა, რომელიც აფხაზება შეიტანეს საქართველოს გაერთიანების საქმეში.

შემდეგი დროის ავტორთა თხზულებებში უკვე ვხვდებით პირდაპირ ცნობებს აფხაზთა ცალკე ენის არსებობის შესახებ. ამ მხრივ, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ცნობილი თურქი მოგზაურის ევლია ჩელებიას მონათხრობი, რომელმაც 1641 წელს იმოგზაურა აფხაზეთის სანაპიროზე და საინტერესო ჩანაწერები დაგვიტოვა „არაჩვეულებრივი და გასაოცარი აბაზას ენის“ შესახებ (თურქულად აფხაზს ეწოდება „აბაზა“). მას მოაქვს ცალკეული აფხაზური სიტყვები (ჩაწერილი თურქულ-ოსმალური ანბანით) და მთელი წინადადებები სათანადო თარგმანით. ეს მასალა არავითარ ეჭვს არ ტოვებს, რომ სწორედ აფხაზური ენის აღწერაა.

ის ფაქტი, რომ აფხაზური ენის ნიმუშები მხოლოდ XII ან  XVII ს-დან არის დაფიქსირებული, სულაც არ ნიშნავს, რომ უფრო ადრე აფხაზეთში აფხაზურენოვანი მოსახლეობა არ არსებობდა. ქართული ენის ჩვენამდე მოღწეული უძველესი ნიმუშები ახ.წ. V საუკუნეს ეკუთვნის; სხვა ქართველური ენების (მეგრულ-ჭანური და სვანური) მასალები კი XVII–XVIII სს-ში ჩანან პირველად, მაგრამ ეს ფაქტები ისე ხომ არ უნდა გავიგოთ, რომ ამ ენებზე მანამდე არავინ ლაპარაკობდა? პირიქით, ცნობილია, რომ სვანური უფრო ძველი ქართველური ენაა.

 

გამოყენებული ლიტერატურა:

 

 

  • ანჩაბაძე, გია.  „XII–XIII საუკუნეებში ტერმინს – „აფხაზი“ სამი მნიშვნელობა ჰქონდა”. www.humanrights.ge (28/07/2018)
  • აფხაზეთი – საქართველოს ერთ-ერთი ულამაზესი კუთხე.  www.ucnauri.com (28/07/2018)

 

მასალა მოამზადა: ნინო ჯალაღონიამ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
ულტურააქართველო

დავით ფირცხალავას ფილმი ლოკარნოს კინოფესტივალის პროგრამაში მეორედ მოხვდა

7FB0DC39-C005-45A9-A86A-4E8A02D45B7B

რამდენიმე დღეში შვეიცარიაში, ლოკარნოს საერთაშორისო კინოფესტივალი საზეიმოდ გაიხსნება, სადაც ახალგაზრდა ქართველი რეჟისორის, დავით ფირცხალავას ფილმის მსოფლიო პრემიერა უკვე მეორედ გაიმართება. 

დავით ფირცხალავა ლოკარნოს კინოფესტივალზე პირველად 2015 წელს წარსდგა მისი სადებიუტო ნამუშევრით „მამა“. ფილმი სექციაში Pardi di domani იყო ნაჩვენები და ფესტივალის ჯილდო „ოქროს ლეოპარდი“ მოიპოვა.

3 წლის შემდეგ, დავით ფირცხალავა ლოკარნოში ახალი მოკლემეტრაჟიანი ფილმით „საშლელი“ ბრუნდება, რომელიც ადრინდელის მსგავსად, კვლავ საკონკურსო სექციაში Pardi di domani იქნება წარმოდგენილი.

აღსანიშნავია, რომ Locarno Filmmakers Academy-მ სხვადასხვა ქვეყნიდან 19 ახალგაზრდა, წარმატებული რეჟისორი მიიწვია ლოკარნოს კინოფესტივალის ფარგლებში სხვადასხვა შეხვედრაზე და ღონისძიებაზე დასასწრებად.

რჩეულ რეჟისორებს შორის მოხვდა მარიამ ხაჭვანი. მარიამი ლოკარნოში მის ახალ პროექტს „ნენე“ წარმოადგენს. 3 აგვისტოს კი ACADEMY SCREENINGS მისი მოკლემეტრაჟიანი ფილმის „დონოლა“ ჩვენებას უმასპინძლებს.

ლოკარნოს კინოფესტივალი შვეიცარიის ქალაქ ლოკარნოში 1946 წლიდან იმართება და ცნობილია როგორც აღმოჩენების ფესტივალი, რადგან მრავალი კინორეჟისორის თუ მსახიობის წარმატებული კარიერა სწორედ ლოკარნოში დაიწყო.

წელს ფესტივალი 1-11 აგვისტოს გაიმართება.

პროგრამის სრულად სანახავად, ეწვიეთ ამ ბმულს.

 

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
ს საინტერესოაულტურააქართველო

აფხაზური ტრადიციები და მსგავსება ქართულ კულტურასთან

აფაზები

აფხაზური კულტურა და ტრადიციები საკმაოდ საინტერესო და თვითმყოფადია –  ბევრი რამით კი, ქართულსაც ჰგავს. გადავწყვიტე, რამდენიმე მათგანის შესახებ მომეთხრო:

ზოგადად, აფხაზური ტრადიციები საკმაოდ მკაცრია, ერთგვარი დაუწერელი კანონები – ქცევის წესებიც კი არსებობს, ეს ქცევები კი – ზუსტადაც რომ – ტრადიციებს ეყრდნობა.  ისინი მკვეთრად გამოხატული პატრიარქალურობით გამოიჩნევა, ძირძველი წესები კი – ქალის უფლებებს თვალშისაცემად ავიწროვებს. ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი კულტურული ელემენტი სტუმრის დაფასება და მისდამი პატივისცემაა. სტუმარი ხელშეუხებელია, თუმცა – განსაკუთრებული პატივისცემის ღირსი ასაკოვანი სტუმარია. გარდა ამისა, ისიც უნდა ითქვას, რომ დღემდეა შემორჩენილი უფროს-უმცროსობის კულტი. ოჯახში უფროსის სიტყვა გადამწყვეტია. თუკი სახლში ვინმე უცხო შემოდის – ოჯახში მყოფები ფეხზე დგებიან – ბავშვიც, მოხუციც, კაციცა თუ ქალიც.

საინტერესო და უცნაური ტრადიცია, რომელიც ძველ მეგრულ ოჯახებშიც გვხვდებოდა, რძალ-მამამთილის ურთიერთობას უკავშირდება. წესის თანახმად, ისინი ერთმანეთს არ ელაპარაკებიან. ბუნებრივია, თანამედროვე აფხაზების ნაწილში ეს ტრადიცია ნაკლებად გვხვდება, თუმცა – ოჯახების გარკვეული ნაწილი კვლავ იცავს ამ ადათს.

ზოგადად, საინტერესო ფენომენია ქალისა და მამაკაცის ურთიერთობა, რომელიც, ტრადიციის თანახმად, საზოგადოებისათვის ტაბუირებული უნდა იყოს – რაც გამოიხატება იმაში, რომ ცოლს უფლება არ აქვს ქმარს სხვისი თანდასწრებით სახელით მიმართოს (შესაძლოა, ამ ტრადიციას მივაწეროთ ის, რო ხშირად, აფხაზებსა და მეგრელებს ერთი სახელი ჰქვიათ, თუმცა – მეორე სახელით მიმართავენ), ქორწილში კი – სტუმრებს სხვადასხვა შენობაში იღებენ. მოკლედ რომ  ვთქვათ – ამ ტრადიციების ძირითადი დედააზრი ისაა, რომ მათი თანაცხოვრება საზოგადოებისთვის თვალსაჩინო არ უნდა იყოს.

ზემოთ ნახსენები ტრადიციების დიდი ნაწილი დროთა განმავლობაში ტრანსფორმირდა, თუმცა – ,,კონსტიტუციური” სახე მაინც შეინარჩუნა. თუმცა, უნდა ითქვას, რომ დღემდე მკაცრადაა შემონახული უხუცესთა საბჭოები, ხოლო ყველა გვარს  საკუთარი უხუცესი ჰყავს. ისევე, როგორც მთიულ ქართველებში არსებობდა ტრადიცია – ეს უხუცესებიც ძალიან გავლენიანები არიან, ისინი წყვეტენ ბევრ სადავო საკითხს.

ბარონ დე ბაიმ, რომელმაც XIX-XX  საუკუნეში საქართველოში იმოგზაურა, მთლიანად აღწერა კუთხეები და მათი ტრადიციები, ის თავისი წიგნის ერთ-ერთ მონაკვეთში – ,,აფხაზეთში. ერთი მივლინების მოგონებანი” აღწერს, თუ როგორ გამოჰყავთ აფხაზებს მდინარიდან წყალში დამხჩვალის სული. მთელი სოფელი იკრიბება შემთხვევის ადგილას. ერთი ნაპირიდან მეორეზე თოკია გაბმული და ზედ უხმარი ტიკი კიდია. შეკრებილები მიცვალებულის სულს ევედრებიან ტიკში შევიდეს. როდესაც ტიკი გაიბერება, მას თავს მოუკრავენ და მიცვალებულის საფლავზე ზეიმით მიაქვთ.
სოფლებში არ არის სასაფლაოები, აფხაზები მიცვალებულებს ბაღში, ხის მესერით შემოვლებულ, გადახურულ ადგილას მარხავენ, ამ მესერზე ხშირად ნახავთ გარდაცვლილის ნაქონ ტანსაცმელს, რომელიც აფხაზებს ვინმე გაჭირვებულისთვის აქვთ დატოვებული.

ბარონი ხშირად ავლებს პარალელებს ჩერქეზებსა და აფხაზებს შორის, მაგალითად: ,,ისევე როგორც ჩერქეზებს, აფხაზებსაც უყვარდათ ხმლის გაშიშვლება; ცხენების მოპარვას ისინიც ისე უყურებენ, როგორც სანაქებო საქციელს, ხოლო შურისძიებას კი – როგორც აუცილებელ კანონს.” ავტორი ამ ერების ენების მსგავსებასაც უსვამს ხაზს.
შეიძლება ითქვას, რომ აფხაზური ტრადიციების დიდი ნაწილი ძალიან ჰგავს კავკასიელი მთის ხალხების ტრადიციებს – თუნდაც, სვანების, მოხევეების, ჩერქეზების…
აფხაზებში არსებობდა სისხლის აღების წესიც.
დატირების ტრადიციაც ძალიან ჰგავს დასავლეთ საქართველოში გავრცელებულ რიტუალს.

მიუხედავად იმისა, რომ ტრადიციების  დიდი ნაწილი დღეს კანტიკუნტადაა შემორჩენილი, სტუმრისა და უფროსის დაფასების კულტი დღემდე ძლიერადაა ფესვგადგმული.

 

ბიბლიოგრაფია:

  1. “In Abkhasia, memories of a mission” by Le Baron de Baye//Khornabuji I, Tbilisi 2011. “აფხაზეთში. ერთი მივლინების მოგონებანი”//ხორნაბუჯი I, თბილისი 2011
  2. აფხაზური ტრადიციები დღეს და გუშინ – რადიო თავისუფლება. 19.08.2016 (2./07.2018)

 

მასალა მოამზადა:  ნატალია ჯალაღონიამ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

 

 

 

სრულად ნახვა
სტორიაულტურააქართველო

აფხაზური ლიტერატურის ისტორია და ნართების მდიდარი ეპოსი

ნართები

როგორც წყაროებიდან ირკვევა, წერილობითი აფხაზური ლიტერატურა გამოჩნდა XX საუკუნის დასაწყისში, თუმცა აფხაზური ზეპირსიტყვიერების ტრადიცია საკმაოდ მდიდარია. აფხაზები სხვა კავკასიელ ხალხებთან (მაგალითად, ოსებთან) ერთად ინაწილებენ ნართულ ეპოსს – ზღაპართა სერიებს მითიურ გმირებზე. ეს ნაწარმოები ასევე მოიცავს ყაჩაღთა და მონადირეთა სიმღერებს, სატირულ სიმღერებს, სიმღერებს კავკასიურ ომებზე და სხვადასხვა რიტუალურ სიმღერას.

მკვლევართა ერთი ნაწილი აფხაზური მხატვრული ლიტერატურის ისტორიის დასაწყისად 1912 წელს მიიჩნევს, როცა თბილისში აფხაზურ ენაზე გამოიცა დიმიტრი გულიასპირველი 38-გვერდიანი პოეტური კრებული ,,ლექსები და შაირები”. თუმცა, ამ კრებულში შესული ლექსებიდან ერთ ნაწილს დაწერის თარიღად 1906, 1907, 1909, 1910 და 1911 წლები აქვს მითითებული, რაც საფუძველს იძლევა, რომ აფხაზური მხატვრული ლიტერატურის შექმნის თარიღად 1906 წელი დადგინდეს, ხოლო აფხაზური ლიტერატურის საძირკვლის ჩამყრელად დიმიტრი გულია იქნეს მიჩნეული.

პირველი ეროვნებით აფხაზი მწერალი იყო აფხაზეთის უკანასკნელი მთავრის ვაჟი, პოეტი, დრამატურგი, პუბლიცისტი და საზოგადო მოღვაწე, ქართველ თერგდალეულთა თანამოაზრე გიორგი შარვაშიძე, რომელიც უპირატესად წერდა ქართულად.

პირველი გაზეთი აფხაზეთში, სახელად ,,აფხაზეთი”, რედაქტირებული დიმიტრი გულიას მიერ, გამოჩნდა 1917 წელს, როცა აფხაზეთი საქართველოს დამოუკიდებელი რესპუბლიკის ნაწილი იყო. ის ჩანაცვლდა ,,აფსნი ყაფშის” (ნიშნავს ,,წითელ აფხაზეთს”) მიერ მას შემდეგ, რაც საბჭოთა მმართველობა გამოცხადდა ქვეყანაში. შემდეგ ათწლეულებში გამოჩნდა რამდენიმე ახალი ნამუშევარი, მათ შორის დიმიტრი გულიას ნოველა ,,უცხო ცების ქვეშ” (1919). სხვა მწერლები იყვნენ სამსონ ჭანბა (,,მუჰაჯირები და რამდენიმე სხვა თამაშობა”), ივა კოღონია (აფხაზური პოემები, 1924) და მუშნი აჰაშბა.

ტრადიციულმა აფხაზურმა ზეპირსიტყვიერ-პოეტურმა მოთხრობამ უზარმაზარი როლი ითამაში აფხაზური ლიტერატურული ენის ფორმირებასა და ევოლუციაში. ამაში წვლილი შეიტანეს აფხაზმა მწერლებმა, პოეტებმა და დრამატურგებმა.

განსაკუთრებული აღნიშვნის ღირსია ნართების ეპოსი – აფხაზეთში დღესაც ცხოვრობენ მთქმელები, რომლებიც მღერიან სიმღერას ნართებზე.  მათი თქმულებები ნართებზე მხოლოდ 1930-იან წლებში გახდა ცნობილი. პირველად საბჭოთა პერიოდში გამოიცა სხვადასხვა ერის ნართების შეკრებილი ტექსტები ორიგინალურ ენაზე და რუსული თარგმანი. ნართული ეპოსი თარგმნილია გერმანულ, ფრანგულ, ინგლისურ ენებზე.

გთავაზობთ ერთ-ერთ მათგანს:

შორეულ წარსულში ცხოვრობდნენ ვაჟკაცობით გამორჩეული ნართები – ერთი დედის – სათანეი-გვაშას ნაშობი 99 ძმა!
ნართების საქმე თარეში და ნადირობა იყო. მათი ძლევა არავის შეეძლო, რამაც დროთა განმავლობაში ისინი გაათავხედა. ძმებს აღარ ეგონათ, სადმე მათი მჯობნი ვინმე თუ იქნებოდა. ნართებს არც ღმერთის სწამდათ, არც მეფე ჰყავდათ და არც ბატონი. ისინი ერთ სოფელში ცხოვრობდნენ. უსახელოდ ცხოვრებას სიკვდილი ერჩიათ, სიკვდილისა კი არ ეშინოდათ. ნართების სახელს უკავშირდება უამრავი ტკბილსასმენი სიმღერა. მათვე გამოიგონეს სალამურის მსგავსი მუსიკალური საკრავი აჭარპინი.
ნართების საომარი იარაღი მშვილდ-ისარი და ხმალი იყო. უებრო მსროლელნი ისარს გაფრენილ ჩიტს შიგ თვალში არტყამდნენ, ხმალდახმალ ბრძოლაში კი ბადალი არ ჰყავდათ.
ნართები თავს დაჰფოფინებდნენ ერთადერთ დას, მზეთუნახავ გუნდას, რომელსაც ბროლის კოშკში აცხოვრობდნენ. ძმები გუნდას ნანადირევის ძვლის ტვინით კვებავდნენ.

სასრიყვას დაბადება
99 ნართ ძმას შეემატა ნაბოლარა სასრიყვა. იგი სასწაულებრივად მოევლინა ამ ქვეყანას:
ნართების ულამაზეს დედას, უბერებელ სათანეი-გვაშას მშვენიერება და სინორჩე არც მრავალი შვილის გაჩენის შემდგომ დაუკარგავს. ერთხელაც მდინარე ყუბანთან მივიდა. მდინარის გაღმა ახოვანი მწყემსი ზართიჟვი აძოვებდა ცხვარ-ძროხას. სათანეიმ გაიხადა ტანთ, ზართიჟვმა ვერ მოსწყვიტა თვალი მის შიშველ, მომხიბვლელ სხეულს და ვნება აღეძრა. სათანეის დაუფლება განიზრახა და მდინარის გადმოლახვა სცადა, მაგრამ იგი ისე ადიდებულიყო, ვერაფერს გახდა. მაშინ ზართიჟვმა სათანეი-გვაშას გამოსძახა, თესლს ვერ ვიმაგრებ და დაუხვდიო. შიშველი სათანეი-გვაშაც განემზადა, ზართიჟვმაც აღარ დააყოვნა და თავისი «ისარი» ქალისკენ გამოსტყორცნა, მაგრამ ააცდინა და დიდ ლოდს მოახვედრა. ლოდი დაორსულდა. სათანეი-გვაშამ ეს ლოდი წელზე მიიმაგრა, ჩაიცვა და შინისკენ გამოსწია. ცხრა თვის თავზე ქალი მჭედელ აინართან მივიდა და სთხოვა, დახმარებოდა ლოდიდან ბავშვის გაჩენაში. როცა ქვიდან ბიჭუნა იბადებოდა, ძირს დავარდნამდე აინარმა შემოავლო მუხლებზე მარწუხები და მდუღარე ფოლადით სავსე ქვაბში ჩააყურყუმელავა. ასე გამოიწრთო ჩვილი, რომელსაც ,,დედამ” სასრიყვა დაარქვა. ამგვარად ნაწრთობი სასრიყვა ფოლადივით მტკიცე გამოდგა, ვერანაირი იარაღი ვერ ჯაბნიდა. მხოლოდ მარჯვენა მუხლი ჰქონდა სუსტი. მჭედელ აინარს ხომ წრთობისას იგი ამ მუხლზე შემოჭერილი მარწუხით ეჭირა და გამოუწრთობი დარჩა.
სასრიყვა ტანბრგე, მოხდენილი და მძლავრი ვაჟკაცი დადგა. მან ძმათაგან პირველმა გახედნა რაში, სახელად ბზოუ, რომელსაც ადამიანის ენა ესმოდა.

როგორ გადაარჩინა სასრიყვამ ნართები
ნართები არ სცნობდნენ სასრიყვას თავიანთ ძმად და დაცინვით მწყემსის ბიჭსა და უჯიშოს ეძახდნენ. როცა სადმე მიდიოდნენ, სასრიყვა თან არ მიჰყავდათ. სასრიყვას სწყინდა ნართების ქცევა, მაგრამ მაინც უყვარდა ისინი, ხშირად ფარულად გაედევნებოდა და როცა ძმებს რამე ხიფათი შეემთხვეოდათ, ასევე ფარულად დაიხსნიდა ხოლმე განსაცდელისგან.
ერთხელ ნართები სათარეშოდ წავიდნენ და სასრიყვა არ წაიყოლეს. სათანეი-გვაშა მათმა საქციელმა გააბრაზა და შვილები ასე დაწყევლა:
– რაკი უმცროსი ძმა არ გაიყოლეთ, დაე, ისეთ დღეში ჩაცვენილიყოთ, თავს ვერ შველოდეთ და სასრიყვას გარდა მხსნელი არ გამოგჩენოდეთ.
წყევლა ახდა: არნახული თქეში დაიწყო, მერე საშინელი ქარიშხალი ამოვარდა, ბოლოს კი მუშტისტოლა სეტყვა და თოვა წამოვიდა. ისე ყინავდა, ქვებს ჭახჭახი გაუდიოდა. ნართებს ავდარმა ტრამალზე მოუსწრო, ახლოს თავშესაფარი არსად ჩანდა. თოშმა ძმები ისე მიაკრა ერთიმეორეს, ერთი დიდი ქუდი დაეხურებოდათ. გადარჩენის იმედი გადაეწურათ და… სასრიყვაც გამოჩნდა. მას ძმები შეებრალა. გამართა მშვილდ-ისარი, მოზიდა და დიდხანს, დიდხანს უმიზნებდა. ბოლოს ისარი ელვისებრ გაიჭრა, უდიდეს ვარსკვლავს შიგ გულში მოხვდა და ძირს ჩამოაგდო. გათოშილი ნართები უმალვე მიეფიცხნენ ცხელ ვარსკვლავს და ძვლები გაითბეს. სასრიყვამ ნართებს უთხრა, ეს ვარსკვლავი ცოტას გიშველით, მე კი წავალ და ცეცხლს ვიშოვიო. შეჯდა ბზოუზე და გააქროლა.
სასრიყვამ ერთ მინდორზე კვამლი შენიშნა და იქით გაემართა. ახლოს მისულმა ნახა, რომ დევს ცეცხლი დაენთო, ირგვლივ ვეება ტორები შემოეხვია და გულიანად ეძინა. სასრიყვა და ბზოუ აფრინდნენ, დევს ცალ ყურში შეუძვრნენ, მეორე ყურიდან გამოძვრნენ და ცეცხლთან გაჩნდნენ. ჭაბუკმა ერთი ვეება მუგუზალი აიტაცა და უკან იმავე გზით გამოეშურნენ. დევს ისე ღრმად ეძინა, არაფერი გაუგია. ერთი კი შეიშმუშნა, ყურისკენ ტორი წაიღო, მაგრამ ამასობაში სასრიყვასა და ბზოუს უკვე სამშვიდობოს გაეღწიათ. ნართებს მაშინ მიუსწრეს, როცა ციდან ჩამოგდებული ვარსკვლავი უკვე ინავლებოდა და ძმებს კვლავ გაყინვა ემუქრებოდათ. სასრიყვამ ძმებს მუგუზალი დაანახვა. ისინიც მაშინვე დაფაცურდნენ. ასწლოვან ხეებს უზარმაზარი ტოტები ჩამოჰგლიჯეს და ისეთი ცეცხლი ააგუზგუზეს, მისი ალისფერი ენები ცას სწვდებოდა. ასე გადაარჩინა სასრიყვამ დაღუპვას უმადური ნართები.

მჯობნის მჯობნი არ დაილევაო
ამპარტავნობის სენი სასრიყვასაც შეეყარა. ერთხელაც დედას შეუჩნდა, მითხარი, ჩემზე უკეთესი ვაჟკაცი თუ არსებობსო. სათანეი-გვაშამ უთხრა:
– არათუ შენი მომრევი, იმისთანა ვაჟკაცებიც არსებობენ, კაცადაც არ ჩაგაგდებენ. მჯობნის მჯობნი არ დაილევაო.
სასრიყვამ დედას გამოუცხადა, მივდივარ და სანამ ჩემს მომრევ ვაჟკაცს არ ვიპოვი, არ დავბრუნდებიო. სათანეი-გვაშამ ბევრი უშალა, მაგრამ ჭაბუკი მაინც გაემგზავრა. კარგა ხანს იარა და ერთი ცალხელა კაცი შენიშნა, რომელსაც სხეულის ნახევარი გახმობოდა. მიწას ცალი ხელით ხნავდა. სასრიყვა თავს წაადგა და მიესალმა. მხვნელმა არ უპასუხა. სასრიყვამ ითაკილა, ხმალი იშიშვლა და შეუტია. კაცმა საღი ხელი სტაცა სასრიყვას და რაშიანად ვეება ბელტის ქვეშ შეჩურთა. ბევრი იწვალა სასრიყვამ თავის გასათავისუფლებლად, მაგრამ ბელტს ძვრაც ვერ უყო.
შუადღისას მხვნელს ცოლმა სადილი მოუტანა დიდი გობით. კაცმა ისადილა, სასრიყვა და მისი რაში ბელტის ქვემოდან გამოათრია, ცოლს გობზე დაუგდო და უთხრა, _ შინ ბავშვებს მიუყვანე, ცოტას მაინც გაერთობიანო. ქალმა გობი თავზე შემოიდგა და წავიდა.
გზად ქალი დასასვენებლად შეჩერდა, გობი ძირს დადო, თვითონ კი დაიძინა. სასრიყვამ ძლივს გადმოახტუნა რაში გობიდან და მოკურცხლა. დარწმუნდა, რომ დედამ მართალი უთხრა: ამქვეყნად მჯობნის მჯობნი არ დაილევა.

როგორ მოიტაცეს გუნდა
ნართების მზეთუნახავი დის ხელის სათხოვნელად მრავალი ვაჟკაცი მოდიოდა. გუნდა მათ საჭიდაოდ იწვევდა იმ პირობით, რომ თუ სასიძო მოერეოდა, ცოლად მისთხოვდებოდა. გუნდას ჭიდაობაში ვერავინ სჯობნიდა. დამარცხებულ ვაჟებს ქალი ყურის ბიბილოს აჭრიდა და ღობის სარზე აცვამდა. ასე დაამარცხა გუნდამ 99 სასიძო. მეასედ ჭაბუკი ხვაჟვარფისი (შქერჭაბუკი) მოვიდა და გუნდამაც თავისი პირობა წაუყენა.
შეიბნენ ვაჟი და ქალი. მიწამ ზანზარი დაიწყო. ბოლოს ხვაჟვარფისმა მზეთუნახავს აჯობა, დანიშნა და შინ დაბრუნდა.
გუნდას მშვენიერების ამბავი დევგმირმა ნარჯხიოუმაც გაიგო. მანაც გადაწყვიტა გუნდას ცოლად შერთვა. ერთ დღეს ნართები შინ იყვნენ და ბურთაობდნენ, სასრიყვა კი სანადიროდ წასულიყო. ნარჯხიოუმ რაში ეზოში შეაგელვა.
სტუმარმა ნართებს გამოუცხადა, გუნდა ცოლად უნდა გამატანოთო. ნართებმა აუწყეს, გუნდა ხვაჟვარფისის დაწინდულია და პირს ვერ გავუტეხთო. ნარჯხიოუ გაბრაზდა, _ ეს რა მათხოვრებთან მქონია საქმე, დამაცადეთ, რა დღეში ჩაგყაროთო. ნართებს ეწყინათ სტუმრის ნათქვამი და ჩუმად მოილაპარაკეს, მზაკვრულად გასწორებოდნენ მომხდურს.
არნახული სუფრა გაუშალეს ვითომ სასიძოს. დაუპატიჟებელი სტუმრის თავიდან მოსაშორებლად ღვინოსა და ხორცის ნახარშში შხამი შეურიეს. და როცა შხამიანი ღვინით სავსე თასი მიართვეს, ნარჯხიოუ მიხვდა, სასმელი სანდო რომ არ იყო. ნართებს შესთავაზა, – მამათქვენის ასაკს პატივი ვცეთ, ჯერ მან დალიოსო. რაღას იზამდნენ მასპინძლები, მიართვეს უსინათლო მამას საბედისწერო თასი. მანაც ადღეგრძელა სტუმარი, ღვინო მოსვა და… მაშინვე სული განუტევა. ნართებმა ისევ შესთავაზეს ღვინო სტუმარს. მან კი, ახლა თქვენმა უფროსმა ძმამ, სითმა დალიოს, ჩემზე უფროსიაო. სითმა უარი ვერ შეჰკადრა და გველისშხამგარეული ღვინო დალია. ისიც მამის კვალს გაჰყვა…
ამის შემდეგ ნარჯხიოუმ აიღო თასი, ნართებმა ღვინო დაუსხეს. სტუმარმა ეშმაკობა იხმარა. ჯერ ხშირი წვერი ჩაიჩურთა პირში და შემდეგ ღვინის სმას შეუდგა. როცა თასი დაცალა, ნარჯხიოუმ წვერი ჩამოიბერტყა, რომელსაც უხვად გამოჰყვა საწამლავი და ნარჯხიოუსაც არაფერი დამართნია, შემდეგ კი მასპინძლებს ისევ მოსთხოვა, _ თქვენი ულამაზესი და გამატანეთო.
– შენთან დამოყვრება ჩვენთვის დიდი პატივია, მაგრამ გუნდა უკვე დანიშნულია ხვაჟვარფისზე. უარს ვეღარ შევკადრებთ ორი მიზეზის გამო: ჯერ ერთი, სიტყვის გატეხა საკადრისი არ არის და, მეორე, ხვაჟვარფისი რომ გაიგებს, გუნდა შენ მოგათხოვეთ, შავ დღეს დაგვაყრის ჩვენცა და შენცო, _ მიუგეს ნართებმა.
– ხვაჟვარფისისა არ მეშინია. ვაჟკაცი კია, მაგრამ არც მე გახლავართ ნაკლები, თქვენი და მიმყავს და თუ ვაჟკაცები ხართ, წინ დამიდექითო!
სტუმარმა ნართებს გონს მოსვლა არ აცადა, გუნდას კოშკში შეიჭრა, ქალი ძალით გამოიყვანა, რაშზე შეაგდო და გაქუსლა. ნართებმა ვერაფრით შეაკავეს, თუმცა კი უკან დაედევნენ.
სამ დღე-ღამეს მისდევდნენ ნარჯხიოუს, მაგრამ ვერ დაეწივნენ. ძმებმა ნაბოლარა ძმას მუსას, რომელსაც უძლიერესი ხმა ჰქონდა, დაავალეს, ყვირილით ემცნო ხვაჟვარფისისთვის, რომ ნარჯხიოუმ საცოლე მოსტაცა. მუსამაც პირი ხვაჟვარფისის საცხოვრისისკენ იბრუნა და მთელი ხმით გასძახა:
–  ხვაჟვარფის, გუნდა ნარჯხიოუმ გაიტაცა და უნდა უშველო!
სასიძომ გაიგონა და გაქანდა იქით, საიდანაც ხმა მოესმა. ხვაჟვარფისი ნარჯხიოუსა და გუნდას წამოეწია და მოძალადეს შორიდან შესძახა:
– გუნდას საქმრო ხვაჟვარფისი ვარ. შენ შემარცხვინე. იცოდე, ცოცხალი ვერ გადამირჩები. თუ ვაჟკაცი ხარ, დამიდექიო!
–  მობრძანდი, მეც აქ გელოდებიო! _ გასძახა ნარჯხიოუმ.
მეტოქეები ერთმანეთის პირისპირ დადგნენ, მაგრამ არც ერთი არ ისროდა. ნარჯხიოუმ ხვაჟვარფისს უთხრა:
–  შენ მდევარი ხარ, პირველი სროლის უფლება შენია!
-არა, შენ ქალი გახლავს! მესროლე, ნუ აყოვნებ! _ მიუგო ხვაჟვარფისმა.
ასე იწვევდნენ ერთიმეორეს. ბოლოს პირველმა ხვაჟვარფისმა ისროლა. ერთმანეთის ნატყორცნ ისრებს ვაჟკაცები მარჯვენა ხელის ნეკით იჭერდნენ. ბოლოს ნარჯხიოუს ნასროლი ისარი ხვაჟვარფისს თავში მოხვდა და ქალა შუაზე გადაუპო. მან გადახსნილი ნაწილები ხელით შეაერთა და ნარჯხიოუს სთხოვა, _ წავალ მჭედელ აინართან, თავს გავამთელებინებ და მოვბრუნდებიო. მეტოქე დაეთანხმა, _ მეც ბარძაყში ვარ დაჭრილი და მანამდე ზედ რამეს შემოვიჭერო.
ხვაჟვარფისი რაშით აინართან გაქანდა. მჭედელმა თავზე სპილენძის სალტე შემოარტყა. ჭაბუკი ბრძოლის ველს დაუბრუნდა, სადაც ნარჯხიოუ ელოდა. განაგრძეს ორთაბრძოლა. ისრები რომ შემოელიათ, ახლა შუბები სტყორცნეს ერთმანეთს. ბოლოს ნარჯხიოუმ ხვაჟვარფისს შუბი თავში მოარტყა და სასიკვდილოდ დაჭრა. ნარჯხიოუმ მომაკვდავი მეტოქე მიატოვა და გუნდა წაიყვანა. უღელტეხილს რომ მიადგნენ, ნარჯხიოუს სათანეი-გვაშას წყევლამ უწია. მან თავისი ასულის გამტაცებელი დაწყევლა:
– ნარჯხიოუ, ქვად ქცეულიყო და ჰაერში გამოკიდებულიყო შენს რაშთან ერთად. დროთა განმავლობაში მიწისკენ დაშვებულიყოთ და როცა შენი რაშის მუცელი მიწამდე ჩამოეშვება, მეორედ მოსვლა მომხდარიყოს!
გუნდას კი უსურვა:
– ფუტკრების მფარველ ღვთაებად ქცეულიყო და სარგებელი მოგეტანოს ხალხისთვის!
დედის ნათქვამი ახდა: რაშზე ამხედრებული გაქვავებული ნარჯხიოუ ახლაც ჰაერში ჰკიდია, ხოლო გუნდას ანანა-გუნდა ეწოდა, მაღალ მთებში ბინადრობს და ფუტკრებს მფარველობს.

სასრიყვას სიკვდილი
ნართებს ერთი სასწაულებრივი ქვევრი ჰქონდათ, რომელსაც ვეძამაკეტს ეძახდნენ. ამ ქვევრიდან რამდენი ღვინოც უნდა ამოგეკლო, მაინც სავსე რჩებოდა. ქვევრი ნართებს შველოდა იმის გარკვევაშიც, ვინ უფრო დიდი ვაჟკაცობა ჩაიდინა. საამისოდ გმირობის ჩამდენნი დგებოდნენ ქვევრის თავზე და ჰყვებოდნენ თავიანთი გმირობის ამბებს. ვისაც ყველაზე დიდი ვაჟკაცობა გამოეჩინა, იმის მონათხრობზე ღვინო ქვევრში დუღილს იწყებდა და ამით ირკვეოდა, ვინ ვის სჯობდა.
სასრიყვას დავაჟკაცების შემდეგ ვეძამაკეტის ღვინო მხოლოდ მის მონაყოლზე დუღდებოდა, რაც ნართებს ძალიან სწყინდათ, რადგან შურდათ სასრიყვასი. ბოლოს ძმებმა იმდენად შეიძულეს სასრიყვა, რომ მისი დაღუპვა განიზრახეს, მაგრამ რაკი იცოდნენ, რომ მასთან პირისპირ შებმით ვერაფერს გახდებოდნენ, ვერაგობის გზა აირჩიეს. ერთი ბოროტი დედაბრისაგან შეიტყვეს, რომ როცა მჭედელმა აინარმა ახალდაბადებული სასრიყვა მდუღარე ფოლადში ჩასვა, მარჯვენა მუხლი გამოუწრთობი დარჩა, რადგან აინარს ბავშვი ამ მუხლზე შემოჭერილი მარწუხით ეჭირა.
დედაბრის რჩევით, ნართებმა უთხრეს სასრიყვას, – რაკი თავი ყველაზე მძლავრ ვაჟკაცად მოგაქვს, მოდი, გამოვცადოთ, მართალია ეს თუ არაო. მათ სასრიყვა ერთი მაღალი მთის ძირას დააყენეს, თვითონ მწვერვალზე ავიდნენ და იქიდან უზარმაზარი ლოდი დააგორეს. სასრიყვას ის ლოდი ფეხით უნდა გაეჩერებინა. ჭაბუკმა მგორავ ლოდს მარცხენა ფეხი დაუხვედრა და დაამსხვრია. ნართებმა ახლა მეორე ვეებერთელა ლოდი დააგორეს და სასრიყვას დაუძახეს, –  თუ ვაჟკაცი ხარ, მარჯვენა ფეხით გააჩერეო. სასრიყვამ მართლაც დაუხვედრა ლოდს მარჯვენა ფეხი. ლოდმა მას გამოუწრთობი ფეხი მოსწყვიტა. სასრიყვას ბარძაყიდან სისხლი წასკდა და უმწეოდ დავარდა ძირს. გმირი სისხლისგან იცლებოდა, მშველელი კი არსად ჩანდა.
ეს ამბავი ელვის უსწრაფესად გავრცელდა. ამის გამგონე ტყიურნი სასრიყვასკენ დაიძრნენ. ზოგი მათგანი გულით თანაუგრძნობდა ვაჟკაცს, რომელიც მათ ლოცავდა. ზოგი კი გახარებული იყო მისი მარცხით და მათ სასიკვდილოდ განწირული სასრიყვა წყევლიდა. ამიტომაა, რომ ძერა და ყორანი დაწყევლილნი არიან, ხოლო მგელი და მტრედი – დალოცვილნიო, ფიქრობდნენ აფხაზთა წინაპრები…

 

მასალა მოამზადა:  ნატალია ჯალაღონიამ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

 

სრულად ნახვა
ს საინტერესოასტორიაულტურააქართველო

მთაწმინდის პარკი 80 წლისაა – დაარსების ისტორია

მთაწმინდის პარკი

მთაწმინდის პარკი ფუნიკულიორის ზედა სადგურის ღერძზე 1930 წელს გაშენდა. მისი ფართი 100 ჰექტარს აღემატება და თბილისის ყველაზე მაღალი პარკია. პარკის მთავარი ღერძი 210 მეტრი სიმაღლის სატელევიზიო კოშკი-ანძაა.
მთაწმინდის პარკამდე ორი გზა გადის: ფუნიკულიორით და სამანქანო გზით.
ფუნიკულიორის საბაგირო რკინიგზა 1900 წლის ივლისში ფრანგი ინჟინრის – ა. ბლანშის მიერ დაპროექტდა. რკინიგზის სიგრძე 501 მეტრია. ლიანდაგის დახრის კუთხე კი, 28-33. ეს მსოფლიოში ერთ-ერთი უდიდესი და ციცაბო რკინიგზაა.
მშენებლობა 1905 წელს დასრულდა. ფუნიკულიორის რკინიგზას სამი გაჩერება აქვს. შუა გაჩერებით მთაწმინდის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში გადავდივართ. ზედა სადგურზე კოშკურებიანი ორსართულიანი ნაგებობა, “როტონდა” აიგო, სადაც იმავდროულად კაფე-ბარი და რესტორანი იყო განთავსებული. ძველი რესტორანი 1936-38 წლის რეკონსტრუქციის შედეგად შეიცვალა და მესამე სართული დაემატა. 1971 წელს კი, ქვედა სადგურის შენობაც გადაკეთდა არქიტექტორების გ. ბათიაშვილისა და ტ. ქუთათელაძის მიერ.
მთაწმინდის პარკი არაჩვეულებრივი გეოგრაფიული მდებარეობითა და საინტერესო ინფრასტრუქტურით, თბილისის ერთ-ერთი ყველაზე კოლორიტული ნაწილია.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
რქიტექტურა/დიზაინიულტურააქართველო

ილია ჭავჭავაძის ლიტერატურულ-მემორიალურ მუზეუმში ავთენტური სახით შემორჩენილი ოთახი აღმოაჩინეს

ილია მუზეუი

თბილისში, ილია ჭავჭავაძის ლიტერატურულ-მემორიალურ მუზეუმი ივ. ჯავახიშვილის N7-ში, სარეაბილიტაციო სამუშაოებისას, ავთენტური სახით შემორჩენილი ოთახი აღმოაჩინეს. მწვანე მოხატული კედელი რესტავრატორებმა ბათქაშის რამდენიმე ფენის მოხსნის შემდეგ აღმოაჩინეს. სამუშაოების ხელმძღვანელის, მხატვარ-რესტავრატორ დავით გაგოშიძის ინფორმაციით, ეს სწორედ კედლის ის მორთულობაა, რომელიც ოთახს ჭავჭავაძეების ოჯახის ცხოვრების პერიოდში გააჩნდა. ილია ჭავჭავაძისა და მისი მეუღლის, ოლღას საძინებელი ერთ-ერთია სამ სართულიან ნაგებობაში იმ რამდენიმე ოთახიდან, რომელიც ავთენტური სახითაა შემორჩენილი. ასეთი ოთახებია კაბინეტი და სასტუმრო ოთახი.

გადახურვა-გამაგრებითი სამუშაოების შემდეგ, შიდა ინტერიერის რეაბილიტაცია მიმდინარეობს. თბილისის მუზეუმების გაერთიანების დირექტორის, ნინი სანადირაძის ინფორმაციით, რეაბილიტაციის დასრულების შემდეგ, ამ შენობაში 15 საგამოფენო სივრცე მოეწყობა და ისინი შშმ პირებისთვისაც იქნება ადაპტირებული.

იგეგმება სარდაფის ახალი ფუნქციით დატვირთვაც. მუზეუმების გაერთიანებაში განმარტავენ, რომ ადგილი სადაც გამომცემლობა „ივერიას“ სტამბა იყო განთავსებული, თანამედროვე ტექნოლოგიებით, ილიას ეპოქა გაცოცხლდება. მანამდე კი, უკვე პირვანდელი სახითაა აღდგენილი ცნობილი შუშაბანდი, რომელიც იმდროინდელი საინტერესო ადამიანების თავშეყრის ადგილი ხშირად ყოფილა.

რეაბილიტაციის დასრულებას ერთ წელიწადში ვარაუდობენ. ამ ეტაპზე, სამუშაოებისთვის, თბილისის განვითარების ფონდის განმარტებით, ოთხ მილიონ ლარამდეა დახარჯული.

წყარო: 1tv.ge

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
1 2 3 10
Page 1 of 10