close

ეკოლოგია

ედამიწაკოლოგია

მეცნიერები: გლობალური დათბობა დედამიწის მასობრივ განადგურებას გამოიწვევს

დათბობა

მეცნიერები გვაფრთხილებენ, რომ დედამიწის ისტორიაში ყველაზე ცუდი მასობრივი გადაშენება – როდესაც ცოცხალი ორგანიზმების 90 პროცენტი განადგურდა, შესაძლოა განმეორდეს.

პერმულ-ტრიასული კატასტროფა 250 მილიონი წლის წინ მოხდა, როდესაც ნახშირბადისა და მეთანის დონის სწრაფმა ზრდამ სწრაფად მზარდი გლობალური დათბობა გამოიწვია.

მკვლევარები აცხადებენ, რომ მათი დასკვნები კლიმატის მიმდინარე ცვლილების დასაძლევად კაცობრიობისთვის „მნიშვნელოვან გაკვეთილად“ უნდა იქცეს.

დედამიწამ ხუთი მასობრივი განადგურება გადაიტანა, რომლის დროსაც ცოცხალი ორგანიზმების დიდი ნაწილი მოკლე დროის განმავლობაში იღუპებოდა.

თუმცა, პერმული გადაშენება ყველაზე სასიკვდილო იყო დედამიწის ისტორიაში და მან ზღვის ცოცხალი ორგანიზმების 96 და ხმელეთის სიცოცხლის 70 პროცენტი შეიწირა.

მკვლევარები დიდხანს მსჯელობდნენ და კამათობდნენ იმაზე, თუ რამ გამოიწვია გადაშენება. მიიჩნევა, რომ გამანადგურებელ მოვლენაში მნიშვნელოვანი როლი მეტეორის წვიმამ და მასობრივმა ვულკანურმა ამოფრქვევებმა ითამაშა.

ბროკის უნივერსიტეტის მკვლევარებმა ძველ ქანებში ჩარჩენილი გაზები გადასინჯეს და  აღმოაჩინეს, რომ გადაშენება ძირითადად კლიმატის ცვლილებით იყო გამოწვეული.

მათი განცხადებით, ხშირმა ვულკანურმა ამოფრქვევებმა ჰაერში დიდი რაოდენობით ნახშირორჟანგის დაგროვება გამოიწვია, რამაც გლობალური ტემპერატურის 11 ° C-მდე (52 ° F) მომატება განაპირობა. გაზრდილმა ტემპერატურამ მუდმივი მზრალობის (პერმაფროსტი) არეების გალღობა გამოიწვია, ამან თავის მხრივ – მეთანის გამოყოფა და გლობალური დათბობა.

 „გამოყოფილი ნახშირორჟანგისგან გამოწვეული გლობალური დათბობა შესაძლოა კატასტროფული აღმოჩნდეს, მაგრამ პერმაფროსტის მეთანი  – აპოკალიფსური. პერმული გადაშენება მნიშვნელოვანი გაკვეთილია კაცობრიობისთვის იმ საკითხთან მიმართებით, რაც მას სათბური გაზების ემისიისგან, გლობალური დათბობისა და კლიმატის ცვლილებისგან ემუქრება,“ – აცხადებენ მეცნიერები.

მათივე მტკიცებით, გლობალურმა დათბობამ შესაძლოა საშუალო ტემპერატურის 29 ° C-მდე (84 ° F) მომატება გამოიწვიოს.

 

წყარო: http://www.dailymail.co.uk/

მასალა მოამზადა: თამარ ტაბატაძემ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

 

სრულად ნახვა
ედამიწაკოლოგია

მმო კლიმატის ცვლილებების შესახებ შემაშფოთებელ ინფორმაციას ავრცელებს

climate

ატმოსფეროში კლიმატის ცვლილებამ შემაშფოთებელ დონეს მიაღწია, ამის შესახემ მსოფლიო მეტეოროლოგიური ორგანიზაცია (მმო) (World Meteorological Organization (WMO)) იუწყება.
ორგანიზაციის ინფორმაციით, გარდა იმისა, რომ 2016 წელი ყველაზე თბილი წელი იყო დაკვირვებების არსებობის ისტორიაში, ატმოსფეროში CO2-ის ახალი, მაღალი დონე დაფიქსირდა, ხოლო არქტიკული ზღვის ყინულის დონე რეკორდულად შემცირდა.
მსოფლიო მეტეოროლოგიური ორგანიზაცია აცხადებს, რომ „ექსტრემალური და არაჩვეულებრივი“ მდგომარეობა 2017 წელსაც ნარჩუნდება.
სრული სურათი
სხვადასხვა სამეცნიერო ორგანოს (მათ შორის: UK’s Met Office-ის, Nasa-სა და NOAA-ის) მიერ მიმდინარე წლის დასაწყისში წარმოდგენილი ანგარიშების მიხედვით, 2016 წელი კაცობრიობის ისტორიაში ყველაზე თბილი წელი იყო.
მმო-ს ანგარიში – სახელმწიფო გლობალური კლიმატი 2016 ეფუძნება 80 ეროვნული ამინდის სერვისის მიერ მოწოდებულ ინფორმაციას. ორგანიზაციის ინფორმაციით, 1961-1990 წლების პერიოდის საშუალო მაჩვენებელთან შედარებით 2016 წელი 0.83 გრადუსი ცელსიუსით უფრო თბილი იყო, ხოლო წინა, 2015 წელთან შედარებით, – 0.06C-ით.
„გლობალური ტემპერატურის ზრდა კლიმატის სისტემაში მიმდინარე სხვა ცვლილებებს შეესაბამება,“ – განაცხადა მმო-ს გენერალურმა მდივანმა – პეტერი ტაალასმა.


ორგანიზაციის ანგარიშში აღნიშნულია, რომ 2016 წელს ტემპერატურაზე გავლენა მოახდინა ელნინიოს ამინდის ფენომენმა. ეს გახლავთ ანომალიური და გლობალური კლიმატური მოვლენა; თბილი სეზონური ზედაპირული დინება წყნარი ოკეანის აღმოსავლეთ ნაწილში. ჩნდება სამ ან შვიდ წელიწადში ერთხელ ცივი დინების გაქრობის შემდეგ და გაბატონებულია არა ნაკლებ ერთი წელი. ელნინიო წყნარი ოკეანის ეკვატორული ნაწილის ზედაპირული ფენის ტემპერატურის რყევაა, რომელიც შესამჩნევ გავლენას ახდენს კლიმატზე.
მმო-ს ინფორმაციით, ელნინიომ გავლენა იქონია ატმოსფეროში გაზების ემისიის დონეზეც. ,,შედეგად, 2016 წელს გახდა პირველი წელი, როცა მაუნა ლოას ობსერვატორიაში CO2-ის დონე მთელი წლის განმავლობაში 440ppm-ზე მეტი იყო.
ანგარიშში აღნიშნულია, რომ 2016 წლის ამინდის ექსტრემალურ ამინდის მოვლენებს განეკუთვნება მძიმე გვალვები სამხრეთ და აღმოსავლეთ აფრიკასა და ცენტრალურ ამერიკაში ჰაიტის ქარიშხალი მეთიუ ამინდთან დაკავშირებული ერთ-ერთი ყველაზე გამანადგურებელი კატასტროფა იყო, რომელმაც ასობით ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა.
ექსტრემელური მოვლენები გრძელდება
მსოფლიო მეტეოროლოგიური ორგანიზაციის ინფორმაციით, ,,ექსტრემალური და უჩვეულო” კლიმატისა და ამინდის ტენდენცია 2017 წელსაც გრძელდება. ამ ზამთარს მინიმუმ სამჯერ არქტიკას „ცხელმა ტალღამ“ გადაუარა მას შემდეგ, რაც რეგიონში ატლანტიკის ქარიშხალი და ტენიანი ჰაერი შეიჭრა.
არქტიკის ცვლილებები და ზღვის ყინულის დნობა ატმოსფეროში დიდ ცვლილებებს იწვევს, რაც დანარჩენ მსოფლიოზეც ახდენს გავლენას.
,,2017 წელს, ელნინიოს გარეშეც კი, თვალსაჩინო ცვლილებების მოწმე ვხდებით მთელს პლანეტაზე. რაც ხაზს უსვამ იმას, რომ კლიმატის ცვლილებები უდავოა,“ – განაცხადა მმო-ს მსოფლიო კლიმატის კვლევის პროგრამის დირექტორმა – დევიდ კარსლონმა.
ამ ინფორმაციის სახით მსოფლიოს კლიმატის მკვლევარებმა ტრამპის მთავრობის დამოკიდებულების მიმართ თავიანთი უკმაყოფილება გამოხატეს.
აშშ-ის პრეზიდენტობის არჩევნებამდე დონალდ ტრამპი კლიმატის ცვლილებას ჩინელების ეშმაკობას უწოდებდა და ვერანაირ კავშირს ვერ ხედავდა კლიმატის ცვლილებასა და ადამიანების ქმედებას შორის.
thedailybeast.com-ის ინფორმაციით, თეთრი სახლის ვებგვერდზე – whitehouse.gov –  წაშლილია სამოქალაქო უფლებებისა და კლიმატის ცვლილებების შესახებ ინფორმაცია. ვებგვერდზე კლიმატის ცვლილებების განყოფილება შეიცვალა ,,ამერიკის პირველი ენერგეტიკის გეგმით”, რომელიც უგულებელყოფს კლიმატის ცვლილებების მიმართ აქამდე არსებულ ხედვას.

 

წყარო: BBC

მასალა მოამზადა: თამარ ტაბატაძემ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
კოლოგია

საქართველო და შვედეთი რადიოაქტიური ნარჩენების მართვის მიმართულებით ითანამშრომლებენ

მემორანდუმი

შვედეთი საქართველოს ბირთვული და რადიაციული უსაფრთხოების სააგენტოს მარეგულირებელი ორგანოს ფუნქციებისა და რადიოაქტიური ნარჩენების მართვის მიმართულებით გამოცდილებას გაუზიარებს.

შესაბამისი ურთიერთთანამშრომლობის მემორანდუმი საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროს ბირთვული და რადიაციული უსაფრთხოების სააგენტოსა და შვედეთის რადიაციულ მარეგულირებელ ორგანოს შორის სტოკჰოლმში გაფორმდა.

გარემოს დაცვის სამინისტროს ინფორმაციით, ორმხრივი თანამშრომლობის ფორმატში ასევე  იგეგმება საქართველოს მთავრობის მიერ მიღებული რადიოაქტიური ნარჩენების მართვის ეროვნული სტრატეგიით განსაზღვრული ღონისძიებების მხარდაჭერა, კერძოდ, განხორციელდება საქართველოში არსებული რადიოაქტიური ნარჩენების/წყაროების აღწერა-შეფასება მათი შემდგომში გადამუშავების და უსაფრთხოდ შენახვის მიზნით.

ურთიერთგაგების მემორანდუმი სტოკჰოლმში გამართული ორდღიანი ოფიციალური ვიზიტის ფარგლებში გაფორმდა.

 

წყარო: http://www.moe.gov.ge

მასალა მოამზადა: თამარ ტაბატაძემ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

 

 

სრულად ნახვა
კოლოგიასოფლიო

თალიბების ლიდერი ავღანელებს ხეების დარგვისკენ მოუწოდებს

თალიბანი

თალიბების ლიდერი – ჰიბატულა ახუნძადა, ავღანელებს ხეების დარგვისკენ მოუწოდებს.

მან სპეციალური განცხადება გაავრცელა, სადაც მოქალაქეებსა და მებრძოლებს მოუწოდებს „დედამიწის გასალამაზებლად და ყოვლისშემძლე ალაჰის სასარგებლოდ“ დარგონ „ერთი ან რამდენიმე ხე”.

ხე-ტყით უკანონო უკანონო ვაჭრობისა და გათბობის მიზნით ავღანეთში ხეების მასობრივი ჭრა ხორციელდება, რის გამოც ქვეყანას ტყეების განადგურების სერიოზული საფრთხე ემუქრება.

თალიბანის ლიდერის გარემოსადცვით საკითხზე გაკეთებული ეს „სპეციალური გზავნილი“ უპრეცედენტოა და მკვეთრად განსხვავდება ავღანეთის მთავრობისა და ნატოს მხარდამჭერების საწინააღმდეგო „ცეცხლოვანი“ რიტორიკისგან.

,,ხეების პლანტაცია მნიშვნელოვან როლს თამაშობს გარემოს დაცვაში, ეკონომიკურ განვითარებასა და დედამიწის კეთილმოწყობაში;  ხეების დარგვა და სოფლის მეურნეობასთან დაკავშირებული საქმიანობა ის საქმიანობაა, რომელსაც ამქვეყნიური ჯილდოც ახლავს და იმქვეყნიურიც,” – აცხადებს ახუნძალა ჯიჰადის ვებგვერდზე გავრცელებულ ვიდეომიმართვაში.

თალიბანი, ან თალიბანის მოძრაობა, ისლამური ფუნდამენტალისტური პოლიტიკურ-რელიგიური პროპუშტუნთა მოძრაობაა, რომელიც თითქმის მთელ ავღანეთს მართავდა 1996-2001 წლებში (სანამ ნატოს ჯარებისა და ანტითალიბანური ძალების მიერ განხორციელებული სპეცოპერაციის შედეგად თალიბანის ხელისუფლება დაემხო).  თალიბანი გაეროს უშიშროების საბჭოს მიერ აღიარებულია როგორც ტერორისტული ორგანიზაცია.

თალიბები ოპიუმის უკანონო წარმოებასთან არიან დაკავშირებული.

მათ საკუთარი საიტი აქვთ, რომელიც პაშტოს, დარის, არაბულ, ურდუსა და ინგლისურ ენებზე მუშაობს. მიუხედავად იმისა, რომ ხშირად თალიბების ვებგვერდს ავღანეთის ხელისუფლება ბლოკავს, საიტის ადმინისტრატორები, რომლებიც ავღანეთის გარეთ მუშაობენ ამ პრობლემას მალევე უმკვლავდებიან. უნდა ითქვას, რომ თალიბები XXI საუკუნის ტექნოლოგიურ მიღწევებს, სოციალური ქსელების ჩათვლით საკმაოდ ეფექტურად იყენებენ.

 

წყარო: BBC

მასალა მოამზადა: თამარ ტაბატაძემ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

 

 

სრულად ნახვა
კოლოგიაოლიტიკა

ამერიკელი მეცნიერები აპრილში საპროტესტო მსვლელობას გეგმავენ

On Monday, January 9th, New York activist groups are joining

ამერიკელი მეცნიერები 22 აპრილს საპროტესტო მსვლელობას გეგმავენ.

მსვლელობის მონაწილეები აშშ-ის პრეზიდენტის, დონალდ ტრამპის მიერ „მეცნიერების უარყოფას“ გააპროტესტებენ.

აღსანიშნავია, რომ პროტესტს მხარს უჭერს ამერიკის მეცნიერების წინსვლის საზოგადოების ასოციაციაც (American Association for the Advancement of Science (AAAS)).

„ჩემი კარიერის განმავლობაში მსგავსი არაფერი მინახავს. მეცნიერების დასაცავად მთელი საზოგადოება გაერთიანდა,“ –  განაცხადა  ორგანიზაციის ხელმძღვანელმა – რაშ ჰოლთმა, ბოსტონში გამართულ ყოველწლიურ შეხვედრაზე.

პრეზიდენტმა ტრამპმა გარემოს დაცვის სააგენტოს ხელმძღვანელის თანამდებობაზე ოკლაჰომის შტატის მთავარი პროკურორი, სკოტ პრუიტი დანიშნა. პროტესტის ორგანიზატორები პრუიტს ნავთობისა და გაზის მრეწველობასთან ახლო კავშირში ადანაშაულებენ და აცხადებენ, რომ ის კლიმატის ცვლილებებისგან გამოწვეული საფრთხეების მიმართ გულგრილია.

 „პროტესტი ნაწილობრივ განპირობებულია პრეზიდენტისა და მის მიერ დანიშნული პირების დამოკიდებულებისგან ისეთი საკითხების მიმართ, როგორიცაა კლიმატის ცვლილება და ბავშვების ვაქცინაცია. მაგრამ ჩვენი შეშფოთება ძირითადად გამოწვია იმან, რომ ახალი ადმინისტრაცია მოსვლის დღიდან მეცნიერების ჩახშობას ახორციელებს: სხვადასხვა თანამდებობაზე დანიშნული პირებისგან ძალიან ცოტას თუ ესმის მეცნიერების, მეცნიერების  შესახებ ძალიან ცოტა კომენტარი კეთდება, თეთრ სახლში არ არსებობს მეცნიერების მრჩეველი,“ – განაცხადა რაშ ჰოლთმა.

დონალდ ტრამპმა კლიმატის ცვლილებას ჩინელების ეშმაკობა უწოდა და განაცხადა, რომ ვერანაირ კავშირს ვერ ხედავდა კლიმატის ცვლილებასა და ადამიანების ქმედებას შორის.  მან ასევე განაცხადა, რომ „გრიპის ვირუსის საწინააღმდეგო ვაქცინაცია ყველაზე დიდი თაღლითობაა მედიცინის მთელი ისტორიის მანძილზე”, დონალდ ტრამპის თქმით, ვაქცინაცია უზარმაზარი ფულის გაკეთების საშუალებაა, ის ორგანიზმის იმუნიტეტს აქვეითებს და ამის შედეგად, ადამიანები ვირუსების მიმართ კიდევ უფრო დაუცველები ხდებიან.

 

მასალა მოამზადა: თამარ ტაბატაძემ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

 

 

სრულად ნახვა
კოლოგიაედიცინა

ჰაერის დაბინძურებამ, ერთ წელიწადში, 4,2 მილიონი ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა

air

ჰაერის დაბინძურებამ 2015 წელს 4,2 მილიონი ადამიანის ნაადრევი სიკვდილი გამოიწვია.ამის შესახებ ინფორმაციას ჯანმრთელობის ეფექტების ინსტიტუტი (ჯეი)  (Health Effects Institute (HEI) ) ავრცელებს.

როგორც ამერიკული ორგანიზაცია იუწყება, ჰაერის დაბინძურება, რომელიც გლობალური მასშტაბით სიკვდილის გამომწვევ მიზეზებს შორის მეხუთე ადგილზე დგას,  ჩინეთსა და ინდოეთში 2,2  ადამიანის სიკვდილის მიზეზი გახდა.

აღნიშნული ინფორმაციის თანახმად, მსოფლიოს მოსახლეობის 92 პროცენტი ისეთ გარემოში ცხოვრობს, სადაც არაჯანსაღი ჰაერია.

ჰაერის დაბინძურება დაკავშირებულია ისეთ დაავადებებთან, როგორიცაა კიბო, ინსულტი, გულის და რესპირაციული დაავადებები, მათ შორის – ასთმა.

ჯანმრთელობის ეფექტების ინსტიტუტი განცხადებით, მიუხედავად იმისა, რომ როგორც ჩინეთში, ისე ინდოეთში, მსოფლიოს ორ ყველაზე მჭიდროდ დასახლებულ ქვეყანაში, ჰაერის დაბინძურებამ მხოლოდ 2015 წელს დაახლოებით 1,1 მილიონი ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა, ქვეყნების ხელისუფლებები პრობლემის სიმძიმეს სათანადოდ ვერ აფასებენ.

„ინდოეთს ჯერ კიდევ გრძელი გზა აქვს გასავლელი. როგორც ჩანს, ქვეყანას ჯერ კიდევ hყავს ისეთი მინისტრები, რომლებიც, მიუხედავად უამრავი მტკიცებულებისა, აცხადებენ, რომ ჰაერის დაბინძურებასა და სიკვდილიანობას შორის ძლიერი კავშირი არ არსებობს. რაც შეეხება ჩინეთს, ქვეყანა აჭიანურებს ტოქსიკურ ნისლსა და კიბოს გახშირებულ შემთხვევებს შორის კავშირის აღიარებას,“ – აღნიშნულია ჯანმრთელობის ეფექტების ინსტიტუტის მიერ გავრცელებულ ინფორმაციაში.

აღსანიშნავია, რომ ჩინეთის ხელისუფლებამ 2016 წლის ოქტომბერში ქვეყნის გრძელვადიანი ჯანდაცვის გეგმა გამოქვეყნა, რომელიც ჯანმრთელობასა და დაბინძურებას შორის კავშირს აღიარებს და პრობლემის ზუსტ შეფასებასა და გარემოს მონიტორინგის შესაძლებლობების გაძლიერებას ითვალისწინებს.

 

წყარო: Reuters

მასალა მოამზადა: თამარ ტაბატაძემ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი – ,,დოქტრინა”

 

სრულად ნახვა
კოლოგიააქართველო

მსოფლიო ბანკი საქართველოში სტიქიური უბედურებების სავალალო სტატისტიკას აქვეყნებს

მსოფლიო ბანკი

 

2017 წლის იანვარში  მსოფლიო ბანკმა გამოაქვეყნა შეჯამება, რომელშიც მიმოიხილა საქართველოში ბოლო ორი ასწლეულის განმავლობაში მომხდარი მიწისძვრებისა და წყადიდობების სავალალო სტატისტიკა.

შეჯამებაში ნათქვამია, რომ, 2015 წლის მონაცემებით, საქართველოში მთლიანი შიდა პროდუქტი (მშპ)  13.7 მილიარდს უდრიდა, რომლის დიდი ნაწილი ინდუსტრიული და სოფლის მეურნებიდანაა. ამიტომ, გასაკვირი არ არის, რომ ქვეყნის ეკონომიკაზე  დიდ გავლენას ახდენს ბუნებრივი კატასტროფები, როგორიცაა – მიწისძვრა და წყალდიდობა, რომლებიც არცთუ ისე იშვიათია ჩვენი ქვეყნისთვის, განსაკუთრებით კი – ურბანული ცენტრებისთვის, სადაც საქართველოს მოსახლეობის ნახევარზე მეტი ცხოვრობს.

ზემოთ წარმოდგენილ რუკაზე ნაჩვენები ცისფერი წრეები წყალდიდობის, ხოლო ოქროსფერი მიწისძვრის მოსალოდნელ რისკს უჩვენებს, რაც უფრო დიდია წრე, მით მეტია რომელიმე მათგანის საშიშროება ანუ წყალდიდობის მხრივ ყველაზე აქტიური თბილისია, ხოლო მიწისძვრებით – ქვემო ქართლი. საბოლოო ჯამში კი, შეიძლება ითქვას, რომ ორივე სტიქიური უბედურების ყველაზე დიდი საშიშროება სწორედ თბილისშია.

საქართველოში 1900 წლიდან ყველაზე დამანგრეველი 1991 წელს მომხდარი  შვიდბალიანი მიწისძვრა იყო, რომელმაც 250 ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა და ქვეყნის ეკონომიკას 3 მილიარდამდე ზარალი მოუტანა, შედარებით უწყინარი იყო 1992 და 2009 წლების მიწისძვრები, რასაც ვერ ვიტყვით 2002 წლისაზე, რომელმაც 20 000 ადამიანი დააზარალა და 500 მილიონი დოლარის დანაკარგი გამოიწვია.

რაც შეეხება წყალდიდობებს, დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ პირველი  ყველაზე დამანგრეველი წყალდიდობა 1997 წელს მოხდა, როდესაც ორმა ასეთმა შემთხვევამ ქვეყანას 40 მილიონზე მეტი ზარალი მიაყენა. მოხსენებაში აღნიშნულია ასევე 1995, 2004, 2005, 2011, 2013 და 2015 წლის ივნისის წყალდიდობებიც, რომლებსაც დიდი რაოდენობით მსხვერპლიც მოჰყვა. ,,აღნიშნული ფაქტები ხაზს უსვამს საქართველოს დაუცველობას ამ სტიქიური მოვლენისადმი. წყალდიდობები ყოველთვის დამანგრეველი არ არის, მაგრამ ისინი საკმაოდ სწრაფად სდევს ერთმანეთს და კუმულაციური ეფექტი აქვს მთელს ქვეყანაზე,” – ნათქვამია გამოქვეყნებულ დოკუმენტში.

მნიშვნელოვანია, რომ წყალდიდობებს გამეორება ახასიათებს, რისი ყველასთვის კარგად ცნობილი მაგალითია 1972 წლის თბილისის წყალდიდობა, რომელიც ბევრი არაფრიით განსხვავდებოდა 2015 წლის მდ. ვერეს ადიდებისგან. თუმცა, როგორც მსოფლიო ბანკის კვლევაშია, განსხვავება არის სწორედ მთლიანი შიდა პროდუქტის ზარალის მხრივ, მაგალითად, თუ მივიჩნევთ, რომ მდ. ვერეს ადიდება ასწლიანი ინტერვალით ხდება (აქ არ იგულისხმება აუცილებლად ზუსტი ინტერვალი და თარიღები), მაშინ თუ კი 2015 წლის შემთხვევას მილიარდამდე დანაკარგი მოჰყვა, იგივე შემთხვევას 2080 წლისთვის შესაძლოა 6-დან 8 მილიარდამდე ზარალი მოჰყვეს, რაც, ბუნებრივია, გამოწვეულია მოსახლეობის რაოდენობის ზრდით, ურბანიზაციითა და გაუფრთხილებლობით. რა თქმა უნდა ეს სტატისტიკა პირობითია, თუმცა საკმარისად გონებამახვილური საიმისოდ, რომ  ქვეყანამ აქცენტი გაკეთოს ამ მდგომარეობაზე.

 

მასალა მოამზადა: თამარ დევდარიანმა
ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
კოლოგია

ეკოლოგიის ძირითადი კანონები ანუ კომონერის კანონები

bari

       ეკოლოგი ბარი კომონერი  ასე აყალიბებს ეკოლოგიის კანონებს:

  1.   ნებისმიერ ბუნებრივ სისტემაზე ზემოქმედება იწვევს მთელ რიგ ეფექტებს (პროცესებს), რომელთა ოპტიმალური განვითარების წინასწარმეტყველება (პროგნოზირება) ძნელია.
  2. ადამიანი/საზოგადოება არსებობს შემოსაზღვრულ/ჩაკეტილ სივრცეში, აქედან გამომდინარე, ყველაფერი, რაც მის მიერ იქმნება, რასაც ის იღებს ბუნებიდან, ბუნებასვე უბრუნდება გარკვეული ფორმითა და გზებით.
  3. ადამიანი/ საზოგადოება ბუნებაზე ზემოქმედებისას უნდა ეყრდნობოდეს ინტელექტს, ცოდნას, გამოცდილებას, სპეციალისტების პროფესიონალიზმს – გრძნობდეს პასუხისმგებლობას კაცობრიობის მომავლის წინაშე; მან უნდა გარკვევით იცოდეს, როგორ მოექცეს მას, როგორ გარდაქმნას იგი სასიკეთოდ ან, უკიდურეს შემთხვევაში, მაქსიმალურად შეარბილოს, მინიმუმამდე დაიყვანოს ნეგატიური ზემოქმედება. ადამიანთა საზოგადოებას არ აქვს უფლება დაარღვიოს დედამიწაზე ეკოლოგიური ჰარმონია!
  4. გლობალური ეკოლოგიური სისტემები უნდა განიხილებოდეს როგორც განუყოფადი მთლიანობა და ყოველივე, რასაც ადამიანი მათგან მოიხმარს/ამოიღებს, აუცილებლად უნდა იქნას კომპენსირებული. საჭიროა ბუნებრივი რესურსების გეგმაზომიერი მართვა, არ შეიძლება მათი მოხმარება განუზღვრელი რაოდენობით.
  5. ბუნება მთლიანია, ყოველივე ერთმანეთთან არის დაკავშირებული. ბიოსფერო – ჩვენი საერთო სახლია.
  6. ეკოლოგიური ბედნიერება მხოლოდ ერთ ქვეყანაში ვერ იქნება, ოკეანეს დაბინძურების, სათბურის ეფექტის, ოზონის ხვრელების წარმოქმნის და სხვა პლანეტარული მასშტაბის ანთროპოგენული მოვლენების განვითარების წინააღმდეგ უნდა იბრძოდეს მთელი თანასაზოგადოება.
  7. ყველა დარღვევა ჯეროვნად უნდა იზღოს, ეკოლოგიური და სოციალური ზარალის ანაზღაურებით; ზარალი უნდა შეფასდეს დეტალური ეკონომიკური ანალიზის საფუძველზე.
  8. ჯეროვნად უნდა შეფასდეს ნარჩენების პრობლემები, მათი განთავსების და უტილიზაციის საკითხი.
  9. საერთაშორისო თანასაზოგადოების (მაგ. ევროკომისიის) მიერ ნარჩენების  მართვასთან    დაკავშირებით  მიღებულია სპეციალური კანონები; ერთ-ერთი ასეთი კანონი კრძალავს სახიფათო ნარჩენების (მაგ. მომწამლავი. რადიაქტიული ) გატანას ერთი ქვეყნიდან მეორეში, გატანა და განთავსება სხვა ქვეყანაში ექვემდებარება საერთაშორისო სამართალს. უახლოეს წარსულში, ასეთი სახის ნარჩენები შეიტანებოდა და იმარხებოდა ღარიბ და განვითარებად ქვეყნებში.

 

  მასალა მოამზადა: თამარ ლეჟავამ

  ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი “დოქტრინა”

 

 

სრულად ნახვა
კოლოგიაიმია

რაც აქამდე არ იცოდით – ყველაზე საშინელი ინერტული აირი

radon

უნდა ვიფიქროთ, რომ კაცობრიობა დასაბამიდან შეეგუა ბუნებრივ რადიაციულ ფონს, მაგრამ ჩვენს დროში ეკოლოგიური საშიშროება გაიზარდა რადიაციის ხელოვნური წყაროების (ატომური იარაღის გამოცდის შემდეგ წარმოქმნილი რადიაქტიური ნალექების, სამედიცინო და ტექნიკური მიზნებისათვის გამოყენებული აპარატურის, ამაჩქარებლების, მნათციფერბლატიანი საათებისა და სხვ.) გაჩენასთან ერთად, რამაც ბუნებაში არსებული მაიონიზირებელი გამოსხივების დონე გაზარდა.
სიცოცხლე დედამიწაზე ჩაისახა და ვითარდება რადიაციული ფონის პირობებში, ამიტომ შეიძლება ვიფიქროთ, რომ რადიაციის ბუნებრივი დონე არა მარტო სპონტანური მუტაციების გამოვლენის ერთ-ერთი მიზეზია, არამედ ფლორისა და ფაუნის ევოლუციის აუცილებელი ფაქტორიც.
რადიაქტიური ემანაციები განუწყვეტლივ წარმოიქმნება ქანებში დაშლის შედეგად. ისინი ან გადადიან ჰაერში, ან რჩებიან ფორებში. ამიტომ ქანებიდან ემანაციის გამოყოფა შეიძლება დავახასიათოთ სიდიდით, რომელსაც ემანირების კოეფიციენტი ეწოდება. ემანაციის კოეფიციენტი ეწოდება ქანის მიერ 1 წმ-ში გამოყოფილი ემანაციების რაოდენობის შეფარდებას ემანაციის იმ სრულ რაოდენობასთან, რომელიც ამ დროის განმავლობაში ქანში წარმოიქმნა. ემანაციების კოეფიციენტი გამოისახება პროცენტებში.

რადონი 222  ყველაზე სტაბილური ელემენტია, მისი ნახევარდაშლის პერიოდი 3,8 დღე-ღამეა, ის მძიმე აირია, რომელსაც მუდმივად ასხივებს დედამიწის ქერქი და, ძირითადად, სარდაფებსა და დახევარსარდაფებში გროვდება. ამიტომ არის, რომ კოტეჯებსა და საწოლ ოთახებს ყოველთვის მეორე ან მესამე სართულებზე განათავსებენ; რადონს ყველაზე დიდი რაოდენობით გამოყოფს გრანიტი და დაბინძურებული აგური. იგი ჰაერზე 7,5 ჯერ მძიმეა, ამიტომ მისი კონცენტაცია ქვედა სართულებზე გაცილებით მაღალია, ვიდრე მრავალსართულიანი სახლების ზედა სართულებზე.
სამყარო, რომელშიც ვცხოვრობთ, ეკოლოგიური სიჯანსაღით, ნამდვილად ვერ დაიკვეხნის. ვსუნთქავთ ჰაერს, რომელშიც მენდელეევის ცხრილის ელემენტთა მთელი სისტემაა თავმოყრილი, მივირთმევთ გენმოდიფიცირებული პროდუქტების გარკვეულ რაოდენობას და გვგონია, რომ ერთადერთი ადგილი, სადაც თავი დაცულად შეიძლება ვიგრძნოთ, სახლია. თუმცა, როგორც ირკვევა, არც ის ყოფილა სავსებით უვნებელი.
ავეჯი, რომლითაც თავს ვიწონებთ, შესაძლოა მავნე ნივთიერებებით იყოს დაბინძურებული; შპალერები, ლამინატი და სხვა საშენი მასალა, რომლითაც სახლია ნაგები, გარდა მავნე ქიმიური მინარევებისა, შესაძლოა, რადიაციული გამოსხივების წყაროც აღმოჩნდეს. საშენი მასალებიდან მიღებული დასხივების დოზა იმ საერთო დოზის 60%-ს აღწევს, რომელსაც ადამიანი ჩვეულებრივ პირობებში იღებს გარემოდან.
დედამიწაზე არსებობს რადიაციის ბუნებრივი წყაროები, რომლებიც რადიოიზოტოპებს შეიცავს. მათი უდიდესი ნაწილი თავმოყრილია გრანიტსა და თიხამიწაში, სხვადასხვა შემადგენლობის ქვებში, საფრთხისშემცველია თაბაშირი, ჩვეულებრივი და სილიკატური აგური, მინაბოჭკო.

ამერიკაში ერთი წლის განმავლობაში რადონთან დაკავშირებულ გამოკვლევებზე დაიხარჯა 500 მილიონი დოლარი, შენობების გამოკვლევაზეც–ამდენივე. რადონისაგან დაცვის ყველაზე მარტივი და აუცილებელი პირობაა ბინის ხშირად განიავება, განსაკუთრებით სამზარეულოსა და აბაზანის, რადგან რადონი წყალსაც მოყვება და ზოგან განსაკუთრებით დიდი რაოდენობითაც. ამრიგად, სასურველია მოსახლეობას რადიაციის შესახებ ჰქონდეს უფრო მეტი რეალური ინფორმაცია, რათა იყოს ბევრად აქტიური და კატეგორიული მთავრობის მიმართ, რომ პარტიებს, რომელთაც აქვთ მთავრობაში მოსვლის სურვილი, თავის პროგრამებში უეჭველად ჰქონდეთ რადიაციისაგან მოსახლეობის დაცვის რეალური საშუალებები და განხორციელების გზები, რადგან რადიაციული ფონი იმდენად გაზრდილია, რომ ის უკვე საშიში გახდა ცოცხალი უჯრედებისათვის, განსაკუთრებით კი გენებისათვის, რომლის გარეშე არ არსებობს მომავალი და არ არსებობს სიცოცხლე.
განურჩევლად იმისა, რომელი დაბინძურებული საშენი მასალითაა ნაგები საცხოვრებელი სახლი, ყველა რადიაქტიური ნივთიერება მაინც იმით არის საშიში, რომ დაშლის შედეგად გამოყოფს რადონ 222-ს – საცხოვრებელ სახლებში გავრცელებულ ყველაზე საშიშ რადიაქტიურ აირს.
რადონით ადამიანი უმთავრესად დახურულ, გაუნიავებელ შენობებში სხივდება. რადონი შენობაში იჭრება ფუნდამენტში, იატაკსა და კედლებზე გაჩენილი ბზარებიდან და ნაპრალებიდან. მისი ქიმიური შებოჭვა და უტილიზაცია ვერ ხერხდება, რადგან იგი ინერტული აირია. რადონს, გარდა აქტიური გამოყოფისა, დაგროვების უნარიც შესწევს. ქვისა და აგურის სახლებში მისი კონცენტრაცია გაცილებით მაღალია, ვიდრე ხისაში – მომწამვლელი აირი მათში ნაკლებად გროვდება. რადონი ჩასუნთქულ ჰაერთან ერთად ხვდება ფილტვებში, იშლება და გამოყოფს ალფა-ნაწილაკებს, რომლებიც უარყოფითად მოქმედებენ ცოცხალი ორგანიზმის ქსოვილებზე, განსაკუთრებით კი ფილტვებზე, რადგან იწვევენ მის მიკროდამწვრობებს. რადონით ხანგრძლივად დასხივების შემთხვევაში რამდენადმეი ზრდება ფილტვის სიმსივნის განვითარების ალბათობა. რადონის მიერ გამოსხივება მეექვსე ადგილს იკავებს მსოფლიოში ფილტვის კიბოს მიზეზებს შორის, ხოლო მწეველ ადამიანებში იგი მეორე ფაქტორია, რომელიც ფილტვის ავთვისებიან გადაგვარებას იწვევს.
როგორ დავიცვათ თავი?
საფრთხესთან ბრძოლის ორი მიმართულება არსებობს:
არ დავუშვათ რადონის მოხვედრა საცხოვრებელ გარემოში;
რაც შეიძლებას წრაფად განვდევნოთ იგი სახლიდან.
დედამიწიდან გამოყოფილი რადონი საცხოვრებელ გარემოში რომ არმოხვდეს, აუცილებელია, საგულდაგულოდ დაცემენტდეს ფუნდამენტი, იატაკქვეშეთი, ადგილები, რომლებიც უშუალოდ ეხება მიწას. აგურიდან ოთახებში 10-ჯერ ნაკლები რადონი მოხვდება, თუ კედლებს დაფარავთ მკვრივი და ხარისხიანი შპალერით, რომელიც ირეცხება. სამზარეულოში აუცილებელია ნამწვი აირების გამწოვის დამონტაჟება. შენობა ხშირად უნდა განიავდეს – რადონს ისე არაფრის ,,ეშინია”, როგორც ორპირი ქარისა. გრანდიოზული მშენებლობის დაწყების წინ კი უნდა გაისინჯოს შენობის საძირკვლის ჩასახმელი ორმო და ის საშენი მასალა რომელთა შეძენასაც აპირებთ. საქართველოში სჯობს, ყოველივე ეს თავად გააკეთოთ, რადგან თანამედროვე ბაზარზე მოხვედრილი საშენი მასალების ნაწილს წარმოშობისა და რადიაციული უვნებლობის დამადასტურებელი სერთიფიკატი არ გააჩნია.
აღსანიშნავია, რომ წლების განმავლობაში ივ.ჯავახიშვილის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბირთვული ფიზიკის კათედრაზე არსებობდა რადიაციული უსაფრთხოების განყოფილება, რომელიც ჩერნობილის ავარიის შემდეგ აკონტროლებდა თბილისის (გარკვეულ შემთხვევებში, საქართველოს) ბაზრებზე შემოსულ საკვებ პროდუქტებს და საშენ მასალებს. იმ პერიოდში, ეს ლაბორატორია, საკმაოდ მკაცრი კონტროლის გამო, აღიარებული ორგანიზაცია იყო მოსახლეობის რადიაციული დაცვის თვალსაზრისით, თუმცა 2006 წლის შემდეგ ის თსუ-ში აღარ ფუნქციონირებს.
ამერიკის შეერთებულ შტატებსა და ევროპაში არსებობს სპეციალური ხელსაწყოები, რომლითაც წინასწარ მოწმდება სახლის ასაშენებელი ადგილი და მასალა, არამედ ის ხელსაწყოებიც, რომლის საშუალებითაც შესაძლებელია რადონის ძირითადი რაოდენობა გამოიდევნოს სახლებიდან. სასურველია, საქართველოშიც დამკვიდრდეს რადონის კონტროლის ტრადიცია.
ხაზგასასმელია, რომ დასავლეთ საქართველოში, მაღალი ნესტის გამო, ტრადიციულად მიღებული იყო სახლები, რომლის პირველი სართული მიწას არ ეხებოდა და გარკვეულისიმაღლიდან იწყებოდა მშენებლობა, თანაც ისე, რომ სახლის ქვეშ სიცარიელეები იყო დატოვებული და მუდმივად ნიავდებოდა ეს ადგილი. ამგვარად, გარდა იმისა, რომ ნესტი შრებოდა, რადონის დაგროვების და სახლში შეღწევის შესაძლებლობებიც მინიმუმამდე იყო დაყვანილი.
ახლა, როდესაც კერძო სახლები შენდება მაღალი მარკის ცემენტებით და მთლიანად იფარება პირველი სართულის მიწისპირა ფენა ბეტონით, რასაკვირველია, გაზრდილია ასეთი სახლების რადონით დაბინძურების შესაძლებლობები, მიუხედავად იმისა, რომ ბეტონი გარკვეულწილად თამაშობს რადონის შემაკავებელ როლს.
აღსანიშნავია, რომ დღეს რადონით დაბინძურებასთან ბრძოლა საქართველოში მინიმუმამდეა დაყვანილი.

მასალა მოამზადა: თამარ ლეჟავამ
ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

 

სრულად ნახვა
კოლოგია

ჩინეთმა სათბური აირების სატელიტური მონიტორინგი დაიწყო

ჩინეთი

ჩინეთმა ქვეყნის სათბური აირების სატელიტური მონიტორინგი დაიწყო, ამის შესახებ ინფორმაციას საინფორმაციო სააგენტო Xinhua ავრცელებს.

შეგახსენებთ, რომ გასულ კვირას ჩრდილოეთ ჩინეთში ჰაერის დაბინძურების დონემ უმაღლეს ნიშნულს მიაღწია, რის გამოც ჩაიშალა თვითმფრინავის რეისები, დროებით დაიხურა ქარხნები და სკოლები და ხელისუფლება იძულებული გახდა, „წითელი გაფრთხილება“  (red alerts) გამოეცა.

ჩინეთმა თანამგზავრი Long March-2D-ით გაუშვა. 620-კილოგრამიანი სატელიტი-  TanSat,  მზის სინქრონულ ორბიტაზე დედამიწიდან დაახლოებით 700 კმ ზემოთ განათავსეს. მისი საშუალებით ჩინეთი გააკონტროლებს ატმოსფეროში ნახშირორჟანგის კონცენტრაციას, გავრცელებასა და ნაკადს.

სატელიტი ჩინელ პოლიტიკოსებს სამი წლის მანძილზე დამოუკიდებელი მონაცემებით უზრუნველყოფს.

რაკეტამ TanSat-თან ერთად მაღალი რეზოლუციის მიკრო-ნანო თანამგზავრიც გადაიტანა, რომელიც სასოფლო-სამეურნეო და სატყეო მონიტორინგს განახორციელებს.

ჩინეთი იაპონიისა და აშშ-ს შემდეგ მესამე ქვეყანაა, რომელიც  სათბური აირების მონიტორინგს საკუთარი თანამგზავრით ახორციელებს.

წყარო: Reuters

მასალა მოამზადა: თამარ ტაბატაძემ
ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
1 8 9 10 11
Page 10 of 11