close

საბუნებისმეტყველო მეცნიერებები

სტრონომია - კოსმოსი

ასტრონომებმა კოსმოსში გალაქტიკების უდიდესი ნაკრები – „ჰიპერიონი“ აღმოაჩინეს

dsgtgs

ასტრონომებმა კოსმოსში გალაქტიკების უდიდესი ნაკრები აღმოაჩინეს. კოსმოსური ტიტანი, რომელსაც ბერძნული მითოლოგიის პერსონაჟის – ჰიპერიონის სახელი უწოდეს, ყველაზე დიდია აქამდე აღმოჩენილ გალაქტიკათა ნაკრებებს შორის.

„ჰიპერიონის“ მასა მზის მასაზე დაახლოებით 1 მილიონჯერ მეტია.  იგი ჩილეში მდებარე Very Large Telescope (VLT)-ით აღმოაჩინეს.

მეცნიერები აცხადებენ, რომ ასტრონომიური თვალსაზრისით „ჰიპერიონი“ „მოზარდია“, რომელიც დიდი აფეთქებიდან 2 მილიარდი წლის შემდეგ წარმოიქმნა. აღსანიშნავია, რომ სამყარო  დაახლოებით 13.8 მილიარდი წლის  წინ წარმოიქმნა. გალაქტიკა „ირმის ნახტომი“, რომელშიც ჩვენი მზის სისტემა მდებარეობს, დაახლოებით 13.6 მილიარდი წლისაა.

ჰიპერონი Visible Multi-Object Spectrograph- ის გამოყენებით აღმოაჩინეს, რომელიც მისი მმართველების თანახმად, მოქმედებს როგორც “დროის მანქანა შუა უდაბნოში, რომელიც გვიჩვენებს, თუ როგორ გამოიყურებოდა სამყარო, როდესაც ის ამჟამინდელი ასაკის მხოლოდ მესამედი ასაკის იყო”.

სპექტოგრაფი Very Large Telescope-ზე იყო მოთავსებული. აღმოჩენა მეცნიერთა გუნდმა გააკეთა, რომელსაც იტალიაში მდებარე ასტროფიზიკის ეროვნული ინსტიტუტის მეცნიერი ოლგა კუჩიატის ხელმძღვანელობდა.

აღმოჩენასთან დაკავშირებით ჩატარებული კვლევა – “The progeny of a Cosmic Titan” სამეცნიერო ჟურნალ Astronomy & Astrophysics-ში გამოქვეყნდა.

წყარო : www.reuters.com

მასალა მოამზადა : თამარ ტაბატაძემ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
ედიცინა

როგორია ახალი ვირუსის სიმპტომები, რომელიც ბავშვების პარალიზებას იწვევს

fjij

ამერიკის შეერთებული შტატების ჯანდაცვის ოფიციალური უწყებები მოსახლეობას ახალი ვირუსის შესახებ აფრთხილებენ, რომლითაც უმეტესწილად ბავშვები ავადდებიან. მწვავე ატონიკური მიელიტი (AFM), რომლის 127 დადასტურებული შემთხვევა უკვე დაფიქსირდა, პარალიზებას იწვევს.

დაავადების შემთხვევები, რომლის შესახებ მედიკოსებს ძალიან მცირე ინფორმაცია აქვთ, 2017 წლიდან მნიშვნელოვნად მატულობს. დაავადების კონტროლისა და პრევენციის ცენტრი იუწყება, რომ შემთხვევათა 90 პროცენტი 18 წლამდე ასაკის მოზარდებში ფიქსირდება. დაავადებულთა საშუალო ასაკი კი – 4 წელია. სტატისტიკის თანახმად, ამ იშვიათი დაავადებით დღემდე მილიონამდე ბავშვია დაავადებული.

აღსანიშნავია, რომ მიუხედავად ლაბორატორიული და სხვა სახის კვლევებისა, მედიკოსებმა დაავადების ძირითადი გამომწვევი მიზეზის დადგენა ვერ შეძლეს.  დაავადების კონტროლისა და პრევენციის ცენტრმა AFM-ზე დაკვირვება 2014 წლიდან დაიწყეს, როდესაც დაავადების შემთხვევების ზრდა დაფიქსირდა. მაჩვენებელი მაღალი იყო 2014, 2016 და 2018 წლებში, ხოლო შემთხვევათა რაოდენობამ შედარებით იკლო 2015 და 2017 წლებში.

ჯერ-ჯერობით არ არსებობს დაავადების სამკურნალო კონკრეტული საშუალება. ეს იშვიათი, მაგრამ სერიოზული ვირუსი უარყოფითად მოქმედებს ადამიანის ნერვულ სისტემაზე, კონკრეტულად კი ზურგის ტვინზე.

რაც შეეხება დაავადების სიმპტომებს, ორგანიზმი სუსტდება, ბავშვებს, როგორც წესი, თვალების მოძრაობა, ყლაპვა და საუბარი უჭირთ. ხშირად პაციენტები ხელებსა და ფეხებს ვერ ამოძრავებენ.

აღსანიშნავია, რომ ზოგიერთი პაციენტი დიაგნოზის დასმიდან მალევე გამოჯანმრთელდა, ხოლო ზოგი – პარალიზებული დარჩა და ხანგრძლივი მკურნალობა დასჭირდა.

პაციენტების განავლის ნიმუშების ტესტირების შემდეგ მედიკოსებმა დაადგინეს, AFM-ის შემთხვევების მიზეზი პოლიოვირუსი არაა, გამოირიცხა დასავლეთ ნილოსის ვირუსიც.

აღსანიშნავია, რომ ჯერ-ჯერობით არ არსებობს დაავადების საწინააღმდეგო ვაქცინა. თუმცა, მეცნიერთა ნაწილი AFM-ს პოლივირუსსა და დასავლეთ ნილოსის ვირუსს უკავშირებს და მშობლებს მოუწოდებს, დაავადებისგან დასაცავად შვილები დროულად აცრან.

წყარო : www.sciencealert.com ; www.independent.co.uk

მასალა მოამზადა : თამარ ტაბატაძემ 

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტინა”

 

სრულად ნახვა
ედიცინა

რამდნენად ეფექტურად მოქმედებს ახალი მედიკამენტი წყლულოვანი კოლიტის წინააღმდეგ

johnson-johnson-1-638

კომპანია Johnson & Johnson-ის მედიკამეტ Stelara-ზე ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ის ეფექტურია საჭმლის მომნელებელი ტრაქტის მკურნალობისთვის.

Stelara-ის ორი დოზა, რომელიც უკვე დამტკიცებულია ფსორიაზის, ფსორიაზული ართრიტის და კრონის დაავადების სამკურნალოდ, ზომიერად მწვავე წყლულოვანი კოლიტის (UC) მქონე 961 პაციენტზე დატესტეს, რომლებზეც მანამდე ჩატარებულმა თერაპიებმა შედეგი ვერ გამოიღო.

მედიკამენტის 6მგ/კგ ასევე 130 მგ დოზით ჩატარებულმა ინტრავენურმა მკურნალობამ 8 კვირის შემდეგ კლინიკური რემისია მნიშვნელოვნად მეტ პაციენტში აჩვენა, ვიდრე პლაცებოს შემთხვევაში. პლაცებო არის სამედიცინო დანიშნულების სიმულატორი, რომლის საშუალებითაც ექიმები ავადმყოფებს არწმუნებენ, რომ ის გამოჯანმრთელდება. ახალი წამლის შემოღებისას პაციენტთა ნაწილს პლაცებოს ასმევენ, ნაწილს – ნამდვილ წამალს და შედეგებს აკვირდებიან. მხოლოდ მაშინ, თუკი წამალს გაცილებით უკეთესი შედეგი ექნება, ვიდრე პლაცებოს, ხდება მისი აღიარება ვარგისად.

J&J-ის ინფორმაციით, Stelara-თა და პლაცებოთი მკურნალობის შემთხვევაში გვერდითი ეფექტების მსგავსი პროპორცია გამოიკვეთა. ერთი პაციენტი 6მგ/კგ დოზის მიღების შემდეგ სისხლდენით გარდაიცვალა. ფარმაცევტული კომპანია აცხადებს, რომ პაციენტს არ ჰქონდა მაღალი სისხლის წნევის ან ცეროზის წინასწარი ისტორია.

Stelara-ს, რომლის გაყიდვებისგან შემოსულმა თანხამ 2018 წლის მეორე მეოთხედში1.34 მილიარდი დოლარს მიაღწია,ავტონომიური დაავადების ლუპუსის წინააღმდეგაც ტესტავენ.

წყლულოვანი კოლიტი, რომლითაც ა.შ.შ-ში ყოველწლიურად 38,000 ადამიანი ავადდება, არის ქრონიკული დაავადება, რომელიც იწვევს მუცლის ღრუს ტკივილს, ნაწლავის წყლულებს, სისხლიან დიარეას და წონის კლებას.

წყარო : Reuters

მასალა მოამზადა : თამარ ტაბატაძემ 

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტინა”

სრულად ნახვა
ვლევებიედიცინასიქოლოგია

კვლევა : თინეიჯერების ტვინს კანაფი გაცილებით დიდ ზიანს აყენებს, ვიდრე ალკოჰოლი

მარიხუანა

კანადაში ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ კანაფის გამოყენებით მოზარდები ხანგრძლივ ზიანს აყენებენ თავიანთ ტვინებს.

აღმოჩნდა, რომ კანაფი გაცილებით უარყოფით ზეგავლენას ახდენს თინეიჯერის აზროვნების უნარზე, მეხსიერებასა და ქცევაზე, ვიდრე სასმელი.

კვლევის ფარგლებში ოთხი წლის განმავლობაში 13 წელს ზემოთ ასაკის 3,800-მდე მოზარდი გამოიკვლიეს.

ალკოჰოლური სასმელებისა და ისეთი ნარკოტიკების მიღება, როგორიცაა კანაფი, ახალგაზრდა ასაკში იწვევს შემეცნებით შესაძლებლობებთან დაკავშირებულ  პრობლემებს, ანუ  უარყოფითად  მოქმედებს სწავლაზე, ყურადღების კონცენტრირებასა  და გადაწყვეტილების მიღების უნარზე.

კვლევამ აჩვენა, რომ აღნიშნული პრობლემები გაზრდილია, რადგან გაზრდილია კანაფის მოხმარების მაჩვენებელი. მისი უარყოფითი ეფექტი კი ალკოჰოლის ზეგავლენასთან შედარებით გაცილებით ხანგრძლივად მოქმედებს.

თინეიჯერებში კანაფის მოხმარების მაჩვენებელი ალკოჰოლის მოხმარების მაჩვენებელზე ნაკლებია.  სტატისტიკის თანახმად, მოზარდთა 28 პროცენტს კანაფი ერთხელ მაინც გაუსინჯავს. რაც შეეხება ალკოჰოლის მოხმარებას თინეიჯერებში, აღნიშნული მაჩვენებელი 75 პროცენტს  უტოლდება.

კვლევის დროს კანადის 31 სხვადასხვა სკოლის თინეიჯერები კვლევის ავტორებს წელიწადში ერთხელ ალკოჰოლისა და ნარკოტიკების მოხმარების შესახებ დეტალურ ინფორმაციას აწვდიდნენ. კომპიუტერული შემეცნებითი ტესტების საშუალებით კი პარალელურად მათი ტვინების უნარებს ამოწმებდნენ.

მეცნიერებისთვის კვლევის შედეგები მოულოდნელი აღმოჩნდა : კანაფის მოხმარება მოზარდის ტვინზე გაცილებით უარყოფითად მოქმედებს და უარყოფითი ზეგავლენა გრძელდება მაშინაც კი, როდესაც თინეიჯერი კანაფის მოხმარებას წყვეტს. უარყოფითი ზემოქმედება აღინიშნა მახსოვრობაზე, ლოგიკურ აზროვნებასა და ქცევის კონტროლზე.

„მათი ტვინი ჯერ კიდევ განვითარების პროცესშია, მაგრამ ამას კანაფი უშლის ხელს. ამიტომ მოზარდებმა კანაფის მოხმარებისგან რაც შეიძლება დიდხანს უნდა შეიკავონ თავი,“ განაცხადა მონრეალის უნივერსიტეტის ფსიქიატრიის დეპარტამენტის წარმომადგენელმა, პროფესორმა პატრიცია კონროდმა.

კვლევის ავტორები აცხადებენ, რომ კვლევის შედეგები ნარკოტიკების პრევენციის პროგრამების აუცილებლობაზე მეტყველებს.

აღსანიშნავია, რომ კანაფი გაერთიანებულ სამეფოში ყველაზე ფართოდ მოხმარებად  არალეგალურ ნარკოტიკულ საშუალებად ითვლება.  ის იწვევს დამოკიდებულებას და მნიშვნელოვნად ზრდის ფსიქოზური დაავადებების განვითარების რისკს, განსაკუთრებით კი მოზარდებში.

ექსპერტები აცხადებენ, რომ კანაფის მოხმარება დაკავშირებულია ისეთ სიმპტომებთან, როგორიცააძილის პრობლემები და გუნება-განწყობილების ცვლილებები.

აღნიშნული კვლევა ამერიკულ სამეცნიერო ჟურნალ Psychiatry-ში გამოქვეყნდა.

წყარო : BBC

მასალა მოამზადა : თამარ ტაბატაძემ

სრულად ნახვა
სტრონომია - კოსმოსი

რაკეტა, რომლითაც ამერიკელი და რუსი ასტრონავტები კოსმოსურ სადგურზე მიემგზავრებოდნენ, ჰაერში დაზიანდა

image

რაკეტა, რომელსაც საერთაშორისო კოსმოსური სადგურისკენ რუსული ხომალდი „სოიუზი“ და მასზე მყოფი რუსი და ამერიკელი ასტრონავტები მიჰყავდა, ჰაერში დაზიანდა და ავარიულად დაეშვა მიწაზე. ინციდენტის შედეგად არავინ დაშავებულა.

„სოიუზის“ შიგნით გადაღებულ კადრებში ინციდენტის მომენტი ჩანს, თუ როგორ არხევენ მხრებს და ფეხებს ამერიკელი ასტრონავტი ნიკ ჰეგიუ და რუსი კოსმონავტი ალექსეი ოვჩინინი დაზიანებით გამოწვეული დარტყმისგან.

რაკეტა ყაზახეთში მდებარე ბაიკონურის კოსმოდრომიდან გაუშვეს.

რუსეთის საინფორმაციო სააგენტოების ინფორმაციით, ინციდენტის შედეგად ეკიპაჟის წევრები არ დაშავებულან. „ნასა“-მ განაცხადა, რომ ასტრონავტები მაშველებმა უსაფრთხოდ დააბრუნეს ავარიული დაშვების ადგილიდან.

წყარო : www.reuters.com

მასალა მოამზადა : თამარ ტაბატაძემ

 

სრულად ნახვა
ედიცინა

მეცნიერებმა ორი მდედრი თაგვის შთამომავალი შექმნეს. გამოიყენებენ თუ არა აღნიშნულ ტექნოლოგიას ადამიანებში?

EA53357D-922E-4FD5-AB84-69020D407B8C

ჩინელმა მეცნიერებმა გენის რედაქტირებისადა ღეროვანი უჯრედი ტექნიკისგამოყენებით ორი დედა თაგვისგან ჯანმრთელი შთამომავალი შექმნეს. მეცნიერები აცხადებენ, რომ ეს ერთი და იმავე სქესის მშობლების შვილის დაბადების პირველი შემთხვევა არ გახლავთ. ერთ-ერთი ექსპეტიმენტის დროს ორი მამრი თაგვის პირმშოც გაჩნდა, თუმცა მან დაბადებიდან მხოლოდ რამდენიმე დღეს იცოცხლა.

შედეგები, რომელიც გამოქვეყნებულიაჟურნალში Cell Stem Cell- ში, აჩვენებს, რომ იმ ბარიერებს დაძლევა, რაც ერთი და იმავესქესის რეპროდუქციისას წარმოიქმნება, ღეროვანი უჯრედებისა და გენეტიკურირედაქტირების საშუალებითაა შესაძლებელი.

თუმცა ექსპერტების განცხადებით, ჯერ-ჯერობით არ არსებობს იმის პერსპექტივა, რომ აღნიშნულ ტექნოლოგიას ადამიანებზე ახლო მომავალში გამოიყენებენ და „გეი“ ან „ლესბოსელი“ წყვილების შვილებს შექმნიან.  

ძალიან მაღალია მძიმე პათოლოგიების განვითარების რისკი. ძუძუმწოვრებში ტექნოლოგიის უსაფრთხოდ გამოყენების მიზნით ჯერ კიდევ უამრავი ცდა და კვლევაა ჩასატარებელი,“ განაცხადა ლონდონის King’s College-ის ღეროვანი უჯრედების სპეციალისტმა დუსკო ილიკმა.

ჩინეთის მეცნიერების აკადემიის მკვლევარების განცხადებით, იმის გამო, რომძუძუმწოვრებში ჩანასახის განვითარების პროცესის დროს დედის და მამის გარკვეული გენი დახურულია გენომიური იმპრინტინგის მექანიზმის საშუალებით, შთამომავალი, რომელსაც არც დედის და არც მამის გენეტიკური მასალა გააჩნია, პათოლოგიებისა და დეფექტების განვითარების მაღალი რისკის ქვეშაა და დიდი შანსია, რომ ის სიცოცხლისუნარიანიც არ იყოს.

ორი მდედრი თაგვის შვილის შესაქმნელად ჩინელ მეცნიერთა გუნდმა გამოიყენა უჯრედები, რომელსაც ჰალოლოიდურიემბრიონის ღეროვან უჯრედებს (ESCs)უწოდებენ. ის ქრომოსომების ჩვეულებრივი რაოდენობის ნახევარს და მხოლოდ ერთი მშობლის დნმ-ს შეიცავს.

გენური რედაქტირების მეთოდების გამოყენებით მეცნიერებმა ჰალოლოიდური ემბრიონის ღეროვანი უჯრედებისგანგენომის სამი იმინტული რეგიონი წაშალეს და ის სხვა მდედრი თაგვის კვერცხუჯრედებში შეიყვანეს. ამ პროცესის შედეგად 210 ემბრიონისგან 29 ცოცხალი თაგვი გაჩნდა, რომლებიც სრულიად ნორმალურები იყვნენ, სრულწლოვანებამდე ცხოვრობდნენ და და საკუთარ შთამომავლებსაც ჩვეულებრივ აჩენდნენ.

მკვლევარების თქმით, ორი მამრი თაგვისგან შთამომავლის შექმნა უფრო რთული პროცესი იყო და მათ შვიდი იმპრინტული რეგიონის წაშლა მოუწიათ. რედაქტირებული ჰალოლოიდური ემბრიონის ღეროვანი უჯრედებისპერმასთან ერთად მეორე თაგვში შეიყვანეს – კვერცხუჯრედში, რომელსაც უჯრედის ბირთვი აქვს, და ამის გამო მდედრის გენეტიკური მასალა მოაშორეს. წარმოქმნილი ემბრიონი, რომელიც მხოლოდ ორი მამრის გენომურ დნმ-ს შეიცავდა, სუროგატი დედის ორგანიზმში გადაიტანეს. თუმცა, ამ გზით გაჩენილმა წრუწუნებმა მხოლოდ 48 საათს იცოცხლეს.

მეცნიერთა ნაწილი, რომლებსაც კვლევაში მონაწილეობა არ მიუღიათ, აცხადებენ, რომ ნამუშევარი შთამბეჭდავია, თუმცა არცთუ ისე სარწმუნო ინფორმაციას შეიცავს იმის შესახებ, რომ აღნიშნულ ტექნოლოგიას მეცნიერები ადამიანებში გამოიყენებენ და ერთი და იმავე სქესის პარტნიორებისგან ჩვილებს შექმნიან. მეცნიერთა განმარტებით, ერთ-ერთი დაბრკოლება, რაც ადამიანებში მის გამოყენებას აფერხებს, არის იმის გარკვევა, თუ რომელიც იმპრინტული გენები უნდა წაშალონ.

წყარო : Reuters

სტატია მოამზადა : თამარ ტაბატაძემ 

სრულად ნახვა
ამოგონება - ინოვაციაკოლოგიანერგეტიკანერგეტიკასოფლიო

უკრაინამ ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის ტერიტორიაზე მზის ენერგიის სადგური ააშენა

SDFS

ყოფილი ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის ადგილზე ახალი მზის ენერგიის სადგური ააშენეს.

ჩერნობილის ქარხანა 1986 წლის  ბირთვული კატასტროფის ადგილი გახლავთ.

რადიოაქტიური მასალა ევროპის სხვადასხვა ნაწილში ატმოსფეროში გავრცელდა და  ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს შემთხვევების ზრდა გამოიწვია. ჩერნობილის სადგური 2000 წელს დაიხურა.

ატომური სადგურის ირგვლივ ტერიტორია, დაახლოებით 2,600 კვადრატული კილომეტრი ექსკლუზიურ ზონადაა გამოცხადებული.

ახლა კი უკრაინამ ყოფილი ატომური ელექტროსადგურის ტერიტორიაზე პირველი მზის ენერგიის სადგური ააშენა. ქვეყნის ხელისუფლებას სურს განახლებადი ენერგიის კომპანიებმა მიტოვებული ტერიტორია განავითარონ.

ტერიტორიაზე გამომუშავებული ელექტროსადგური დაახლოებით 2,000 ოჯახის ელექტროენერგიით მომარაგებისთვის იქნება საკმარისი.

თუმცა, ხელისუფლება აცხადებს, რომ ევაკუირებულ ზონაში მოსახლეობის დაბუნებას სულ მცირე 24 000 წელი დაჭირდება.

მასალა მოამზადა : თამარ ტაბატაძემ

წყარო : BBC

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
აქართველოიზიკა

ფიზიკა, როგორც სამყაროს შესწავლის საშუალება- ქართველი მეცნიერი წარმატების ფორმულას გვიზიარებს

43245710_1127714580728208_6885807928201183232_n

მეცნიერებისა და მისი სხვადასხვა დარგის უამრავი განმარტება არსებობს. ამ ყველა განმარტების მიღმა არის უდიდესი ინტერესი და დაუკმაყოფილებელი ცნობისმოყვარეობა, რომელიც ადამიანს მუდმივი კვლევისა და ძიებისკენ უბიძგებს.

მეცნიერებიც სხვადასხვაგვარად განმარტავენ თავიანთ საქმიანობასა და მის მნიშვნელობას. მთავარი მაინც საქმისადმი სიყვარული და მუდმივი სწრაფვაა განვითარებისკენ. მის ცხოვრებაში ფიზიკისადმი სიყვარული დიდი ხნის წინ გაჩნდა დეტექტიურ წიგნებთან და საგამოძიებო სფეროსადმი ინტერესთან ერთად. შემდეგ სხვადასხვა პროექტზე დაიწყო მუშაობა და წარმატებას მიაღწია  კვანტური ფიზიკის რთულ და მრავალფეროვან სამყაროში.

თემურ ნადარეიშვილი დღეს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ზუსტი და საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტის ასისტენტ პროფესორი და ამავე უნივერსიტეტში მაღალი ენერგიების ინსტიტუტის ველის კვანტური თეორიის ლაბორატორიის უფროსი მეცნიერ თანამშრომელია. საკუთარ საქმიანობასა და სამეცნიერო პროექტებზე ის დოქტრინას ესაუბრა.

როდის დაინტერესდით ფიზიკის სფეროთი და რამ გამოიწვია თქვენი ეს დაინტერესება?

უკვე დაწყებით კლასებში, რაც ფრაგმენტულად მახსოვს, ძალზე მაინტერესებდა გამოძიება ამ სიტყვის ფართო გაგებით (თუმცა ძალიან გატაცებული ვიყავი საკუთრივ წმინდა გამოძიებითაც ანუ დეტექტივების კითხვით და მახსოვს კლასში გატაცებით ვუყვებოდი კლასელებს შერლოკ ჰოლმსის თუ აგატა კრისტის ახლად წაკითხულ ნაწარმოებებს) ანუ თითქმის ყველაფერზე განუწყვეტლივ ვუსვამდი ჩემს თავს და მოზრდილებსაც თუ რატომ ხდებოდა ესა თუ ის მოვლენა და თან ძალზე მიყვარდა მათემატიკა. შემდეგ 6-ე კლასში როდესაც პირველად დავიწყე ფიზიკის შესწავლა, თანდათანობით მივხვდი, რომ აქ ყველაზე უფრო მეტად ვსვამდი კითხვას ’’რატომ’’ და 9-ე კლასში ვ. კომაროვის ფიზიკა-მათემატიკურ სკოლაში გადასვლის შემდგომ  საბოლოოდ მივხვდი, რომ ფიზიკა უნდა გამხდარიყო ჩემი პროფესია. ახლა ვხდები, რომ ფიზიკაში მე მაინც ყველაზე მეტად მაინტერესებს ისევ და ისევ გამოძიება ანუ უფრო სწორად გარკვევა, გამოძიება იმისა თუ როგორ არის სამყარო მოწყობილი და რატომ არის ასე მოწყობილი. ამგვარად, მე კვლავ ’’დეტექტივად დავრჩი’’, თუმცა ”დანაშაულის ჩამდენი’’ ჩემთვის თავად ბუნებაა!

თქვენი სამეცნიერო ინტერესის სფეროა ველის კვანტური თეორია და ელემენტარული ნაწილაკების ფიზიკა. რას საქმიანობთ ამ კუთხით და ყველაზე დიდ ინტერესს თქვენთვის რა იწვევს მასში?

ყველაზე უფრო უკეთ სწორედ ელემენტარული ნაწილაკების შესწავლისას იგებს მკლევარი თუ როგორ არის მოწყობილი ბუნება, რადგანაც მათი კომბინაციები იძლევა იმ სამყაროს რაც გვაქვს და ამ გზაზე შესწავლის ყველაზე მძლავრი მეთოდია ველის კვანტური თეორია, რომლის ფორმალიზმი საშუალებას იძლევა აღვწეროთ ელემენტარული ნაწილაკებისათვის დამახასიათებელი თვისებები, მათ შორის ყველაზე ’’უცნაური’’ დაბადებისა და გაქრობის მოვლენა. მე კი სწორედ ამ სფეროში განსაკუთრებით მაინტერესებს  და ვმუშაობ ე.წ. ძლიერი ურთიერთქმედებების პრობლემებზე. კერძოდ, კი კვარკ-ანტიკვარკული სისტემების საკითხებზე, რაც გულისხმობს კვარკების დღემდე ბოლომდე გაურკვეველი კვარკების ’’დატყვევების’’ (კონფაინმენტის) პრობლემის კვლევას ანუ იმის გარკვევას თუ რატომ ვერ ვხედავთ ცდაზე კვარკებს (თანამედროვე წარმოდგენებით კვარკებისაგან შედგებიან პროტონები,ნეიტრონები, მეზონები და სხვა ელემენტარული ნაწილაკები გარდა ლეპტონებისა (ელეტრონი, მიონი)).

გვიამბეთ თქვენ ერთ კონკრეტულ პროექტზე, მისი მიმდინარეობის პროცესებსა და შედეგებზე.

ჩემი სამეცნიერო მოღვაწეობის ინტერესები აგრეთვე მოიცავს კვანტური მექანიკის   პრინციპიალური საკითხების კვლევა. საქმე იმაშია, რომ გასული საუკუნის 30-იან წლებში ის სწრაფად და ბობოქრად ვითარდებოდა კვანტური მექანიკა, რომ მისმა ’’მამებმა’’ (ბორი, შრედინგერი, ჰაიზენბერგი, დირაკი და ა.შ.) ვერ მოასწრეს ყველა საკითხის ბოლომდე და ამომწურავად განხილვა. ათიოდე წლის წინ მე დავინტერესდი სინგულარული პოტენციალების პრობლემით, სადაც ვაჩვენე, რომ აუცილებელია ე.წ. დამატებითი ამოხსნების შენარჩუნება, რაც ძირეულად ცვლის ჩვეულებრივ კვანტურ მექანიკას და იწვევს მის ე.წ. თვითშეულებული გაფართოების აუცილებლობას. ჩემი აზრით სწორედ ეს დამატებითი ამოხსნები გამორჩათ კვანტური მექანიკის ფუძემდებლებს. ამ თემაზე რამდენიმე სტატია გამოვაქვეყნე ეროვნული მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპენდენტ, პროფესორ ანზორ ხელაშვილთან ერთად, რომლებმაც დიდი დისკუსიები გამოიწვია და უკვე დიდი საერთაშორისო აღიარება მოიპოვა. ვაგრძელებ ამ მიმართულებით კვლევას, რადგანაც კიდევ ბევრი რამ არის გასარკვევი. მთავარი საკითხი აქ არის ე.წ. თვითშეუღლებული პარამეტრის დაფიქსირების პრობლემა, რომელზეც ფიზიკური სიდიდეები (ენერგია, გაფანტვის კვეთა, გაფანტვის სიგრძე და ა.შ) გამოდის დამოკიდებული. სიტუაცია ეთანადება ა.ეინშტეინის მიერ მწვავე კრიტიკას კვანტური მექანიკის, როდესაც ის სვამდა ფუნდამენტალურ შეკითვას: არის კი ბუნების კვანტური აღწერა სრული? ჩემი აზრით კვანტური მექანიკის თვითშეულებულმა გაფართოებამ შეიძლება პასუხი გასცეს ეინშტეინის ამ ’’აბეზარ’’ კითხვას.

მოღვაწეობთ უნივერსიტეტში და კითხულობთ ლექციებს. ამავდროულად აქტიურად ხართ ჩართული სამეცნიერო საქმიანობაში. როგორ ახერხებთ ამ საქმიანობების კომბინაციას და შეთავსებას ყოველდღიურ ცხოვრებაში?

ეს კითხვა ჩემთვის ბევრჯერ დაუსვამთ და პასუხად მე ხშირად მომყავს გოეთეს შემდეგი ფრაზა: უნდა გამოვიყენოთ ცხოვრების ’’წვნიანობა’’! (თავად გოეთე,ხომ მწერალი, მეცნიერი, ფინანსთა მინისტრი იყო და ამიტომ მისთვისაც არ იყო ‘’უცხო’’ ეს შეკითხვა!). მართლაც თუ კარგად დაგეგმავ შენს მუშაობას, გატაცებით აკეთებ შენს საქმეს, მაშინ მიხვდები, რომ ცხოვრება მართლაც’’წვნიანია’’ ანუ შეიგრძნობ დროის ’’ტევადობას’’ და შეძლებ ძალიან ბევრი რამის მოსწრებას! ამასთანავე ლექციები და სამეცნიერო მუშაობა ერთმანეთს ავსებს და ხშირად მომხდარა, რომ ლექციის დროს სტუდენტების კითხვებზე პასუხის გაცემისას ახალი მეცნიერული იდეაც კი ’’დაბადებულა’’ ჩემში! გარდა ამისა, მე გარკვეული აზრით მწერალიც ვარ, რადგანაც უკვე თითქმის ოცი წელია ლიტერატურულ ჟურნალებში თუ გაზეთებში პერიოდულად იბეჭდება ჩემი ლიტერატურული ჩანახატები თუ ესეები, მოგონებები თუ თარგმანები. თავს ხშირად ღიმილით ცნობილ ფიზიკოსს ბლეზ პასკალსაც კი ვადარებ, რომელმაც ლიტერატურული ჩანახატების შესანიშნავი კრებული ’’აზრები’’ დაუტოვა კაცობრიობას. აქ კი მეხმარება ის ფაქტი, რომ ზოჯერ ’’მბეზრდება’’ მათემატიკური ფორმულების სიმკაცრე და ’’სიმშრალე’’ და ’’თავს ვაფარებ’’ ლიტერატურას, შემდეგ კი კვლავ ფიზიკას ვუბრუდები და ეს მუდმივი ’’ხეტიალი’’ ფიზიკაშიც მეხმარება და ესეების წერაშიც!

რას ნიშნავს მეცნიერება და კონკრეტულად ფიზიკის სფერო თქვენთვის?

მეცნიერება და განსაკუთრებით ფიზიკა ჩემთვის ,უპირველეს ყოვლისა, სამყაროს სწორი შემეცნების ერთადერთი საშუალებაა, რომელიც გვასწავლის თუ როგორ და რატომ არის სამყარო ასეთი. გარდა ამისა მეცნიერება ადამიანს უყალიბებს ისეთ სასარგებლო ჩვევებს როგორიცაა გამბედაობა, ’’საღი’’ ეჭვის შეტანა ყველაფერში, საკუთარი დროის სწორი ორგანიზება, დაღლის ’’არშეგრძნება’’ როცა რაღაც ღირებულ პრობლემაზე მუშაობ, აზრის მკაფიოდ ჩამოყალიბება, დისკუსიებში ’’დაუნდობელი’’ და პრინციპული პოზიციის ქონა, ნიჭიერი სტუდენტების და ახალაზრდა მეცნიერთა ხელშეწობა და სწორი სამეცნიერო მიმართულების მიცემა და ა.შ.

რას ურჩევთ მომავალ ფიზიკოსებს, ვინც დაინტერესებულია ამ სფეროთი. რა სირთულეები ელით მათ და როგორ უნდა დაძლიონ ისინი, რომ მიაღწიონ წარმატებას?  

ერთ-ერთი მთავარი სირთულე მომავალი ფიზკოსასთვის არის იმის გარკვევა სწორად აირჩია თუ არა მან ეს სპეციალობა, რადგან ხშირად ახალგაზრდაზე გავლენას ახდენს მშობელი,  თავისვე მეგობარი ან სხვა რაიმე გარემოება, არადა როდესაც პროფესიას ირჩევ (ანუ იმას, რაც შემდგომ მთელი ცხოვრება უნდა აკეთო!) შენი თავის გარდა არავის არ უნდა მოუსმინო, არ უნდა ’’მოატყუო’’ საკუთარი თავი .

კარგი ფიზიკოსი თავის თავში სინამდვილეში სამ პროფესიას აერთიანებს: ფიზიკოსს, მათემატიკოსს და ფილოსოფოსს, რადგანაც ფიზიკოსი სამყაროს შეიმეცნებს ფიზიკოსის თვალით, მაგრამ მისთვის ’’სასიცოცხლოდ’’ აუცილებელია მათემატიკის კარგად ცოდნა (რადგანაც ფიზიკოსის ’’სალაპარაკო ენა’’ მათემატიკაა!) და ფილოსოფიური გააზრება იმ შედეგებისა, ცდებისა რაც ფიზიკოსმა მიიღო! მთავარი სირთულე პრაქტიკაში კი მაინც მათემატიკის ცოდნაა, რადგანაც მე მყოლია დაწყებით კურსებზე კარგი, ’გულანთებული’’ ფიზიკისათვის სტუდენტები, მაგრამ მათემატიკის არასკმარისი ცოდნის გამო, ისინი შემდგომ ’’იკარგებიან’’ და სამწუხაროდ, ხშირად საქმე იქამდეც კი მიდის, რომ ფიზიკას თავს ანებებენ.

როგორია თქვენი წარმატების ფორმულა. გვიამბეთ თქვენი ცხოვრების დევიზზე და მის როლზე თქვენ წარმატებაში?

წარმატების მზა ფორმულა არ არსებობს და არც უნდა არსებობდეს, რადგანაც მაშინ წარმატება ’’მართვადი’’ პროცესი გახდებოდა, რაც მას მნიშვნელობას და ’’ფასს’’ დაუკარგავდა! უბრალოდ წარმატების მისაღწევად  ყველაზე მთავარია სწორად გქონდეს არჩეული პროფესია და გიყვარდეს შენი საქმე! ამ ფონზე კატეგორიულად არ ვეთანხმები შემდეგ გამონათქვამს: ’’ნიჭიერია, მაგრამ ზარმაცია!’’. ამ შემთხვევაში გასარკვევია, თუ ადამიანი ნამდვილად ნიჭიერია, მაშინ რატომ ზარმაცობს?! საქმე იმაშია, რომ მას სინამდვილეში სწორად არ აქვს არჩეული პროფესია (ან შეეცვალა ინტერესთა სფერო!), რის გამოც ’’გულს ვერ უდებს’’ მას და როგორც შედეგი ზარმაცობს! (დასაწყისში მას მოსწონდა ის საქმე, რასაც თავიდანვე ხელი მოჰკიდა თავისი ნიჭის შესაბამისად და ამიტომ არ ზარმაცობდა!). ამიტომ ადამიანი დროზე უნდა ’’დაეწიოს’’ საკუთარ მიზანს ანუ კვლავ იპოვოს ნამდვილი მოწოდება და სიზარმაცეც უკვალოდ გაქრება!

ჩემი ცხოვრების დევიზია: ’’არ გადმოფინო სიმშვიდის დროშა’’! თუ შენი საქმე გიყვარს, შენ თვითონ ვერ გაჩერდები, არ ’’მოგასვენებს’’ მოწოდება და როგორც შედეგი წარმატებაც არ ’’დაიგვიანებს’’!

 როგორია თქვენი სამომავლო გეგმები?

სამეცნიერო სფეროში ინტენსიურად ვაგრძელებ იმ საკითხებზე მუშაობას, რაზეც ზემოთ ვისაუბრე (განსაკუთრებით კვანტური მექანიკის ახალი გააზრების, მის გაფართოების შესახებ). გარდა ამისა ჩაფიქრებული მაქვს გამოვცე შემდეგი კურსი: ’’თეორიული ფიზიკა ამოცანებში’’, რომელიც გულისხმობს ოთხი ტომის გამოცემას. პირველი ტომი ’’ამოცანათა კრებული კვანტურ მექანიკაში’’, უკვე გამოვიდა წელს ივანე ჯავახიშვილის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამოცემლობაში და განკუთვნილია ბაკალავრიატის მესამე კურსელებისათვის და მოიცავს 600-მდე ამოცანას. ახლახანს დავასრულე მუშაობა მეორე ტომზე: ’’ამოცანათა კრებული არარელატივისტური დაჯახებების კვანტურ თეორიაში და რელატივისტურ კვანტურ მექანიკაში’’, რომელიც განკუთვნილია ბაკალავრიატის მეოთხე კურსელთათვის და მაგისტრანტებისათვის. კრებულში შესულია 500-მდე ამოცანა. წიგნი გადაცემულია სარეცენზიოდ და ალბათ იანვრისათვის იხილავს ’’მზის სინათლეს’’. გარდა ამისა გადაწყვეტილი მაქვს მომდევნო ორ წელიწადში გამოვცე კიდევ ორი ტომი: ’’ამოცანათა კრებული ველის თეორიაში’’ ბაკალავრიატის მესამე კურსელთათვის და ’’ამოცანათა კრებული თეორიულ მექანიკაში’’ ბაკალავრიატის მეორე კურსელთათვის. სულ ოთხივე ტომში შევა დაახლოებით 2500-მდე ამოცანა. უნდა აღინიშნოს, რომ ამგვარი ტიპის ამოცანათა კრებულები სტუდენტებისათვის ქართულ ენაზე პირველად ქვეყნდება. გარდა ამისა მალე ერთი წლის უკან დაარსებულ ძალიან საინტერსო ეროვნულ პოზიციებზე მდგომ და დახვეწილ ლიტერატურელ ჟურნალ ’’ისინდში’’ დაიბეჭდება ჩემი ახალი ჩანახატები. ჟურნალის რედაქტორია, კარგად ცნობილი მწერალი, პოეტი და პუბლიცისტი იკა ქადაგიძე, რომელმაც პრინციპული, მწვავე და შეუპოვარი ნაწარმოებების გამო, ლიტერატურელ წრეებში ’’ქართველი ჟანა დარკის’’ სახელი დაიმკვიდრა!

ასევე ვაპირებ წიგნად გამოვცე ჩემი ლიტერატურული ჩანახატები და თარგმანები სათაურით ’’სულის ფოტოგრაფიები’’ (ეს ჩანახატები, მართლაც სულის ფოტოგრფიებია, რადგანაც მათში წლების განმავლობაში ფოტოგრაფიებივით დაფიქსირებულია ჩემი სულიერი განწობანი!).

მასალა მოამზადა:  ანა ურუშაძემ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
სტრონომია - კოსმოსისოფლიო

კოსმოსში ხელის თხოვნა 145 მილიონი დოლარად შეგეძლებათ 😱💍🌠

image-26

2022 წლის მარტიდან საყვარელი ადამიანისთვის ხელის თხოვნა კოსმოსშიც იქნება შესაძლებელი.

ცერემონიალის ორგანიზების შეთავაზებაზე  ფრანგული საქორწილო სააგენტო The ApoteoSurprise აცხადებს.  ტურში შედის მოგზაურობა მთვარის გარშემო.

კომპანიის მიერ გავრცელებული პრესრელიზიდან ცნობილი ხდება, რომ  ინტერპლანეტარული ფრენა ერთ კვირას გასტანს.  ამასთან, ავტონომიური მართვის სისტემა შეყვარებულ წყვილს მარტო მოგზაურობის საშუალებას მისცემს.

ირკვევა, რომ დაახლოებით, 30 წუთის მანძილზე, როდესაც ხომალდი მთვარის ბნელ მხარეს შემოუვლის, დედამიწასთან კომუნიკაცია შეფერხებული იქნება.

მდიდარი წყვილები წინდაწინ  ნ მოსამზადებელ ეტაპებს გაივლიან, მათ შორის 12 კვირის განმავლობაში წინასწარ ტექნიკურ და ფიზიკურ მომზადებას.

ყველა შეთავაზება ვებ-გვერდზე www.proposeinparis.com 2022 წლის მარტიდან იქნება ხელმისაწვდომი.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

სრულად ნახვა
ედიცინა

გარღვევა მედიცინაში : ინფარქტის რისკის დადგენა რამდენიმე წლით ადრეა შესაძლებელი

FILE PHOTO: A monitor shows a three-dimensional image of a human heart at the Klaus-Tschira-Institute for Integrative Computational Cardiology, department of the Heidelberg University Hospital (Universitaetsklinikum Heidelberg), in Heidelberg

კომპიუტერული ტომოგრაფიის (CT) სკანირების შედეგად მიღებული გამოსახულებების გაანალიზებით ინფარქტის რისკის ქვეშ მყოფი პაციენტების გამოვლენა რამდენიმე წლით ადრეა შესაძლებელი.

ახალი ტექნოლოგია, რომელიც ოქსფორდის უნივერსიტეტსა და გერმანიისა და შეერთებულ შტატების ინსტიტუტებს მიერ შემუშავდა,  იყენებს ალგორითმებს, რისი საშუალებითაც ხდება კორონალური არტერიების გარშემო არსებული ცხიმის შესწავლა, რომელიც კომპიუტერული ტომოგრაფიის (CT) გულის სქემებზე ჩანს.

ეს ცხიმი იცვლება, როდესაც არტერიაზე ანთებითი პროცესი აღინიშნება და ეს გახლავთ ადრეული პროგნოზორების სისტემა.

“თუ გულის არტერიებში ანთებითი პროცესის გამოვლენას შეძლებთ, მაშინ შეგიძლიათ დაადგინოთ, რომელი არტერიები გამოიწვევს ინფარქტს,” განაცხადა ოქსფორდის პკარდიოვასკულური მედიცინის პროფესორი ჩარალამბოს ანტონიადსიმ.

გულის შეტევების უმეტესობა გამოწვეულია თრომბოციტების მომატებით – ეს გახლავთ ცხიმოვანი დეპოზიტი არტერიის შიგნით, რომელიც ხელს უშლის სისხლის მიმოქცევას.

ახალი ტექნოლოგიის საშუალებით ექიმებს შეუძლიათ დაადგინონ, რომელი არტერიებია თრომბოციტებით შევიწროვების რისკის ქვეშ.

აღსანიშნავია, რომ გულის დაავადება და ინსულტი სიკვდილის გამომწვევის ორი უდიდესი მიზეზია მთელს მსოფლიოში.

აღნიშნული კვლევა აგვისტოს ბოლოს სამედიცინო ჟურნალ The Lancet-ში გამოქვენდა.

მასალა მოამზადა:  თამარ ტაბატაძემ

წყარო : Reuters

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტინა”

სრულად ნახვა
1 2 3 91
Page 1 of 91