close

ჰუმანიტარული მეცნიერებები

რქეოლოგიასოფლიო

მეცნიერებმა დინოზავრის ზუსტი მოდელი შექმნეს

1539618498

იმის წარმოდგენა, თუ როგორ გამოიყურებოდნენ დინოზავრები 66 მილიონი წლის წინ ადვილი სულაც არ არის. სამეცნიერო მეთოდების განვითარებასთან ერთად ჩვენი წარმოდგენები დინოზავრების შესახედაობაზე ნელ-ნელა უმჯობესდება. ახლა კი მეცნიერებმა უახლეს კვლევებზე დაყრდნობით ტირანოზავრის აქამდე ერთ-ერთი ყველაზე დეტალური მოდელი შექმნეს.

ახალ პროექტში მონაწილეობა ხელოვანებისა და პალეონტოლოგების გუნდმა მიიღო. მათ დინოზავრის მოდელის თითოეული ფენა მაქსიმალური სიზუსტით შექმნეს, მიღებული შედეგი კი საზოგადოებაში გავრცელებული წარმოსახვისგან საკმაოდ შორსაა.

შექმნილი მოდელი მასიური და სქელია, მისი კანი ერთგვაროვანია, წინა კიდურები კი უმნიშვნელოა. ყველაზე დიდი სხვაობა ბუმბულების არარსებობაა, ერთ-ერთი ბოლო კვლევის საფუძველზე მეცნიერები თვლიან, რომ სხვა დინოზავრებისგან განსხვავებით ტირანოზავრს ბუმბულები არ ჰქონდა.

“გუნდმა პროექტზე თვეების განმავლობაში იმუშავა, რათა კუნთები და კანქვეშ არსებული სტრუქტურები მაქსიმალურად ზუსტად გამოესახათ. აღნიშნული მოდელი ყველაზე დეტალურია მათ შორის, რაც აქამდე შექმნილა,” – აცხადებს ერთ-ერთი პალეობიოლოგი.

შექმნილი ვიზუალიზაციები ნიუ-მექსიკოს სამეცნიერო მუზეუმში გამოიფინება.

მიუხედავად იმისა, რომ აღნიშნულ ნამუშევარში ბევრი რამ ვარაუდზეა დაფუძნებული, მეცნიერები აცხადებენ, რომ პროცესში მათ არსებული ფაქტობრივი მასალა მაქსიმალურად გამოიყენეს.

“დაგროვილ ინფორმაციაზე დაფუძნებით, ეს მაქსიმუმია, რისი გაკეთებაც დღეს შეიძლება,” – აცხადებენ მეცნიერები.

წყარო : on.ge 

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
ულტურააქართველო

17 წლის გიორგი ფოცხიშვილი მსოფლიო მედიის ყურადღების ცენტრში და დამსახურებული სტიპენდია ამსტერდამის ნაციონალური ბალეტის აკადემიაში

44225862_2218393341717688_3500064253618946048_n

17 წლის ქართველი მოცეკვავე  – გიორგი ფოცხიშვილი, რომელიც ბალეტისა და ქართული ცეკვის სინთეზის ერთ-ერთი თვალსაჩინო წარმომადგენელია, ცოტა ხნის წინ მსოფლიო მედიის ყურადღების ცენტრში ბერლუსკონის საპატიო ჯილდოს აღების შემდგომ მოექცა, ახალგაზრდას, რომელიც სულ მალე საკუთარი პროფესიით სასწავლებლად ამსტერდამში გადავა საცხოვრებლად, ოჯახური დასის განსავითარებლად  უკვე აქვს გეგმები, რომელთა შესახებაც თავად გვესაუბრება.

 -გიორგი, მოგვიყევი როდის დაინტერესდი ცეკვით და რა გახდა შენი ყველაზე დიდი მოტივატორი?

-ჩემი ცეკვით დაინტერესება, უპირველეს ყოვლისა, ოჯახის დამსახურებაა, ჩვენ გვყავს დასი და შვიდი წლის ასაკში ქარტული ცეკვის შესწავლა დავიწყე, მოგვიანებით კი, თორმეტისამ მშობლების ინიციატივით ბალეტითაც დავკავდი, ვფიქრობ ქართული ცეკვისა და ბალეტის სინთეზი საინტერესო აღმოჩნდა.  ჩემი მოტივატორი  პირველრიგში  არის დედა – მაია კიკნაძე, რომელიც ჩემთან ერთად სცენაზე ხშირად გამოდის და იძულებულივარ მაქსიმალურად დავიხარჯო, როდესაც  მის გვერდით ვდგავარ. ბავშვობიდან მახსოვს მამაჩემის  – გელა ფოცხიშვილის ცეკვა, რომელსაც კულისებიდან ვადევნებდი თვალს და ის ოვაციები, რომელიც მისკენ მოდიოდა, მსურდა თავადაც გამომეცადა ცხოვრებაში და საბოლოო ჯამში, ეს ყველაფერი გადაიქცა მიზნად, რომლის ასახდენადაც დაუღალავად ვშრომობ.

ცოტა ხნის წინ, მილანში გამართულ საბალეტო კონკურსში მონაწილეობდი

-დიახ, წელს მივიღე მონაწილეობა ევროპის ყველაზე პრესტიჟულ მარია ანტონიეტა ბერლუსკონის სახელობის კონკურსზე, რომლის ორგანიზატორებიც,  რაოდენ გასაკვირიც არ უნდა იყოს სოციალური ქსელებში ჩემი აღმოჩენის შემდეგ დამიკავშირდნენ და მიუხედავად უკვე დასრულებული სარეგისტრაციო  თარიღებისა, ჩამრთეს კონკურსში, რომელიც მილანში გაიმართა. ჩემთვის ესარისუდიდესიწარმატება, მსოფლიობალეტისმომავალივარსკვლავიასეშეაფასაპრესამდაჟიურიმჩემი გამოსვლა და ამ ყოველივემ კიდევ უფრო მეტი სტიმული შესძინა ჩემს საქმიანობას,
ავიღე ბერლუსკონის პირადი გრან პრიც და ის თავადაც ესწრებოდა კონკურსს.

-როგორც ვიცი, სულ მალე საზღვარგარეთ აპირებ სწავლის გაგრძელებას, გვიამბე რამდენად რთულია მსოფლიო ასპარეზზე ცეკვით გზის გაკვალვა.

-ჩემთვის საკმაოდ მოულოდნელ აღმოჩნდა, რომ მე-11 კლასიდან  სწავლას ამსტერდამის ნაციონალური ბალეტის აკადემიაში გავაგრძელებ, რომლის დასრულების შემთხვევაშიც ბაკალავრის დიპლომსაც სწორედ ცეკვის მიმართულებით ავიღებ. შესარჩევი ეტაპისთვის ადგილზე ჩასვლა და გასინჯვის გავლა მომიწია, რის შემდეგაც სტიპენდიის მფლობელი გავხდი და  რამდენიმე დღეში ამსტერდამში გადავალ საცხოვრებლად.

-გიორგი, ჯერ ძალიან ახალგაზრდა ხარ, საინტერესოა როგორ აღიქვამ საკუთარ თავს მომავალში?

-საკუთარ თავს ალბათ მომავალშიც ამ სფეროში ვხედავ და ვფიქრობ, რომ ცეკვა არის ჩემი პროფესია, რომელსაც ცხოვრების ბოლომდე გავყვები. მე მყავს ოჯახი და გვაქვს ქართული სამეფო ნაციონალური ბალეტი, რომელსაც სათავეში ჩემი მშობლები უდგანან და ჩემი მოვალეობაა, რომ გავაგრძელო მათი მოღვაწეობა, კიდევ უფრო განვავითარო მომავალში და ამაში ჩემიუმცროსი ძმაც დამეხმარება, რომელსაც ცეკვა ახალი დაწყებული აქვს.

 

მასალა მოამზადა: თამარ დევდარიანმა

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

 

 

 

სრულად ნახვა
ვლევებიედიცინასიქოლოგია

კვლევა : თინეიჯერების ტვინს კანაფი გაცილებით დიდ ზიანს აყენებს, ვიდრე ალკოჰოლი

მარიხუანა

კანადაში ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ კანაფის გამოყენებით მოზარდები ხანგრძლივ ზიანს აყენებენ თავიანთ ტვინებს.

აღმოჩნდა, რომ კანაფი გაცილებით უარყოფით ზეგავლენას ახდენს თინეიჯერის აზროვნების უნარზე, მეხსიერებასა და ქცევაზე, ვიდრე სასმელი.

კვლევის ფარგლებში ოთხი წლის განმავლობაში 13 წელს ზემოთ ასაკის 3,800-მდე მოზარდი გამოიკვლიეს.

ალკოჰოლური სასმელებისა და ისეთი ნარკოტიკების მიღება, როგორიცაა კანაფი, ახალგაზრდა ასაკში იწვევს შემეცნებით შესაძლებლობებთან დაკავშირებულ  პრობლემებს, ანუ  უარყოფითად  მოქმედებს სწავლაზე, ყურადღების კონცენტრირებასა  და გადაწყვეტილების მიღების უნარზე.

კვლევამ აჩვენა, რომ აღნიშნული პრობლემები გაზრდილია, რადგან გაზრდილია კანაფის მოხმარების მაჩვენებელი. მისი უარყოფითი ეფექტი კი ალკოჰოლის ზეგავლენასთან შედარებით გაცილებით ხანგრძლივად მოქმედებს.

თინეიჯერებში კანაფის მოხმარების მაჩვენებელი ალკოჰოლის მოხმარების მაჩვენებელზე ნაკლებია.  სტატისტიკის თანახმად, მოზარდთა 28 პროცენტს კანაფი ერთხელ მაინც გაუსინჯავს. რაც შეეხება ალკოჰოლის მოხმარებას თინეიჯერებში, აღნიშნული მაჩვენებელი 75 პროცენტს  უტოლდება.

კვლევის დროს კანადის 31 სხვადასხვა სკოლის თინეიჯერები კვლევის ავტორებს წელიწადში ერთხელ ალკოჰოლისა და ნარკოტიკების მოხმარების შესახებ დეტალურ ინფორმაციას აწვდიდნენ. კომპიუტერული შემეცნებითი ტესტების საშუალებით კი პარალელურად მათი ტვინების უნარებს ამოწმებდნენ.

მეცნიერებისთვის კვლევის შედეგები მოულოდნელი აღმოჩნდა : კანაფის მოხმარება მოზარდის ტვინზე გაცილებით უარყოფითად მოქმედებს და უარყოფითი ზეგავლენა გრძელდება მაშინაც კი, როდესაც თინეიჯერი კანაფის მოხმარებას წყვეტს. უარყოფითი ზემოქმედება აღინიშნა მახსოვრობაზე, ლოგიკურ აზროვნებასა და ქცევის კონტროლზე.

„მათი ტვინი ჯერ კიდევ განვითარების პროცესშია, მაგრამ ამას კანაფი უშლის ხელს. ამიტომ მოზარდებმა კანაფის მოხმარებისგან რაც შეიძლება დიდხანს უნდა შეიკავონ თავი,“ განაცხადა მონრეალის უნივერსიტეტის ფსიქიატრიის დეპარტამენტის წარმომადგენელმა, პროფესორმა პატრიცია კონროდმა.

კვლევის ავტორები აცხადებენ, რომ კვლევის შედეგები ნარკოტიკების პრევენციის პროგრამების აუცილებლობაზე მეტყველებს.

აღსანიშნავია, რომ კანაფი გაერთიანებულ სამეფოში ყველაზე ფართოდ მოხმარებად  არალეგალურ ნარკოტიკულ საშუალებად ითვლება.  ის იწვევს დამოკიდებულებას და მნიშვნელოვნად ზრდის ფსიქოზური დაავადებების განვითარების რისკს, განსაკუთრებით კი მოზარდებში.

ექსპერტები აცხადებენ, რომ კანაფის მოხმარება დაკავშირებულია ისეთ სიმპტომებთან, როგორიცააძილის პრობლემები და გუნება-განწყობილების ცვლილებები.

აღნიშნული კვლევა ამერიკულ სამეცნიერო ჟურნალ Psychiatry-ში გამოქვეყნდა.

წყარო : BBC

მასალა მოამზადა : თამარ ტაბატაძემ

სრულად ნახვა
ამოგონება - ინოვაციასტორიაანქანათმშენებლობააქართველორანსპორტი

ალექსანდრე ქართველიშვილი – მსოფლიოში აღიარებული ავიაკონსტრუქტორი, რომელმაც ამერიკულ საჰაერო ტექნიკას დაუდო სათავე

43253657_240830626583905_8051367386961412096_n

“ჩვენ მოვაღწიეთ იმ ეტაპამდე, როცა მეცნირებითა და კვლევებით გამყარებული წარმოსახვა ყველაზე ღირებული სიმდიდრეა”  – ალექსანდრე ქართველიშვილი, 1960 წ.

 აშშ ავიამშენებლობის ერთ–ერთი პიონერი, ამერიკული საავიაციო ისტორიის თვალსაჩინო და მოწინავე ავიაკონსტრუქტორი ალექსანდრე ქართველიშვილი, რომელსაც მსოფლიო ალექსანდრე ქართველის სახელით იცნობს, ცნობილი იურისტის – მიხეილ ქართველიშვილის ოჯახში, 1896 წელს დაიბადა და ჯერ გიმნაზიის, შემდეგ კი, იუნკერთა სასწავლებლის დასრულების შემდეგ, ის პირველ მსოფლიო ომში გაიწვიეს არტილერისად, რამაც ახალგაზრდას ინტერესი ავიაციისადმი გააღრმავა.

დამოუკიდებელი საქართველოს მთავრობამ ალექსანდრე 1919 წელს  სასწავლებლად საფრანგეთს მიავლინა. ვაჟიშვილს თან დედაც გაჰყვა, მამა და და კი თბილისში დარჩნენ. განშორება სამუდამო გამოდგა, რადგან საბჭოთა ოკუპაციის გამო, ქართველიშვილი საქართველოში ვეღარ დაბრუნდა და 1922 წელს,  პარიზის ავიაციის უმაღლესი საინჟინრო ფაკულტეტის დასრულებისთანავე,  ლეგენდალური ფრანგი ავიატორის – ლუი ბლერიოს კომპანიაში გამომცდელად და ასევე თვითმფრინავების “Bernard”-ისა და “Ferbois”-ის შექმნაზე დაიწყო მუშაობა.

სამწუხაროდ, ერთ–ერთი ფრენის დროს მომხდარი ავარიისას მან სერიოზული ტრამვა მიიღო და ამის გამო სამუდამოდ ჩამოშორდა მფრინავის პროფესიას.

1927 წელს ალექსანდრეს მონაწილეობით შექმნილმა თვითმფრინავმა –  “Bernar-Ferbua V-2” დაამყარა სიჩქარის მსოფლიო რეკორდი. ქართველი თავისუფალ დროს ფრანგ ინჟინრებთან ერთად მუშაობდა 50 მგზავრზე გაანგარიშებულ ტრანსატლანტიკური გიგანტური თვითმფრინავის პროექტზე პარიზი–ნიუ–იორკის რეისებისთვის, თუმცა ამისთვის დიდი თანხები იყო საჭირო და უაამრავი რჩევის გათვალისწინებით ქართველიშვილი ამერიკაში ჩავიდა, სადაც ნიჭის განსავითარებლად მეტი რესურსი ეგულებოდა.

1927 წელს ამერიკელმა მილიონერმა და ავიაციის მეცენატმა ჩარლზ ლევინმა ქართველიშვილი სამუშაოდ ნიუ–იორკში მიიწვია და მათ ერთობლვად ააწყვეს ხომალდი, რომელსაც “Uncle Sam”-ი უწოდეს.

თუმცა ემიგრაცია ქართველიშვილისთვის მარტივი არ აღმოჩნდა, ლევინის კომპანიის გაკოტრების შემდეგ ქართველი გამომგონებელი შემოსავლის წყაროს გარეშე დარჩა და ლუკმა-პურის საშოვნელად ჭურჭლისა თუ მანქანებს მრეცხავადაც ხშირად უწევდა მუშაობა.

თუმცა, მოგვიანებით, 1931 წელს იგი შეხვდა თბილისელ ალექსანდრე სევერსკის, ცნობილი კორპორაცია “Seversky Aircraft Corporation”-ის პრეზიდენტსა და მთავარ ინჟინერს, რომლის კორპორაციაში შექმნილი მოდელებიც ქართველიშვილის გამანადგურებლების წინამორბედებად იქცა. 1939 წელს კომპანიას შეეცვალა სახელი და ეწოდა “Republic Aviacorporation”, რომლის ვიცე-პრეზიდენტად და მთავარ ინჟინრად დაინიშნა ალ. ქართველიშვილი. ამ დროისთვის იგი უკვე მსოფლიოში აღიარებული ავიაკონსტრუქტორი იყო.

თბილისური დუეტი მეორე მსოფლიო ომის დროს, ამერიკული საჰაერო ძალების წარმატების მთავარი სულისჩამდგმელი გახდა. მათი ერთობლივი შრომის შედეგია ყველაზე წარმატებული Republic P-47 “Thunderbolt” (“მეხთამფრქვევი”), რომელიც მეორე მსოფლიო ომის წლებში შეერთებული შტატების საჰაერო ძალების ერთ–ერთ მთავარ თვითმფრინავს წარმოადგენდა და დიდი როლი შეასრულა გერმანიაზე გამარჯვებაში. პრეზიდენტ რუზველტის მოთხოვნების სრულიად დაკმაყოფილება სწორედ ქართველმა ავიატორმა შეძლო.

ავიამშენებლობისა და აერონავტიკის დარგში დიდი დამსახურებისათვის ქართველ ინჟინერს მიღებული ჰქონდა აშშ მეცნიერების ეროვნული მედალი. იგი არჩეული იყო მრავალი საერთაშორისო საავიაციო საზოგადოებისა და ასევე აშშ–ის საინჟინრო აკადემიის საპატიო წევრად.

ალექსანდე ქართველიშვილი  1974 წელს, ნიუ-იორკში გარდაიცვალა. მას მემკვიდრე არ დარჩენია. აღსანიშნავია, რომ  მისი დისშვილი ცნობილი მხატვარი დიმიტრი ერისთავი გახლავთ.

მასალა მოამზადა: თამარ დევდარიანმა

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
რქეოლოგიააქართველო

ქარელში მეორე საუკუნის სასახლის ფრაგმენტები აღმოაჩინეს

arqeologia

ქარელის მუნიციპალიტეტში, სოფელ დოღლაურთან მეცნიერებმა ძველი წელთაღრიცხვით, მეორე საუკუნის სასახლის ორი ოთახი, თაღოვანი საკურთხეველი და პურის საცხობი აღმოაჩინეს.

ეროვნული მუზეუმის არქეოლოგები “დედოფლის გორას” 1985 წლიდან ინტენსიურად იკვლევენ.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტინა”

სრულად ნახვა
ანათლებააქართველო

ბავშვები, რომლებსაც 6 წელი 1 იანვრამდე შეუსრულდებათ, შესაძლოა პირველ კლასში მიიღონ

780_group-of-school-kids-with-teacher-sitting-in-classroom-and-raising-hands

პირველკლასელის სასკოლო ასაკი შესაძლოა, გადაიხედოს, – ამის შესახებ საქართველოს პარლამენტის განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის კომიტეტის თავმჯდომარის პირველმა მოადგილემ გენადი მარგველაშვილმა განაცხადა. ინფორმაციას სააგენტო „ინტერპრესნიუსი“ ავრცელებს.

მისი განმარტებით, განხილული შეიძლება იყოს რამდენიმე ვარიანტი, მათ შორის ის, რომ სკოლაში დაშვებული იყოს ბავშვის მიღება, რომელსაც 6 წელი 31 დეკემბრის ჩათვლით პერიოდში უსრულდება, ან მეორე – პირველ კლასში მიღებამდე შესაძლოა, 2-წლიანი მოსამზადებელი კურსი შემოიღონ.

„სასკოლო მზაობა არ ნიშნავს, რომ მაინცდამაინც რიცხვითი მონაცემი გავაჩეროთ, ეს იყოს დაბადების ასაკი ან 31 დეკემბერამდე პერიოდი, ან თუნდაც 16 სექტემბრამდე შევისწავლოთ ბავშვის მომზადება იმისთვის, რომ სკოლაში შევიდეს. ამ მიმართულებით თუ ცვლილება დაიგეგმება, ეს ალბათ, იქნება პირდაპირ მიბმული იმ კანონებთანაც, რომლებიც სკოლამდელ განათლებას ეხება. შეიძლება იყოს 2-წლიანი მოსამზადებელი კურსი და ამის შემდეგ თითოეულ ბავშვთან ინდივიდუალური მიდგომით გადაწყდეს პირველ კლასში რა ასაკის შევა – ეს არის ჩემი მოსაზრება. არ არის გამორიცხული ეს საკითხი გადაიხედოს, მაგრამ ამას სერიოზულად დაჯდომა და მოფიქრება სჭირდება.

თუკი ბავშვი ვუნდერკინდია, რაღაც ტიპის განსაკუთრებულობა არსებობს, ამ შემთხვევაში მინისტრის პრეროგატივაა, რომ დაუშვას 6-წლამდე ასაკის ბავშვის პირველ კლასში მიღება. რამდენადაც მახსოვს იყო ასეთი მიდგომა, შეიძლებოდა მინისტრისთვის მიმართვა იმ შემთხვევაში, თუ ბავშვს რაიმე განსაკუთრებული მონაცემი ჰქონდა. სასკოლო ასაკის მზაობა არ არის მაინცდამაინც 6 წელი, შეიძლება იყოს 7 წელი ან 5 წელი“, – განაცხადა მარგველაშვილმა.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტინა”

სრულად ნახვა
სტორიააქართველო

ინდოეთის ქართველი მეფეები და დინასტიები

2018080519293781319

მე-14 საუკუნიდან მე-16 საუკუნის ჩათვლით დიდი მუსლიმური სისხლიანი ლაშქრობების, თემურ ლენგის და სპარსეთის შაჰების მიერ საქართველოში განუწყვეტელი ომების შედეგად ათიათასობით ტყვე აღმოჩნდა ცენტრალურ და სამხრეთ აზიაში. ინდოეთში დიდ ინტერესს იჩენდნენ ქართველი ტყვეების მიმართ, მათ გურჯ მონებს – ღულამებს უწოდებდნენ. ინდოეთში სპარსეთიდან მათ შესახებ ბევრი ისეთი რამ სმენოდათ, რომ სურდათ საკუთარი სამხედრო ძლიერება ბედკრული საქართველოს ტყვედ ჩავარდნილი შვილებით გაეძლიერებინათ. ქართველები ახერხებდნენ იმას, რასაც ვერ ახერხებდა მონობაში აღმოჩენილი თითქმის ვერც ერთი ერის წარმომადგენელი – ისინი მათი დამმონებლების მეფეები და მმართველები ხდებოდნენ. მარტო ინდოეთში მეფობდა 18 ქართველი მეფე და 2 ქართული სამეფო დინასტია.

ინდოეთის მმართველი ქართული დინასტიები

ქართველი ღულამის – უსუფ (იუსუფ) ადილ შაჰის მიერ დაფუძნებული ადილ შაჰთა დინასტია 200 წლის განმავლობაში მართავდა ბიჯაპურს და დიდ გავლენას ახდენდა მთელი სუბკონტინენტის პოლიტიკურ ვითარებაზე. ადილ შაჰთა სახელმწიფოს ყველაზე ძლიერი მოწინააღმდეგე კი კიდევ ერთი ქართველი ღულამის, ქასიმ ბარიდის მიერ დაარსებული სამეფო დინასტია გახლდათ. მისი ცხოვრების ბევრი დეტალი უცნობი რჩება, მაგრამ ეტყობა ბევრი სხვა ქართველის მსგავსად, ისიც მონობაში აღმოჩნდა.

ქართველი ქასიმ ბარიდი და მისი დინასტია, რომელიც 130 წელი მართავდა ბიჯაპურის სასულთნოს

ფერიშთას ცნობით, ახალგაზრდა ქართველი ინდოეთში მონობაში აღმოჩნდა მას შემდეგ, რაც ხვაჯა შაჰაბუდ-დინ ალი ეზდიმ იგი საჩუქრად მიართვა სულთან მუჰამად შაჰ ბაჰმან მესამეს, რომელმაც თავის მხრივ ქასიმი გაამწესა თავის ქართველ მონებს შორის. სხვა ქართველი ღულამების მსგავსად, ქასიმმა ძალიან მალე მოიხვეჭა სახელი, როგორც გამორჩეულად მამაცმა და ნიჭიერმა პიროვნებამ, რომელიც ამავე დროს, ჩინებული კალიგრაფი და მუსიკოსი იყო. ქასიმი დიდი წარმატებით ართმევდა თავს სამხედრო საქმეს. მე-16 საუკუნის ინდოელი ისტორიკოსის, მუჰამად ქასიმ ჰინდუ შაჰის ცნობით – “ქასიმმა თავი გამოიჩინა თავისი ვაჟკაცობით მეამბოხე მარათას წინაააღმდეგ ბრძოლებში, რომლის დასამარცხებლადაც იგი მიავლინეს პეიტუნსა და ჩაკუნს შორის მდებარე მხარეში.” გადამწყვეტ ბრძოლაში თვითონ ქასიმმა მოკლა მეამბოხეთა თავკაცი და ამ დიდი გამარჯვების აღსანიშნავად, სულთანმა მაჰმუდმა ქასიმს ნება დართო, ცოლად მოეყვანა მოკლული მარათველის ქალიშვილი და უხვად დააჯილდოვა მიწებით. 1490 წლისთვის ქასიმმა დიდი ზეგავლენა მოიპოვა სამეფო კარზე, რამაც დიდი უკმაყოფილება გამოიწვია ადგილობრივ წარჩინებულთა შორის. სწორედ ამ დროს განუდგა სულთანს ქართველი ღულამი – იუსუფ ადილ ხანი, რომელმაც ბიჯაპურში საკუთარი სახელმწიფო შექმნა. ქასიმ ბარიდმა კი შეძლო ძალაუფლების შენარჩუნება და 14 წლის განმავლობაში სათავეში ედგა ბიდარის სასულთნოს.

ქასიმი გარდაიცვალა 1504 წელს, მაგრამ ამ დროისთვის მან მოახერხა და საფუძველი ჩაუყარა ბარიდთა დინასტიას, რომელიც ჯამში 130 წლის განმავლობაში მართავდა ინდოეთის სამეფოს – ბიდარს

ბიდარის სასულთნოს ქართული სამეფო დინასტია – მმართველები:

1) ქასიმ ბარიდ I – 1489-1504 წწ.

2) ამირ ბარიდ I – 1504-1542 წწ.

3) ალი ბარიდ შაჰ I – 1542-1580 წწ.

4) იბრაჰიმ ბარიდ შაჰი – 1580-1587 წწ.

5) ქასიმ ბარიდ შაჰ II – 1587-1591 წწ.

6) ალი ბარიდ შაჰ II – 1591 წ.

7) ამირ ბარიდ შაჰ II – 1591 – 1601 წწ.

8)მირზა ალი ბარიდ შაჰ III – 1601-1609 წწ.

9) ამირ ბარიდ შაჰ III – 1609-1619 წწ.

ქართველი იუსუფ ადილ შაჰი და მისი დინასტია, რომელიც 200 წელი მართავდა ბიჯაპურის სასულთნოს

მეფედქცეული ქართველი ღულამის, უსუფ ადილ შაჰის (1444-1511) შესახებ ისტორიულ ცნობებს გვაწვდიან იმდროინდელი ინდოელი ისტორიკოსები, მაგალითად, მუჰამედ ქასიმ ჰინდუ შაჰი, იგივე ფერიშთა და რაფი ედ დინ შირაზი.

ფერიშთას მიხედვით, საქართველოში ყარა-ყოინლუსა და აყ-ყოინლუს თურქმანთა თარეშის დროს ტყვედ მოხვდა ერთ–ერთი ქართველი ყრმა, რომელსაც სახელი გამოუცვალეს, უსუფი უწოდეს და მონად გაყიდეს. სპარსეთსი მან რამდენიმე წელი გაატარა, სახელიც შიიტურ ისლამზე მონათვლის დროს გამოუცვალეს. სპარსეთიდან იგი ინდოეთში წაიყვანეს და ბაჰამანის სასულთნოს დიდვეზირს, ეთნიკურად სპარსს, საჩუქრად მიართვეს. უსუფმა იმდენად გამოიჩინა თავი სიმამაცით, რომ ღავანმა ის ოფიციალურად იშვილა.

ცოტა ხანში მოხდა ამგვარი შემთხვევა. სულთანმა მუჰამედ შაჰ ბაჰმან მეორემ ვერაფრით დაძლია მიუვალ ციხე ვერაგურში გამაგრებული აჯანყებულთა არმია და მაშინ დიდვაზირმა ურჩია მას, რომ ეს საქმე იუსუფისთვის მიენდო. მეფე ასეც მოიქცა და იუსუფი თავისთან იხმო, გააცნეს მთელი ვითარება და მანაც დაიწყო გეგმის შემუშავება. ეს ციხე 20 თვის განმავლობაში მყარად იდგა და შაჰმა ვერაფერი დააკლო. იუსუფმა კი თავისი შემუშავებული გეგმით და წინამძღოლობით ციხე 2 კვირაში დასცა და აჯანყებულთა წინააღმდეგობა სრულად გატეხა. გაოგნებულმა მუჰამედ შაჰ ბაჰმანმა იუსუფი ბიჯაპურის განმგებლად დანიშნა.

ამ ამბის შემდეგ შურით აღივსნენ ინდოელი მთავრები, ვინაიდან უცხოელი მონების სამეფოში აღზევება არავის მოეწონა. ინდოელმა მთავრებმა იმდენი მოახერხეს, რომ იუსუფის მამობილი სიკვდილით დაასჯევინეს. გამჭრიახმა და დაკვირვებულმა იუსუფმა გულში ჩაიკლა ბრაზი და დაუყოვნებელ შურისგებას დაცდა ამჯობინა.

მალე სულთანი გარდაიცვალა და ტახტზე მისი 12 წლის ვაჟი მაჰმუდ შაჰ ბაჰმანი ავიდა. მაშინ კი მთლად დრო იხელთეს ქართველი იუსუფის მტერმა ინდუსმა ვეზირებმა და პატარა მეფეს ტვინის არევა დაუწყეს, განაწყვეს მტრულად იუსუფის წინააღმდეგ და გადააწყვეტინეს, რომ მოეწვია იგი და მაშინვე სიკვდილით დაესაჯა, ხოლო თუ არ გამოცხადდებოდა, სახელმწიფოს მტრად და მეამბოხედ გამოაცხადებდნენ. ორივე შემთხვევა ხელსაყრელი იყო კონკურენტის მოსაშორებლად. მაჰმუდი დაეთანხმა ვეზირებს და იხმეს იუსუფი სულთნის კარზე. ქართველი მიხვდა რასაც უპირებდნენ და ასე მოიქცა – სულთანს ეახლა, მაგრამ იმხელა ჯარი წაიყო თან, რომ დასჯის მაგივრად ხელმწიფემ დააჯილდოვა და ისე გაისტუმრა.

ამჯერად კი გადაურჩა იუსუფი სამეფო კარის ინტრიგებს, მაგრამ ასეთი მდგომარეობა დიდხანს ვერ გაგრძელდებოდა, საშიშროება იყო, რომ მისთვის მკვლელები მიეგზავნათ და მოეშორებინათ ან სხვა გზით დაეღუპათ. ამიტომ 1489 წელს განუდგა სულთანს და თავი ბიჯაპურის დამოუკიდებელ ხელმწიფედ გამოაცხადა. მომდევნო 20 წლის განმავლობაში მან გაატარა ძალიან წარმატებული სასინაო და საგარეო, ასევე ეკონომიკური პოლიტიკა. დასუსტებული ბიჯაპური მისი რეფორმების შემდეგ სუბკონტინენტის უძლიერეს სამეფოდ ჩამოყალიბდა.

მისი თანამედროვე ისტორიკოსი მუჰამედ ქასიმ ჰინდუ შაჰი ასე ახასიათებს მას: “ბრძენი ხელმწიფე, ადამიანის ბუნების კარგი მცოდნე. მშვენიერი აღნაგობის, მჭევრმეტყველი და განსწავლული. სახელგანთქმული გულუხვობითა და ვაჟკაცობით, ის მუდამ აფრთხილებდა თავის მოხელეებს, რომ ემოქმედათ სამართლიანად და პატიოსნად და პირადად აძლევდა მაგალითს.”

1502 წელს ბიჯაპურში ჩასული იტალიელი მოგზაური ლუდოვიკო დი ვართემა აღნიშნავდა, რომ იუსუფ ადილ შაჰი ძალიან ძლიერი, მდიდარი და გულუხვი ხელმწიფეა, რომ შაჰის ჯარის უმეტეს ნაწილს “თეთრკანიანი ჯარისკაცები” შეადგენდნენ (რომელიც შესაძლოა ყოფილიყვნენ ქართული ან ჩერქეზული წარმომავლობის, სწორედ ეს ორი ხალხი იყვნენ თეთრკანიანი მამლუქები აზიაში და აფრიკაში) რომლებიც აშკარად გამოირჩეოდნენ სამეფოს ადგილობრივი, მოყავისფრო კანის მქონე მოსახლეობისგან. იუსუფი 1511 წელს გარდაიცვალა 67 წლის ასაკში. დასაფლავებულია ქალაქ შაჰპურში ცნობილი სუფიას – ჩანდაჰ ჰუსეინის აკლდამაში. მისი შთამომავლობა 200 წლის განმავლობაში მართავდა ინდოეთს.

ადილ შაჰის დინასტია:

1) იუსუფ ადილ შაჰი – 1490-1510 წწ.

2) ისმაილ ადილ შაჰი – 1510-1534 წწ.

3) მალლუ ადილ შაჰი – 1534 წ.

4) იბრაჰიმ ადილ შაჰ I – 1534-1558 წწ.

5) ალი ადილ შაჰ I – 1558-1579 წწ.

6) იბრაჰიმ ადილ შაჰ II – 1580-1627 წწ.

7) მოჰამედ ადილ შაჰი – 1627-1657 წწ.

8) ალი ადილ შაჰ II – 1657-1672 წწ.

9) სიკანდარ ადილ შაჰი – 1672-1686 წწ.

სალაბათ ხან II – კიდევ ერთი ქართველი მონა, რომელიც ინდოეთის მმართველად იქცა

უკვე ვისაუბრეთ 18 ქართველ მეფეზე, რომელიც ინდოეთს მართავდა. ისინი 2 ქართული სამეფო დინასტიის წარმომადგენელნი იყვნენ, მაგრამ ეს მე-19 ადამიანი იყო ფაქტობრივი მმართველი, რომელმაც ვერ შეძლო დაეარსებინა საკუთარი დინასტია და მიეღო მეფის წოდება. საუბარია სალაბათ ხანზე. ის სავარაუდოდ დაიბადა 1519 წელს. დაბადების წელი ვიცით იქიდან, რომ 1589 წელს ის მოხსენიებულია, როგორც “70 წლის მოხუცი.” სამწუხაროდ მის ახალგაზრდობაზე და ნამდვილ სახელსა და გვარზე არ შემორჩა ინფორმაცია, მაგრამ ვიცით, რომ ერთი პერიოდი მას შიჰაბ ხანს უწოდებდნენ. ისტორიკოს ფერიშთას თანახმად სალაბათ ხანი იყო შაჰ თამაზის სამეფო მონა (შაჰ-ყული), რომელიც სეფიანთა შაჰმა საჩუქრად გამოუგზავნა აჰმადნაგარის სულთანს. ცნობილია, რომ 1540-1553 წლებში საქართველოში შემოსევების შედეგად შაჰ თამაზმა ათასობით ქართველი ტყვე წაიყვანა სპარსეთში. სალაბათ ხანიც ერთ-ერთი მათგანი იყო.

წყაროებში სალაბათ ხანი პირველად 1570-იანი წლებიდან გვხვდება, როდესაც მურთაზ ნიზამ შაჰმა თავისი დიდი ვეზირის ჩანგიზ ხანის (თუმცა ის უდანაშაულო გახლდათ) სიკვდილით დასჯა გადაწყვიტა. სიკვდილის წინ ჩანგიზ ხანმა სულთანს წარუდგინა ნიჭით, მხნეობითა და თავდადებით გამოჩენილ პირთა სია, რომელთა დაწინაურებაც ქვეყანას დიდ სარგებელს მოუტანდა. სწორედ ამ სიაში გვხვდება შიჰაბ ხანის სახელიც. მურთაზ ნიზამ შაჰმა დაიახლოვა ეს ღულამი, მას სალაბათ ხანის წოდება უბოძა და ჯარის მარცხენა ფლანგის მხედართმთავრობა ანდო. ცოტა ხანში სალაბათ ხანი კიდევ უფრო დაწინაურდა. ჯარის მარჯვენა ფლანგის მეთაურობა მიიღო და სამეფოს დედაქალაქის ციტადელის ციხისთავად დაინიშნა.

გურჯის ასეთმა სწრაფმა აღზევებამ ადგილობრივ დიდებულებში დიდი შური გამოიწვია და სალაბათ ხანის წინაარმდეგ არაერთი შეთქმულება მომზადდა. თუმცა მან შეძლო მოწინააღმდეგეების დამარცხება და 1579 წლისთვის ნიზამ-შაჰების სამეფო კარზე ყველა დიდებულზე უფრო დიდი გავლენებით სარგებლობდა.

მომდევნო 15 წლის განმავლობაში იგი ფაქტობრივად პირადად განაგებდა აჰმადნაგარის სამეფოს. მან საფუძველი ჩაუყარა ახალ მმართველობას, მოახდინა ჯარის რეორგანიზაცია, სამეფო კარს ჩამოაცილა მისთვის მიუღებელი პირები, ალაგმა ურჩი თავადების თვითნებობა და წარმატებით იბრძოდა ქვეყანაში სრული წესრიგის აღდგენის და ცენტრალური ხელისუფლების გაძლიერებისთვის. აჰმადნაგარში, ბურჰანპურსა და დაულატაბადში დააარსა ახალი ზარაფხანები, სადაც ნიზამ-შაჰების სახელით მოიჭრა ახალი ოქროს, ვერცხლის და ბრინჯაოს მონეტები. აჰმადნაგორში შეკრიბა ნიჭიერი არქიტექტორების დიდი ჯგუფი, რომელთაც წამოაწყებინა დიდი დიდი სამშენებლო პროექტები. სწორედ სალაბათ ხანის თაოსნობით დაარსდა ინდოეთში რამდენიმე ახალი ქალაქი, აშენდა უამრავი შესანიშნავი შენობა, მათ შორის დიდებული სასახლეები და ბაღები, მაგალითად ბაღი ფარაჰ ბახში, რომლის ნანგრევებიც დღემდეა შემორჩენილი აჰმადნაგორში. ისტორიკოსები წერენ, რომ მთელ სამხრეთ ინდოეთში (დეკანში) უკანასკნელი 250 წლის განმავლობაში ასეთი კეთილდღეობა სალაბათ ხანის მსგავსად არავის დაუმყარებიაო. ის საგარეო პოლიტიკაშიც წარმატებული აღმოჩნდა. მან დაამყარა კავშირები ინდოეთის სხვა სასულთნოებთან მათ შორის ქართველ ადილ შაჰებთან და დიდი ხნის განმავლობაში შეძლო მონღოლთა იმეპრიასთან კარგი ურთიერთობების შენარჩუნება. ამხელა წარმატებების ფონზე სალაბათ ხანის წინააღმდეგ შეთქმულებები და შური კვლავ გრძელდებოდა. შეთქმულებმა ბოლოს მოახერხეს და შაჰსა და ქვეყანაში მეორე პირს – სალაბათ ხანს შორის დაპირისპირება გააღვივეს. მურთაზ ნიზამ შაჰმა მას პირდაპირ სახელმწიფო ღალატში დასდო ბრალი. საპასუხოდ სალაბათ ხანმა მეფეს სთხოვა დაესახელებინა ნებისმიერი ადგილი სადაც იგი ნებაყოფლობით წავიდოდა პატიმრობაში. მეფემ დანდა რაჯპურის ციხესიმაგრე დაასახელა. ამის შემდეგ დიდი ხანი არ იყო გასული და მეფის ნამდვილმა მოღალატეებმა თავი იჩინეს, როდესაც მისი ერთგული სალაბათ ხანი ჩამოშორებული დაიგულეს. შეთქმულების მოქმედებები იყნოსა მურთაზ ნიზამ შაჰმა, მიხვდა, რომ გააცურეს და სალაბათ ხანის სასწრაფო გათავისუფლება ბრძანა, მაგრამ ვერ მიუსწრო სალაბათმა მეფეს. შაჰს საკუთარმა შვილმა მოუღო ბოლო 1588 წელს.

ამ მკვლელ შვილს ერქვა – ჰუსეინ ნიზამ შაჰი. ის შიშობდა, რომ სალაბათ ხანის მსგავსი ძლიერი მოხელის დაბრუნებას მისთვის ძირი არ გამოეთხარა და როგორც ინდოეთის სხვა სამეფოებში, აქაც ქართველი არ მოვლენოდა სათავეში ამ სამეფოსაც. ამიტომ მისი დაპატიმრების ბრძანება გასცა. ნიზამ შაჰმა მხოლოდ 1 წელი იმეფა. 1589 წელს კი ტახტიდან გადმოაგდეს. ახალმა ხელმიფემ – ისმაილ ნიზამ შაჰმა გაათავისუფლა 70 წელს მიღწეული დიდი ქართველი მოღვაწე – სალაბათ ხანი, რომელმაც ამის შემდეგ პოლიტიკას თავი დაანება და თავის მიევე დაარსებულ ქალაქში – ტისგაონში გადავიდა საცხოვრებლად. ტისგაონში ჩვეულებრვი მოსახლეებსაც კი დღემდე კარგად ახსოვთ ამ დიდი მოღვაწის და მათი ქალაქის დამაარსებლის სახელი, ქალაქში დღემდეა შემორჩენილი სალაბათ ხანის მიერ აგებული კარიბჭეები და ქალაქის მთავარი სავაჭრო ცენტრი.

სალაბათ ხანი დაკრძალულია აჰმადნაგორის მახლობლად მდებარე 900-მეტრიანი მთის წვერზე, სადაც მან წინასწარ ააგო დიდებული 3-სართულიანი აკლდამა.

ამ მეფეთა ქართველობას ადასტურებს მუჰამედ ქასიმ ჰინდუ შაჰის, იგივე ფერიშთას და რაფი ედ დინ შირაზის გარდა ასევე: Chaurasia, Radhey Shyam (2002). History of Medieval India: From 1000 A.D. to 1707 A.D. p. 101.
Subrahmanyam, Sanjay (2012). Courtly Encounters: Translating Courtliness and Violence in Early Modern Eurasia. p. 101.
აღნიშნული მასალები მოიძია ისტორიკოსმა ალექსანდრე მიქაბერიძემ, რომელმაც დაწერა  და გამოსცა წიგნი “60 ამბავი უცხოეთში დაკარგულ ქართველებზე”

წყარო : qartuliazri.reportiori.ge

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტინა”

სრულად ნახვა
ულტურასოფლიოაქართველო

შოთა რუსთაველი მსოფლიოს ყველა დროის საუკეთესო მწერალთა რეიტინგში

SHota_Rutaveli

„Ranker.com“-ეს არის ცნობილი ვებ გვერდი, რომელიც მომხმარებლის მიერ შედგენილ რეიტინგებს აქვეყნებს. აღნიშნულ პორტალს 50 მილიონზე მეტი მომხმარებელი ჰყავს. მის მიერ გამოქვეყნებული რეიტინგების სიაში, ყველა დროის საუკეთესო მწერალი, შოთა რუსთაველი 23-ე ადგილს იკავებს.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტინა”

სრულად ნახვა
რქეოლოგიააქართველო

ქუთაისში არქეოლოგებმა 3 000 წლის წინანდელი თავდაცვითი თხრილი აღმოაჩინეს

40922945_2399850396722165_7225231067525939200_n-1536252160

ქუთაისში, გორას დასახლებაში არქეოლოგებმა თავდაცვითი თხრილი აღმოაჩინეს.

არქეოლოგების ინფორმაციით, დაახლოებით 10 მეტრის სიგრძის და ექვსი მეტრის სიღრმის თხრილი სავარაუდოდ 3 000 წლის წინანდელი უნდა იყოს.

„სამუშაოებისას გამოვლინდა მრავალფეროვანი დენდროლოგიური მასალა – სხვადასხვა ხის ნაშთები, ვაზის მტევნის წიპწები და ლეღვის კურკები. ასევე, კოლხური ცულის ყალიბის ფრაგმენტი“, – განუცხადა პირველ არხს არქეოლოგმა შალვა ბუაძემ.

სამუშაოები ხვალ დილით განახლდება. ადგილზე ქართულ-პოლონური ექსპედიცია მუშაობს.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტინა”

სრულად ნახვა
სტორიასოფლიო

მეცნიერები დნმ-ის საშუალებით 11 სექტემბრის ტერაქტის მსხვერპლთა იდენტიფიცირებას ახდენენ

c_3339305_1501166352

ამერიკელი მეცნიერები აცხადებენ, რომ დნმ-ის ანალიზის ტექნოლოგიის საშუალებით 2001 წლის 11 სექტემბრის ტერაქტის მსხვერპლთა იდენტიფიცირებაა შესაძლებელი.

აშშ-ში,  სავაჭრო ცენტრზე განხორციელებულ ტერორისტულ აქტს 2,753 ადამიანი ემსხვერპლა, თუმცა 1000 მათგანის იდენტიფიცირება ჯერ კიდევ არ მომხდარა.

სამედიცინო ექსპერტის ოფისის მეცნიერები აცხადებენ, რომ მათ ახლახანს ერთ-ერთი მსხვერპლის, 26 წლის ფინანსისტ სკოტ ჯონსონის, იდენტიფიცირება მოახდინეს, რომელიც სამხრეთ ცათამბჯენის 89-ე სართულზე მუშაობდა.

მსოფლიოს უდიდესი კრიმინალური ლაბორატორიის მკვლევარებმა ძვლების ფრაგმენტების ხელახალი ტესტირების გზით ნამდვილი გარღვევა მოახდინეს.

“ყველა ნიმუში, რომელიც აქაა წარმოდგენილი, წარსულში გამოკვლეული გვაქვს,”- განაცხადა სამედიცინო ექსპერტიზის ლაბორატორიის ხელმძღვანელმა მარკ დიზაიამ.

დიზაიამ და მისმა გუნდმა დნმ-ის ანალიზის თანამედროვე ტექნოლოგია – “მსოფლიო სავაჭრო ცენტრის პროტოკოლი” (World Trade Center Protocol) აჩვენეს, რომელიც ტერაქტის დროს დაღუპული ადამიანების ძვლების ფრაგმენტებზე ხორციელდება.

მათ გაასუფთავეს ძვლები, ამოავლეს ფხვნილში, დაამატეს ქიმიკალები და მოათავსეს დიდ, სპეციალურ მანქანაში, რომელიც დაზიანებული მასალისგან დნმ-ს ამოღებას ახორციელებს.

დიზაია და მისი გუნდი დადებითად აფასებენ 2001 წელს მიღებულ გადაწყვეტილებას, რომ დნმ-ის საშუალებით იდენტიფიკაციის ტექნოლოგიის დახვეწის იმედით მსხვერპლთა ნაშთები შეენახათ.

“ეს რომ მაშინ არ გაგვეკეთებინა, ნაშთები დაშლას განაგრძობდნენ და დნმ-ის იდენტიფიკაცია დღეს ჩვენთვის შეუძლებელი იქნებოდა,”  განაცხადა დიზაიამ.

წყარო:   Reuters

მასალა მოამზადა:  თამარ ტაბატაძემ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტინა”

სრულად ნახვა
1 2 3 58
Page 1 of 58