close

ანალიტიკა

ნალიტიკაულტურააქართველო

ოთარ იოსელიანი – ქართული კინოს გენია

ოთარ იოსელიანი

 რეჟისორი, რომელიც ადამიანების ფსიქოლოგიური პორტრეტების წარმოჩენას საუკეთესოდ ახერხებს – ეს ოთარ იოსელიანია. მისი შემოქმედება შეიძლება ,,ქართულ“ და ,,ფრანგულ“ ეტაპებად დაიყოს, რომელიც როგორც მხატვრულ, ასევე დოკუმენტურ ფილმებს მოიცავს.
,,ფრანგული პერიოდი“ 1980-იანი წლებიდან იწყება, როდესაც ოთარ იოსელიანი საფრანგეთში გადადის საცხოვრებლად. კინორეჟისორი იძულებული გახდა დაეტოვებინა საქართველო და თავი საფრანგეთისათვის შეეფარებინა.  იქ არაერთ დოკუმენტურ თუ მოკლემეტრაჟიან ფილმს იღებს, მათ შორის – ,,მთვარის ფავორიტებს“ (1984 წელი), რომელიც ვენეციის კინოფესტივალის ჟიურის სპეციალური პრიზით  ჯილდოვდება. იოსელიანის სხვა ფილმებსაც არაერთი წარმატება ხვდა წილად, მათ შორის ,,და იყო სინათლე“ და ,,ყაჩაღები, თავი VII“ იმავე პრიზით დაჯილოდოვდა.  საინტერესო არის ის, რომ ოთარ იოსელიანი მსახიობის ამპლუასაც  წარმატებით ირგებს, 1999 წელს გამოდის მისი ახალი ფილმი „ In vino veritas!“,   რომელშიც ერთ-ერთ მთავარ როლს თავად ასრულებს. რეჟისორი აგრეთვე დაჯილდოებულია ჟან ვიგოს სპეციალური პრიზით – კინემატოგრაფის განვითარებაში შეტანილი წვლილისთვის (კანი. 2010).

ოთარ იოსელიანს 2 თებერვალს 83 წელი შეუსრულდა, მისი ბოლო ნამუშევარი – ,,ზამთრის სიმღერა” კი, 2015 წელს გამოვიდა. რაც შეიძლება ითქვას ამ რეჟისორზე?  შეუძლებელია, არ ითქვას ის, რომ მას  თავისი სამყარო აქვს, რომელშიც   კარგად ჩანს საზოგადოების სახე, საზოგადოების, რომელიც ნელ-ნელა იცვლება და კონორეჟისორის შემოქმედებაშიც აისახება ეს ცვლილებების  პროცესი. რეჟისორი მუდმივად განიცდიდა ზეწოლას საბჭოთა ხელისუფლების მხრიდან, რომლისთვისაც მისი კინოშემოქმედება იდეოლოგიურად მიუღებელი იყო:  „თავიდანვე  პარადოქსულ ფილმებს ვიღებდი, რაც მოსკოვს ძალიან აღიზიანებდა. რასაკვირველია, საქართველოს  ხელმძღვანელობა ემორჩილებოდა ცენტრალურ მთავრობას და, გაირკვა, რომ „პასტორალის” შემდეგ, კინემატოგრაფში ჩემი ადგილი აღარ იყო. ეს არ იყო ანტისაბჭოთა ფილმები, მაგრამ, ისეთ განწყობას ქმნიდნენ, თითქოს საბჭოთა ხელისუფლება საერთოდ არ არსებობდა. „გიორგობისთვე”, „იყო შაშვი მგალობელი”, „პასტორალი” აბსოლუტურად სისტემის გარეთ იდგა. გამომდინარე იქიდან, რომ უპირატესობას მსუბუქ ქართულ კომედიებს ანიჭებდა, ამ ფილმებმა მოსკოვი ძალიან გააღიზიანა და მითხრეს, თქვენ კინოს აღარ გადაიღებთო. მაშინ ედუარდ შევარდნაძეს ვთხოვე, რომ უცხოეთში მუშაობის უფლება მაინც მოეცათ. წავედი და გადავიღე „მთვარის ფავორიტები”…“

საზოგადოების დიდი ნაწილი უარყოფითად იყო განწყობილი მის მიმართ, რადგანაც იოსელიანის ფილმებში საკუთარ სახეს ხედავდა – ადამიანურობისგან დაცლილ სახეს. იყო შემთხვევები, როდესაც მის ფილმებზე კინოში მისულ მაყურებელს, საზოგადოების დიდი ნაწილი ლანძღვით ხვდებოდა და ა.შ. თუმცა წლებმა აჩვენა, თუ რა არის ღირებული და რა –  არა. ოთარ იოსელიანის შემოქმედება ადამიანის რეალური განცდების გადმოცემაა, ყოველგვარი შელამაზების გარეშე.

გადავწყვიტე, მისი შემოქმედებიდან 4 ფილმი ამეღო და ჩემი შთაბეჭდილებები თქვენთვის გამეზიარებინა.  ,,იყო შაშვი მგალობელი“, ,,გიორგობისთვე“, ,,აპრილი“, და  „პასტორალი“ , რეჟისორის შემოქმედების მწვერვალია, არა მარტო ,,ქართულ პერიოდში“, არამედ, ზოგადად, მის ფილოგრაფიაში.

კადრი ფილმიდან ,,აპრილი”

მოცემულ ფილმებს შორის, ქრონოლოგიურად პირველი არის ,,აპრილი“, რომელიც რეჟისორმა 1962 წელს გადაიღო, ყველაფერთან ერთად, სცენარის ავტორიც თავად გახლავთ, მასთან ერთად კი -ცნობილი ქართველი მწერალი და სცენარისტი – ერლომ ახვლედიანი.  რაც შეეხება მსახიობებს, ფილმში მონაწილეობენ ტატიანა ჭანტურია (მზია), გიორგი ჭირაქაძე (ვაჟა), აკაკი ჩიკვაიძე, ვენერა მაისურაძე  და ა.შ. თავდაპირველად, ფილმს არ უშვებდნენ ეკრანებზე, ამის უფლება რეჟისორმა მხოლოდ 1974 წელს მოიპოვა.
ფილმი, ფაქტობრივად, მუნჯურია – თითქმის არანაირი დიალოგი, მხოლოდ მუსიკა, სპეციფიკური ხმები და ა.შ. ამ მოკლემეტრაჟიან ფილმში აღწერილია ახალგაზრდა წყვილის სასიყვარულო ისტორია, რომელიც თავდაპირველად ძალიან წრფელი და წმინდაა, ისინი ეძებენ თავშესაფარს, სადაც შეძლებენ ერთმანეთის ალერსს, შემდეგ კი ყველაფერი ერთბაშად იცვლება – უცებ მათ ცხოვრებაშ ჩნდება სახლი, ავეჯი, ძვირფასი ნივთები და სადღაც ქრება ის, რაც მათ ურთიერთობას განსაკუთრებულობას სძენდა. ის ურთიერთიბა, რომელიც თავისუფალი იყო ყოველგვარი მატერიალურობისაგან, ხდება უკიდურესად მატირიალისტური, მომხვეჭელობით აღსავსე, ,,მეშჩანური“. ახალდაქორწინებული ვაჟა და მზია ხვდებიან გარემოში, რომელიც სწორედ ასეთია და ისინიც ამ გარემოს ნაწილნი ხდებიან. თუკი თავდაპირველად მათი სიყვარული ბინაში ყველაფერს ცოცხალს ხდიდა, მათ შორის ნათურას, რომელიც თავისით ინთება, წყალს, რომელიც თავისით მოდის ონკანიდან, ფანჯარას, რომელიც თავისით იღება – შემდეგ ეს ყველაფერი ქრება. ყველაფერი თითქოს ერთი სკამის ჩუქებით იწყება, რომელსაც მეზობელი მამაკაცი ჩუქნის წყვილს, სწორედ აქ იწყება მათი მატერიალისტური სწრაფვა, ამას ერთვება კონფლიქტი მათ შორის, გარემოსაგან იზოლირების სურვილი. კარს დღითიდღე ემატება საკეტები, ბოქლომები, თითქოს ადამიანები ერთმანეთისაგან თავდაცვის სურვილით არიან შეპყრობილი, რომელიც სწორედ ამ მატერიალიზმიდან ამომდინარეობს. წყვილს ამ რადიკალურ შემობრუნებამდე ჰქონდა ,,მყუდრო ნავსაყუდელი“ ტრიალ მინდორში, სადაც იდგა დიდი ხე, მაგრამ ფუფუნებისადმი სწრაფვა, ქონებისადმი სიყვარული მათ უბიძგებს, რომ ეს ხე მოჭრან და ამით ავეჯი შემატონ სახლს, რომელიც უკვე გატენილია უამრავი ძვირფასი ნივთით.

ფილმი რეალობის კონტექსტს აბსოლუტურად არის მორგებული – მსოფლიო, რომელიც არა სულიერების, არამედ მატერიალურობისკენ არის მიმართული; მსოფლიო, რომელიც წვრილმანებით ცხოვრობს და ვერ ამჩნევს მთავარ ფასეულობებს; ესაა მსოფლიო, რომელიც ცდილობს გაემიჯნოს დანარჩენ სამყაროს. როდის და სად ჩნდება ადამიანში მატერიალიზმისაკენ სწრაფვა და როგორ შეიძლება მან თავიდან აიცილოს ეს? ალბათ მთავარი მოტივი სიყვარულში დევს, სიყვარულში, რომელიც იმდენად ძლიერია, რომ ადამიანის ცხოველურ მოთხოვნილებებს აცამტვერებს. ასე ხდება მზიასა და ვაჟას შემთხვევაში, რომლებიც დროზე მოდიან გონს, ფანჯრიდან ყრიან ყველა ნივთს და მოუხედავად დაცარიელებული ბინისა, ბედნიერად განაგრძობენ ცხოვრებას. ამ ყველაფერს ფონად სხვა ფანჯრებში არსებული რეალობა გასდევს, რომლებშიც ჩანს მუსიკოსები, ( მესაყვირე, მევიოლინე .. ) , ბალერინა, სპორტსმენი, თითქოს, ცოლ-ქმრის შერიგება ამ ადამიანებსაც უღვიძებს უნარს, აკეთონ თავიანთი საქმე და ორკესტრი იწყებს დაკვრას, ბალერინა ცეკვას, სპორტსემნი ვარჯიშს … ბოლო კადრები კი სიმბოლურია – ისევ ის ტრიალი მინდორი,  მოჭრილი ხე და ვაჟა და მზია, რომლებიც ისევ ბედნიერები არიან – მათ თავი დააღწიეს მატერიალიზმს და ბედნიერება სულ სხვა რამეში იპოვნეს.

კადრი ფილმიდან ,,გიორგობისთვე”

შემდგომი ფილმი არის ,,გიორგობისთვე“, რომელიც 1966 წელს გადაიღო რეჟისორმა, ეს ფილმი ნამდვილ სკანდალად იქცა და საზოგადოებში ძალიან დიდი აჟიოტაჟი გამოიწვია, ამის მიზეზად  მის ანტისაბჭოურობას ასახელებდნენ, ზოგჯერ კი – ანტიქართულობას, თუმცა მეორე ვარიანტი გაუგებარია. კინოთეატრების დირექციას ფილმის ჩვენება აუკრძალეს.  რატომ? – იქნებ იმიტომ, რომ ფილმი ქართველი საზოგადოების, ქართული ყოფიერების ზუსტი ასახვა იყო ?!   ასეა თუ ისე, საქართველომ თუ არა, საფრანგეთმა მაინც დააფასა რეჟისორის ნამუშევარი და ჟან ვიგოს პრემიით დააჯილდოვეს იგი.მოხდა საოცრება –   ფილმი ნახა იმდოინდელმა საქართველოს კომპარტიის ცეკას მდივანმა – დევი სტურუამ. მოეწონა  და კინოგაქირავებასაც გადასცა.

ფილმი ერთი ჩვეულებრივი, თითქოსდა არაფრით გამორჩეული ბიჭის – ნიკო კეჟერაძის რამდენიმე დღის აღწერაა, რომელიც მუშაობას ღვინის ქარხანაში იწყებს, ქარხანაში კი მოულოდნელად უამრავ დარღვევას, უპასუხისმგებლობას აწყდება, რასაც ვერ ეგუება. ერთი შეხედვით, მაყურებელს რჩება შთაბეჭდილება, რომ ნიკო წარმოუდგენელია, იყოს პრინციპული, რომ ის კონფორმისტია.  მაგრამ იგი იმაზე ბევრად უფრო ძლიერი აღმოჩნდება, ვიდრე ამას პირველი შთაბეჭდილება ტოვებს. ისიც უნდა ითქვას, რომ ნიკო თავიდან უსუსურია, არ აქვს უნარი იმის, რომ მიუხედავად თანამდებობისა, იუფროსოს, რაღაც მართოს. არის უბრალო, თავისი მეგობრისგან განსხვავებით, რომელიც მას ურჩევს, რომ ქარხნის უბრალოდ მუშებს თავი არ გაუყადროს. ნიკო მზადაა დაეხმაროს ყველას – კასრების გადაგორებაში, ღვინის ჩამოსხმაში, ითამაშოს ფეხბურთი შესვენებებს შორის და ა.შ. მაგრამ ერთ დღესაც, იგი დილემის წინაშე დგება – ღვინის ქარხნის ხელმძღვანელობა გეგმის დროზე შესასრულებლად უხარისხო ღვინის ჩამოსხმას აპირებს, რომელიც ყოვლად დაუშვებელია, ნიკო თავიდანვე აპროტესტებს ამ ფაქტს, თუმცა თანამშრომლების ნაწილი მკაცრ უარზეა, ნაწილს კი, მართალია, იგივე აზრი აქვს, მაგრამ ერიდება ამ აზრების ,,გამომზეურებას“. ნიკო მიდის ხელმძღვანელობის წინააღმდეგ და ღვინოში ასხამს ჟელატინს, რომელიც ნიშნავს, რომ გეგმა დროზე ვერ მოესწრება, თუმცა ღვინო ნამდვილად იქნება ხარისხიანი.  ეს ფილმი სრული შედევრია – ისტორია, რომელიც ეხება უცხო გარემოში მოხვედრილ ადამიანს, მის დაკვირვებას, ცვლილებას, განსხვავებულ ღირებულებებს, დამახინჯებულ ურთიერთობებს… ნიკო ამ სამყაროში თითქოს ერთადერთი ნათელი წერტილია, დანარჩენი სამყარო კი ბრბო, ხროვა, რომელსაც ან საკუთარი აზრი არ გააჩნია, ან თუ გააჩნია, მზად არის, ამ აზრისთვის ყველა და ყველაფერი გასწიროს. ფილმში კარგად ჩანს ნიკოს შეგუების მცდელობები, დათმოს თავსი პრინციპები, მაგრამ სინდისი და მორალი არ აძლევს უფლებას მოიქცეს ასე. ნიკო ხდება მკაცრი, პრინციპული, სამართლიანობის მოყვარე, უფრო სწორედ- ამჟღავნებს ამ თვისებებს. რატომ შეიძლება აღქმულიყო ფილმი ანტისაბჭოურად ან ანტიქართულად? სრულიად ვიზიარებ იმ აზრს, რომ ფილმში ნამდვილად არის გადმოცემული ანტისაბჭოური ელემენტებო, მათ შორის გეგმის შესრულების პრინციპი, რომლისთვისაც მუშები მზად იყვნენ უხარისხო პროდუქციით ,,გაენებივრებინათ“ მომხარებელი. ოთარ იოსელიანმა აჩვენა, თუ რა ხდებოდა იმდროინდელ ყოფაში, რაზე იყვნენ ადამიანები ორიენტირებული, როგორი იყო რეალური საზოგადოება, სისტემა… თუმცა, ნიკოს უფასდება პრინციპულობა და სამართლიანობა – ყოველ შემთხვევაში, ყველასგან ,,დატუქსული“, ქარხნის დირექტორისგან შექებას იმსახურებს. იქნებ, ამით რეჟისორს იმის თქმა სურდა, რომ საკუთარი აზრის ქონა სულაც არ არის ისეთი საშინელი, როგორიც გვგონია? ყოველთვის არის შანსი, რომ ჩვენს მსხვერპლს, არაორდინალურ ქცევას ვიღაც მაინც დააფასებს და ოდესმე გამოიღებს ჩვენი მცდელობები შედეგს. თუმცა, ეს არცთუ ისე ხანგრძლივი პროცესი იქნება, საზოგადოება მაინც მდორე მდგომარეობაში ყოფნას ამჯობინებს და ასეთი ,,ნათელი წერტილები“ მაინც დიდს ვერაფერს შეცვლიან, სამწუხაროდ.

კადრი ფილმიდან ,,იყო შაშვი მგალობელი”

 ,,იყო შაშვი მგალობელი“  ოთარ იოსელიანმა 1970 წელს გადაიღო, ფილმის სახელი თავიდანვე იპყრობს ყურადღებას, რაც შეიძლება შეხებოდა რეჟისორი და რა შეიძლება ეთქვა მას მისი საშუალებით?  რამდენჯერაც არ უნდა ვუყურო ამ ფილმს, მუდმივად მიჩნდება განცდა, რომ პირველად ვუყურებ და თავიდან ვიაზრებ ყველაფერს. არ ვიცი, ამას რა ახსნა შეიძლება მოეძებნოს, მაგრამ რეჟისორი, რომელიც ამას ახერხებს – გენიოსია. ოთარ იოსელიანმა  საუკეთესო უცხოენოვანი ფილმისთვის პრიზიც კი მიიღო იტალიაში. მსახიობები გენიალურად ირგებენ საკუთარ როლებს, განსაკუთრებით კი – მთავარი როლის შემსრულებელი – გელა კანდელაკი.  ფილმში ნაჩვენებია ერთი ახალგაზრდა ბიჭის – გიას ისტორია, რომელიც თითქოსდა უამრავი საქმით არის დაკავებული. მისი ცხოვრება მუდმივად მჩქეფარეა, ყველას უყვარს გარშემო, არის ორკესტრში დასარტყამი ინსტრუმენტის დამკვრელი. გიას ცხოვრება ყველა კატეგორიის ადამიანთან ურთიერთობით შემოიფრგლება – ბავშვებთან, მოხუცებთან, თანატოლებთან, მაგრამ ამ ყველა ურთერთობას აკლია რაღაც. თითქოსდა, ეს ადამიანი ურთიერთობებში, საქმეში არის ზერელე, არაფერს ეკიდება სერიოზულად და დროს უქმად ფლანგავს, დროს,რომელიც მუდმივად ახსენებს, რომ არ არის მარადიული. გია არაერთხელ იღებს ,,გაფრთხილებას“, ერთხელ, ქუჩაში მიმავალს კინაღამ გადმოვარდნილი ქოთანი ეცემა თავში, ხან ერთ-ერთი შენობის დემონტაჟის დროს არცთუ ისე უსაფრთხო მდგომარეობაში აღმოჩნდება, ან მანქანა ეჯახება და ეს მანქანა დროზე ამუხრუჭებს. რეალურად, გია  ვერავის ვერ ეხმარება, ფუჭია მისი ყოველი საქმე. ხელს უშლის ფილმის გადამღებებს ზედმეტი ცნობისმოყვარეობით, ხან აბანოში ,,უვარდება“ ადამიანებს და უხერხულ მდგომარეობაში ესაუბრება.  ორსკესტრში მისი საქმიანობა კი მუსიკალური ნაწარმოების კულმინაციაში დასარტყამი ინსტრუმენტის ერთი დარტყმით შემოიფარგლება. გია ცდილობს ,,არ დაკარგოს დრო”, იქამდე სხვა საქმეები მოასწროს და თავისი ნომრის დროს შემოვარდეს სცენაზე, რაც ძალიან დიდ უკმაყოფილებას იწვევს თანამშრომლებში. თუმცა ამას მათი ნაწილი იმით ამართლებს, რომ გიას საათნახვერიანი პაუზა აქვს და ამ დროს რეალურად არაფერს აკეთებს. ამის პარალელურად, რეჟისორი არასდროს ივიწყებს ჩვენს ყოფიერებაში არსებულ პრობლემებს, თუნდაც ტრანსპორტს, სადაც ადამაინები  უკიდურესად ხისტად და უხეშად ეპყრობიან ერთმანეთს, ეს განსაკუთრებით ამ ფილმსა და ,,გიორგობისთვეში“ შევნიშნე. რეჟისორი აბსოლუტურად არ სწყდება რეალობას და მიუხედავად იმისა, რომ ერთი შეხედვით ფილმი კომედიურად გვეჩვენება თავიდან, ეპილოგი ამბოლუტურ ტრაგიზმს ქმნის.

რა უნდა დავარქვათ სხვა, თუ არა ირონია იმას, როდესაც ვხედავთ, რომ გიას არსებობა მხოლოდ ქუდის საკიდად ღირდა, ამით შემოფარგლა იგი, მხოლოდ ეს შექმნა ღირებული, გია კვდება, მანქანა ეჯახება და ეს, მიუხედავად იმისა, რომ ამის  ,,წინათრგნობა“ გაქვს, მაინც წარმიუდგენელია. პროტესტის  გრნობა გიჩნდება, რატომ შეიძლება მომკვდარიყო ის?  ხომ არაფერს აშავებდა თავისი უსუსური არსებობით?  ასეა თუ ისე, რეჟისორი იმის თქმას ცდილობს, რომ ადამიანებმა ფუჭად არასდროს უნდა დავკარგოთ დრო, უნდა ვიცოდეთ მისი ფასი, იმიტომ რომ არასდროს ვიცით, როდის ,,წავალთ” და თუ ჩვენი არსებობს მხოლოდ საკიდით შემოიფარგლება, მაშინ უნდა მივიჩნიოთ, რომ ჩვენი არსებობს  არარსებობას უფრო ჰგავდა. მაინც მგონია, რომ გია ბოლომდე უკვალოდ არ წასულა ამქვეყნიდან, მისი საკიდიც ხომ საჭირო აღმოჩნდა, თუნდაც ერთი უბრალო მესაათისთვის, რომელმაც მასზე ქუდი ჩამოკიდა? ალბათ, ნებისმიერი ადამიანის არსებობას აქვს აზრი – ჩვენ ხომ ასეთებად არ ვიბადებით ? ჩვენ ვყალიბდებით და ამ ჩამოყალიბებაში არა მარტო გარემო, არამედ საკუთარი აზროვნება და დამოკიდებულება დროისადმი,  ასრულებს დიდ როლს.

ფილმი ძალიან ემოციურია და მოდუნების საშუალებას არ იძლევა, განსაკუთრებული დინამიკურობა მას თავის ,,პეწს“ სძენს. ალბათ, ყველა ადამიანის აღქმა განსხვავებული იქნება, თუმცა მესიჯი ნამდვილად ერთია – დრო ძვირფასია და იგი ამაოდ არ უნდა იხარჯებოდეს.

იყო შაშვი მგალობელი, რომელიც იყო, გალობდა, არაფერს აშავებდა, მაგრამ, ამასთან ერთად, დიდს ვერაფერს აკეთებდა…

კადრი ფილმიდან ,,პასტორალი”

და ბოლო ფილმი – ,,პასტორალი“,  რომელიც 1975 წელს გადაიღო იოსელანმა. საინტერესოა სიტყვა ,,პასტორალის“ დეფინიცია – პასტორალი არის  მცირე ზომის ოპერა, ბალეტი, თეატრალური სპექტაკლი, რომლის სიუჟეტიც გვიხატავს სოფლის ცხოვრების იდილიას – ეს სახელი მართლაც რომ, მოუხდა ფილმს. თუ რატომ – არცთუ ისე ძნელი მისახვედრი იქნება მისი ყურების შემდეგ.  რეჟისორის არჩევანში ირონია გამოსჭვივის – იდილიის გარდა ხომ ყველაფერს ვხედავთ მოცემულ სიუჟეტში?!

ფილმში მონაწილეობენ: ნესტორ ფიფია, რეზო ჭარხალაშვილ, ნანა იოსელიანი და ა.შ. კიდევ ერთი საინტერესო დეტალი იოსელიანის შესახებ, რაც თვალში მოსახვედრად მეჩვენება.  ფილმის ნახევარზე მეტი  მეგრულ ენაზეა.  თბილისელი მუსიკოსები დასასვენებლად სამეგრელოს ერთ-ერთ სოფელში ჩადიან, პირველ დღეებში თითქოს ყველაფერი კარგადაა, სოფელში და ოჯახში, სადაც ისინი ისვენებენ სრული იდილიაა, მაგრამ რამდენიმე დღის შემდეგ, როდესაც სტუმრები ცოტა ,,მოშინაურდებიან“,  იწყება ჩხუბი, კინკლაობა, წყევლა-კრულვა. სოფლის ცხოვრება მდორედ მიედინება – ყოველდღიური რუტინა, მუდმივი საყოფახოვრებო პრობლემები  და ამათზე ფიქრი, კორუფცია, განუკითხაობა…რეჟისორი კარგად ასახავს დამახასიათებელ მანკიერებებს – სტუმრისათვის სასმლის დაძალებასა და ამით ,,ვაჟკაცობის” განსაზღვრას, მატერიალისტურ სწრაფვებს და უაზრო კინკლაობას, მაგალითად, იმაზე, თუ სახლს რომელ მხარეს უნდა ჰქონდეს ფანჯარა. ამ ყოფაში ადამიანები თავს ჩვეულებრივად გრძნობენ და არ აწუხებთ ის, რომ თუნდაც სტუმრებს უქმნიან დისკომფორტს.  საინტერესო დეტალად მიმაჩნია ის ფაქტი, რომ იოსელიანი ზედაპირულად, მაგრამ მაინც ეხება კოლმეურნეობას და საკმაოდ ირონიულ დამოკიდებულებასაც ავლენს, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც კოლმეურნეობის მუშაკი ცელს ართმევს ერთ-ერთ გლეხს და გლეხი მას ეუბნება : ,,არც თქვენ თიბავთ და არც სხვებს აძლევთ ცელს“, რასაც მუქარა ეძლევა საპასუხოდ.  გარდა ამისა, ფილმში გლეხებს აიძულებენ ყანაში მუშაობას, წინააღმდეგ შემთხვევაში კი, კოლმეურნეობიდან გარიცხვით ემუქრებიან.

ქართული სუფრის ტრადიციები, ღრეობამდე მისული ქეიფი და  სიმთვრალეში ,,გამსკდარი სიყვარულის ბუშტიც“ გამოამზეურა რეჟისორმა და იქნებ, ამიტომაც მოხვდა განსაკუთრებული კრიტიკის ქარცეცხლში?!

და რა ხდება ამდროს ? ნუთუ, ამ სოფელში სრული განუკითხაობაა და ,,საშველი არსაიდანაა?“ ფილმში ჩნდება ერთი ნათელი წერტილი ედუკის სახით, რომელიც იმ ოჯახის წევრია, სადაც ისვენებენ თბილისელი სტუმრები. ედუკი მოზარდია, რომელიც ხვდება, რომ სოფლის სამუშაოს გარდა სხვა რაღაცებიც არსებობს და ცდილობს სტუმრების საშუალებით მაინც გაექცეს ყოველდღიურ რუტინას.  ამ ერთფეროვნებაში ჩნდება განსხვავებული ინდივიდი, რომლის ინდივიდობაც სწორედ სტუმრების დამსახურებით იკვეთება. თუმცა, სტუმრები მიდიან სოფლიდან და ედუკი რჩება მარტო ისევ ამ ერთფეროვნებაში, თუმცა ამ ყოფნას მარტო ყოფნაც არ ჰქვია – მას რჩება მუსიკალური ფირფიტა. იქნებ, ეს სულაც მისთვის ერთადერთი საშუალება იყოს, რომელიც მოსწყვეტს ამ ჩამყაყებულ სამყაროს და ცოტა ხნით მაინც მისცემს გაქცევის საშუალებას?!

ედუკისნაირი ადამიანი ყველა საზოაგდოებაში არსებობს, თუმცა ჩაკარგულია და არ ეძლევა საკუთარი თავის გამოვლენის საშუალება. ვერ ვიტყვით, რომ აქ ამ გმირმა შესძლო საკუთარი თავის გამოვლენა, მაგრამ მან შესძლო მთავარი – საკუთარი თავის პოვნა და იმის აღმოჩენა, რომ არსებული სამყაროს მიღმა არსებობდა რაღაც უფრო ღრმა და მისეული.

ჩემი სუბიექტური მოსაზრებით, ეს ფილმი ერთ-ერთი ყველაზე მწვავეა რეჟისორის ფილმოგრაფიაში.

შეიცვლებოდა თუ არა ედუკის ცხოვრება?! იქნებ ის  ჩაკარგულიყო  კიდეც მომავალში საზოგადოებაში, რომელიც ყველაზე კარგად ირგებდა ბრბოს სახელს?! ამაზე პასუხი არ არსებობს, ალბათ ყველა ადამიანს განსხვავებული აზრი ექნება. მთავარი აქ არის ის, რომ ასეთი ადამიანების არსებობა, დიდად არაფერს ცვლის, ისინი არიან თავისთვის, აქვთ თავიანთი სამყარო, ისევე როგორც სხვებს და ცხოვრება მიდის – მიდის რუტინულად, მოსაწყენად, ჩვენივე დამსახურებით. ცხოვრების გამრავალფეროვნება ჩვენს ხელშია, უბრალოდ ჩვენ ბევრი ფიქრი და ცვლილებები გვეზარება.

კიდევ ბევრის წერა შეიძლება ოთარ იოსელიანის გენიაზე, თუმცა ვერცერთი სიტყვა ვერ იტყვის იმ სათქმელს, რაც ნამდვილად შეეფერება მის ფილმოგრაფიას. ფილმები, რომლებიც საოცრად უბრალოა, მაგრამ ამ უბრალოებაში დევს მთელი გენიალურობა. ტრაგიზმი, რეალობის განცდა, მეტაფორა,  ირონია და კიდევ უამრავი დამახასიათებელი შტრიხი – ეს ოთარ იოსელიანის სტილია.

შეუძლებელია, არაფერი ითქვას რეჟისორის გადაღების სტილზე, იგი განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევს დეტალებს – განსაკუთრებით საათი მახსენდება,როდესაც კადრები ციფერბლატზე არის შეჩერებული – ამ დროს იწყებ ფიქრს – რისი თქმა სურდა ამით რეჟისორს?! აუცილებლად უნდა აღინიშნოს ფილმების მუსიკა, რომელიც კიდევ უფრო ესთეტიზმს სძენს მათ. ეს ყველაფერი ალბათ ოთარ იოსელიანის მუსიკალური განათლებით აიხსნება.

ოთარ იოსელიანი ის კინორეჟისორია, რომელიც თამამად დაუპირისპირდა საბჭოთა ხელისუფლებას, ამხილა ქართული საზოგადოების მანკიერებები და სწორედ ამიტომ მოიძულა საკუთარმა სამშობლომ და სხვა მიწაზე მოუხდა გადასახლება. მთავარი ეს არ არის – მთავარი არის ის, რომ მან არ შეწყვიტა მუშაობა და მსოფლიოს არაერთი შედევრი შესძინა, რომლებიც კოსმოპოლიტურია და არა რომელიმე კონკრეტული ერის კუთვნილება. თუმცა, ჩვენ მაინც გვაქვს სრული უფლება, რომ ვიამაყოთ მისით.

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

 

 

სრულად ნახვა
ნალიტიკას საინტერესოასტორიაულტურა

აფხაზური დამწერლობა და ენის თავისებურებები

აფხაზური ანბანი

საკითხი, თუ როდის წარმოიშვა აფხაზური დამწერლობა, საკამათოა. ზოგი რუსი და აფხაზი მეცნიერი ვარაუდობს, რომ აფხაზური დამწერლობა ძველ დროში არსებობდა. მეცნიერთა უმრავლესობა კი ამ აზრს არ იზიარებს. ისინი მიიჩნევენ, რომ დამწერლობა აფხაზურ ენაზე პირველად გაჩნდა XIX ს-ის მეორე ნახევარში.

ჩვენს საზოგადოებში ფართოდაა გავრცელებული მოსაზრება, თითქოს აფხაზურ ენაში არ არსებობს „ზღვისა“ და „ნავის“ გამომხატველი ტერმინები. აქედან კეთდება დასკვნა, რომ აფხაზები ისე ცოტა ხნის წინ არიან ჩამოსულები ზღვის სანაპიროზე, რომ ჯერ მისი სახელიც ვერ გამოუთქამთო. არ ვიცი პირველად ვინ მოიგონა ეს ყალბი „არგუმენტი“. თუმცა, უბრალო ლოგიკა გვკარნახობს, რომ ხალხს, რომელსაც თუნდაც რამდენიმე წელიწადი უცხოვრია ზღვასთან, არ შეიძლება ენაში მისი დასახელება არ ჰქონდეს. აფხაზები კი ზღვასთან უხსოვარი დროიდან ცხოვრობენ და მათი ენაც მდიდარია საზღვაო ლექსიკით. როგორც ზღვისპირეთის მცხოვრებლები, აფხაზები მისდევდნენ საზღვაო რეწვასა და მეკობრეობას. ისინი საკმაოდ შორს ცურავდნენ. ჰოლანდიელი მეცნიერი ნიკოლას ვიტსენი 1692 წ. წერდა აფხაზი მეკობრეების შესახებ, რომ მათ გამო ზოგჯერ ფერხდებოდა გემების მიმოსვლა კაფასა (ყირიმი) და კონსტანტინოპოლს შორის. ვახუშტი ბატონიშვილის (XVIII ს.) ცნობითაც, აფხაზები „ზღუასა შინა მაგარნი და ძლიერნი“ იყვნენ. ასეთი ცნობები საკმაოდ ბევრია. განვითარებულ ზღვაოსნობასთან დაკავშირებული იყო გემთმშენებლობა, რომელმაც XIX ს-ის მეორე ნახევრამდე იარსება. აფხაზური ხომალდები 100-მდე კაცს იტევდნენ და პატარა ზარბაზნებით იყვნენ შეიარღებულნი. თუმცა აფხაზებს უფრო დიდი გემების აშენებაც შეეძლოთ. არსებობს ცნობა, რომ 1802 წლის ახლოს აფხაზეთის მთავარმა ქელეშ-ბეგმა ოსმალეთის სულთანს საჩუქრად მიართვა თავის ქვეყანაში აგებული 60-ზარბაზნიანი ხომალდი.

თუ რა ენაზე ლაპარაკობდნენ უძველესი დროის აფხაზი მთავრები, ამის მაჩვენებელი პირდაპირი მასალები არ არსებობს, მაგრამ უნდა ვიფიქროთ, რომ მათი მშობლიური ენა აფხაზური იყო. გარდა ამისა, სხვადასხვა პერიოდებში აფხაზეთის მთავრები და დიდი ფეოდალები ფლობდნენ აგრეთვე ბერძნულ, ქართულ, თურქულ-ოსმალურ ენებს. XIX ს-დან კი რუსულ ენასაც. ქართული ენის ცოდნა აფხაზ დიდებულებში, ალბათ, ფართოდ გავრცელდა VIII–IX სს-დან. ვახუშტის ცნობით, აფხაზებს „ენა საკუთარი თვისი აქუსთ, არამედ უწყიან წარჩინებულთა ქართული“. წერილობით წყაროებში ფეოდალური აფხაზეთი ყველაზე კარგად არის გაშუქებული XIX ს-ში. ამ დროს ჩვენ ვხედავთ, რომ აფხაზეთის მთავრები და თავადები აფხაზურის გარდა ფლობენ ქართულ, თურქულ, შემდეგ ასევე რუსულ ენებს. კერძოდ, ამ ენებზე ახორციელებდნენ ისინი მიმოწერას. აფხაზური კი მათი მშობლიური სალაპარაკო ენა იყო. შემთხვევითი არ არის, რომ აფხაზეთის უკანასკნელი მთავრის ვაჟი გიორგი შარვაშიძე (1846–1918) – ცნობილი პოეტი და საზოგადო მოღვაწე, საქართველოს დიდი პატრიოტი, შესანიშნავად ფლობდა აფხაზურ ენას. თანამედროვეთა ცნობით, ისეთ წმინდა და დახვეწილ აფხაზურ ენაზე იმ დროს უკვე აღარავინ ლაპარაკობდა.’

 

გამოყენებული ლიტერატურა:

 

  • ანჩაბაძე, გია.  „XII–XIII საუკუნეებში ტერმინს – „აფხაზი“ სამი მნიშვნელობა ჰქონდა”. www.humanrights.ge (28/07/2018)
  • აფხაზეთი – საქართველოს ერთ-ერთი ულამაზესი კუთხე.  www.ucnauri.com (28/07/2018)

 

მასალა მოამზადა: ნინო ჯალაღონიამ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
ნალიტიკას საინტერესოასტორიაულტურააქართველო

,,აფხაზის” მნიშვნელობა და ისტორიული წყაროები

აფხაზეთი

აფხაზური ენის პირველი დაფიქსირება წერილობით წყაროებში უნდა იყოს „ქართლის ცხოვრებაში მოტანილი ცნობა, რომ თამარ მეფემ თავის ვაჟსა და მემკვიდრეს – გიორგის უწოდა მეორე სახელი „ლაშა“, „რომელი განმანათლებლად სოფლისა ითარგმანა აფსართა ენითა“. ტერმინი ლაშა (ალაშა) აფხაზურ ენაზე დღესაც სინათლის სხივს ნიშნავს, ხოლო ეთნონიმი „აფსარი“ უნდა წარმოდგებოდეს აფხაზთა თვითსახელწოდებიდან – „აფსუა“. როგორც ჩანს, მემატიანემ ამ ეთნონიმის გამოყენება იმიტომ ირჩია, რომ მკითხველისათვის ეჩვენებინა, კერძოდ რომელი აფხაზების ენაზე ნიშნავდა სინათლის სხივს „ლაშა“. XII–XIII საუკუნეებში ტერმინს – „აფხაზი“ სამი მნიშვნელობა ჰქონდა. იგი აღნიშნავდა: 1) საკუთრივ აფხაზებს, 2) დასავლეთ საქართველოს მოსახლეობას (ეთნიკური აფხაზების ჩათვლით) და 3) სრულიად საქართველოს მოსახლეობას. ეს იყო გამოხატულება იმ დიდი როლისა, რომელიც აფხაზება შეიტანეს საქართველოს გაერთიანების საქმეში.

შემდეგი დროის ავტორთა თხზულებებში უკვე ვხვდებით პირდაპირ ცნობებს აფხაზთა ცალკე ენის არსებობის შესახებ. ამ მხრივ, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ცნობილი თურქი მოგზაურის ევლია ჩელებიას მონათხრობი, რომელმაც 1641 წელს იმოგზაურა აფხაზეთის სანაპიროზე და საინტერესო ჩანაწერები დაგვიტოვა „არაჩვეულებრივი და გასაოცარი აბაზას ენის“ შესახებ (თურქულად აფხაზს ეწოდება „აბაზა“). მას მოაქვს ცალკეული აფხაზური სიტყვები (ჩაწერილი თურქულ-ოსმალური ანბანით) და მთელი წინადადებები სათანადო თარგმანით. ეს მასალა არავითარ ეჭვს არ ტოვებს, რომ სწორედ აფხაზური ენის აღწერაა.

ის ფაქტი, რომ აფხაზური ენის ნიმუშები მხოლოდ XII ან  XVII ს-დან არის დაფიქსირებული, სულაც არ ნიშნავს, რომ უფრო ადრე აფხაზეთში აფხაზურენოვანი მოსახლეობა არ არსებობდა. ქართული ენის ჩვენამდე მოღწეული უძველესი ნიმუშები ახ.წ. V საუკუნეს ეკუთვნის; სხვა ქართველური ენების (მეგრულ-ჭანური და სვანური) მასალები კი XVII–XVIII სს-ში ჩანან პირველად, მაგრამ ეს ფაქტები ისე ხომ არ უნდა გავიგოთ, რომ ამ ენებზე მანამდე არავინ ლაპარაკობდა? პირიქით, ცნობილია, რომ სვანური უფრო ძველი ქართველური ენაა.

 

გამოყენებული ლიტერატურა:

 

 

  • ანჩაბაძე, გია.  „XII–XIII საუკუნეებში ტერმინს – „აფხაზი“ სამი მნიშვნელობა ჰქონდა”. www.humanrights.ge (28/07/2018)
  • აფხაზეთი – საქართველოს ერთ-ერთი ულამაზესი კუთხე.  www.ucnauri.com (28/07/2018)

 

მასალა მოამზადა: ნინო ჯალაღონიამ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
ნალიტიკასიქოლოგია

პერფექციონიზმი – „ყველაფერი ან არაფერი!”

პერფექციონიზმი

ფსიქოლოგ ჰოლენდერის განსაზღვრებით, პერფექციონიზმი (ლათინური სიტყვიდან perfectus – „აბსოლუტური სრულყოფილება“) არის პიროვნული მახასიათებელი, რომელიც გულისხმობს საკუთარი თავისადმი უფრო მაღალი მოთხოვნების წაყენებას, ვიდრე ამას გარემოება მოითხოვს.

პერფექციონისტი მიისწრაფვის ძნელად შესასრულებელი ან არარეალური მიზნებისაკენ, თვითკრიტიკულია, და როცა მიზანს ვერ აღწევს, უჩნდება დაბალი თვითშეფასების განცდა. სხვა სიტყვებით, პერფექციონისტის ცხოვრება რეალურად მიუღწეველი იდეალისაკენ სწრაფვაა.

ბერნსის მიხედვით, პერფექციონიზმი არის პიროვნული სტრატეგია, რომელიც გულისხმობს: „ყველაფერი ან არაფერი!“ ინდივიდს აქვს მხოლოდ ორი ალტერნატივა: ან მაღალი სტანდარტების შესატყვისობა, ან სრული კრახი. მნიშვნელოვანი, წარმატებული ადამიანის იმიჯის შესანარჩუნებლად პერფექციონისტი ცდილობს, დამალოს დაშვებული შეცდომები, ან უარი თქვას მისთვის ძნელად განსახორციელებელ ჩანაფიქრზე, რათა თავიდან აიცილოს წარუმატებლობა. პერფექციონისტის პრობლემა ისაა, რომ ის დიდი წარმატებებისათვის ემზადება და იდეალურ მომენტს ელოდება, მაგრამ ეს მომენტი შეიძლება არასოდეს დადგეს. მისი უამრავი დრო და ენერგია მიაქვს მეორეხარისხოვან დეტალებზე მუშაობას. პერფექციონიზმის არსი კარგად არის ასახული გამოთქმაში: „საუკეთესო კარგის მტერია“. პერფექციონიზმი თანდაყოლილი პიროვნული მახასიათებელია, თუმცა მისი ფორმირება, გარკვეულწილად, ბავშვობაში, აღზრდის თავისებურებების გავლენითაც ხდება. მაგალითად, პერფექციონიზმს აყალიბებს მშობლების „პირობადებული სიყვარული“, როცა ბავშვი მხოლოდ იმ შემთხვევაში იმსახურებს შექებას, წახალისებას, თუ მშობლების მოსაწონად იქცევა. როგორც წესი, პერფექციონისტის მშობლები მკაცრი, კრიტიკული, მომთხოვნი ადამიანები არიან და ნაკლებად ავლენენ მხარდაჭერას შვილების მიმართ. მშობლების მოლოდინი და სტანდარტები ხშირად არ შეესაბამება ბავშვის შესაძლებლობებსა და მოთხოვნილებებს. ბავშვი იძულებულია, არასოდეს დაუშვას შეცდომა, რომ გაამართლოს მშობლების მოლოდინი და თავიდან აიცილოს კრიტიკა.

ჰიუტმა და ფლეტმა პერფექციონიზმი აღწერეს, როგორც სამგანზომილებიანი კონსტრუქტი – თვითორიენტირებული, სხვებზე ორიენტირებული და სოციალურად მიწერილი და პერფექციონიზმის გასაზომი სკალაც შეიმუშავეს. თვითორიენტირებული პერფექციონიზმი გულისხმობს საკუთარი თავის მიმართ წაყენებულ ირაციონალურ მოლოდინებსა და სტანდარტებს. ასეთ ადამიანს ახასიათებს დაბალი თვითპატივისცემა და შეიძლება ჰქონდეს ისეთი ფსიქიკური პრობლემები, როგორიცაა: შფოთვა, დეპრესია, მნიშვნელოვანი განსვლა რეალურ და იდეალურ მე-ს შორის. სხვებზე ორიენტირებული პერფექციონიზმი გულისხმობს სხვა ადამიანის მიმართ წაყენებულ მაღალ სტანდარტებს. ასეთი ადამიანი გარშემომყოფებისაგან მოელის სრულყოფილებას, მუდმივად აფასებს მათ და ორიენტირებულია სხვების დადანაშაულებასა და კრიტიკაზე. ეს ქმნის დაძაბულობას, პრობლემებს ინტერპერსონალურ ურთიერთობებში. სოციალურად მიწერილი პერფექციონიზმის მქონე ადამიანი მოქმედებს იმ სტანდარტებისა და მოლოდინების შესაბამისად, რომლებსაც, მისი აზრით, მას უყენებენ მისთვის მნიშვნელოვანი ადამიანები. ის ფიქრობს, რომ სხვები მისგან მოელიან სრულყოფილებას, დიდ მნიშვნელობას ანიჭებს გარშემომყოფების შეფასებებს და ეშინია სხვების მხრიდან უარყოფის. ამ ტიპის პერფექციონიზმის მაღალი ხარისხი შეიძლება გახდეს ისეთი ფსიქოლოგიური პრობლემების მიზეზი, როგორიცაა: დეპრესია, სუიციდი, სოციალური შფოთვა, კვებითი აშლილობები. ფსიქოლოგთა ნაწილი წინა პლანზე აყენებს პერფექციონიზმის დადებით ასპექტებს და მიუთითებს, რომ პერფექციონისტები გამოირჩევიან მაღალი მოტივაციით, დაბრკოლებების გადასალახად საჭირო ბრძოლის უნარით. მაგალითად მოჰყავთ მეცნიერების, სპორტის, ხელოვნების მსოფლიოში ცნობილი წარმომადგენლები, რომლებმაც დიდ წარმატებებს მიაღწიეს.

როედელის მიხედვით, პერფექციონიზმი ადამიანს ანიჭებს მიზნის მიღწევის ძლიერ ენერგიასა და მოტივაციას. ჰამაჩეკმა პერფექციონიზმის ორი სახე გამოჰყო – ჯანსაღი (კონსტრუქციული) და ნევროტული (დესტრუქციული). ჯანსაღი პერფექციონიზმის მქონე ადამიანი შრომისმოყვარეა და ლიდერის თვისებები ახასიათებს. ის მოტივირებულია, აქვს მაღალი, მაგრამ რეალისტური სტანდარტები, დიადი მიზნები და მათი მიღწევის კონკრეტული გზები, პოზიტიური, ადეკვატური თვითშეფასება და პრეტენზიის მაღალი დონე. ის მუშაობის პროცესში აზარტულია, გარკვეულწილად შფოთავს კიდეც, მაგრამ თავისი საქმიანობიდან და აქტივობებიდან სიამოვნებას იღებს. ნევროტული პერფექციონიზმის შემთხვევაში სრულყოფილება იდეა-ფიქსი ხდება და ადამიანს წარუმატებლობის ძლიერი შიში იპყრობს; სიყვარულისა და საყოველთაო პატივისცემის დამსახურების სურვილის გამო ირჩევს ისეთ მიზანს, რომელიც მის შესაძლებლობებს აღემატება, ეს კი მასში მუდმივ დაძაბულობას იწვევს. არარეალური მიზნებისაკენ სწრაფვა ხდება საკუთარი თავით უკმაყოფილების, შინაგანი დისჰარმონიისა და სტრესის მიზეზი.

 

წყარო:  Naec.ge

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”  

 

სრულად ნახვა
ნალიტიკაედამიწაკოლოგიას საინტერესოავლევებისოფლიო

ანტარქტიდამ 1992 წლიდან 3 ტრილიონი ტონა ყინული დაკარგა

ანტარქტიდა დნობა

მეცნიერები აცხადებენ, რომ ანტარქტიდამ 1992 წლიდან 2017 წლამდე პერიოდში 3 ტრილიონი ტონა ყინული დაკარგა.

მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნის 80-ზე მეტმა მეცნიერმა ყინულის საფარის გასაზომად სატელიტური მონაცემები გამოიყენა. მათი გაანგარიშებით, გლობალური ზღვის დონე აღნიშნულ პერიოდში 7.6 მილიმეტრით გაიზარდა.

ყველაზე მეტად შემაშფოთებელი კი ის ფაქტია, რომ ყინულის დნობის პროცესი ბოლო წლებში საგრძნობლადაა დაჩქარებული.

2012 წლამდე ყინულის დნობის მაჩვენებელი ძირითადად სტაბილური იყო და წელიწადში 76 მილიარდ ტონას აღწევდა, შესაბამისად, ზღვის დონე 0.2 მილიმეტრით მატულობდა. 2012 წლიდან კი ეს მაჩვენებელი გასამმაგდა და წელიწადში 219 მილიარდი ტონა შეადგინა, ოკეანის დონე კი  0.6 მილიმეტრით იზრდება.

,,მონაცემები გვიჩვენებს, რომ პრობლემა არა მხოლოდ არსებობს, არამედ ყოველწლიურად კატასტროფულად იზრდება,” – განაცხადა ნასას მკვლევარმა – იზაბელა ველიკოგნამ.

მეცნიერები აცხადებენ, რომ თუ არსებული ტენდენცია შენარჩუნდება, 2070 წლისთვის გლობალური ტემპერატურა 3.5°C -ით, ზღვის დონე კი – ყოველწლიურად 10-15 მილიმეტრით მოიმატებს.

უფრო შორს თუ წავალთ, მომავალ 10,000  წელიწადში ზღვის დონე 50 მეტრით აიწევს, ამ ზრდის 80 პროცენტი ანტარქტიდის ყინულის საფარის დნობით იქნება გამოწვეული.

თუმცა, ასე პესიმისტურადაც ნუ განვეწყობით, ეს პროგნოზი იმ შემთხვევაში გამართლდება, თუ მსოფლიოში დაბინძურებისა და სათბური აირების ემისიის შემცირება არ მოხდება. მეცნიერები კი აცხადებენ, რომ ბოლო წლებში განახლებადი ენერგიის გამოყენების ზრდა და ემისიების შემცირება ფიქსირდება, ეს კი თავის მხრივ, გლობალური ტემპერატურის ზრდასაც შეამცირებს.

 

წყარო: https://www.sciencealert.com/

მასალა მოამზადა:  თამარ ტაბატაძემ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა”

სრულად ნახვა
AMGნალიტიკას საინტერესოაობოტექნიკა

როგორი იქნება რობოტების ზეგავლენა ჩვენს მომავალზე

MjkxNDEzNQ

რობოტების სიმრავლე რომ პრობლემაა  – უკვე აღარავინ დავობს, მაგრამ მათი დადებითი მხარეების არდანახვა დანაშაულია.

მთელ  მსოფლიოში, რობოტები დასაქმებულ ადამიანებს სამსახურს ართმევენ. ,,BBC-ის” ცნობით, 2030 წლისთვის მილიონზე მეტი სამუშაო ადგილი გაქრება.

მაღაზიებს, საწყობებს, ადმინისტრაციას  –  ყველაზე დიდი საშიშროება ემუქრებათ. ბრიტანეთის მთავრობა აცხადებს, რომ დაეხმარება ადამიანებს ახალი უნარების ათვისებაში ახალი სამსახურის მოძიებისთვის. ქვეყანაში ყოველწლიურად 80 000 სამუშაო ქრება და მას რობოტი ანაცვლებს.

სამსახურის დაკარგვა, ძირითადად, დაბალკვალიფიციურ პირებს შეეხებათ, საცალო ვაჭრობის ქსელში დასაქმებულებს და იმ პირებს, რომლებიც გადაწყვეტილებას არ ღებულობენ და ძირითადად მექანიკური საქმიანობით არიან დაკავებულები. ამ სფეროში სამსახურს ყოველი მესამე ან მეოთხე ადამიანი დაკარგავს.

წყარო: BBC.com

მასალა მოამზადა:  ლაშა ჯინჭარაძემ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა“

სრულად ნახვა
ნალიტიკასტრონომია - კოსმოსის საინტერესოავლევები

ნასას სენსაციური აღმოჩენა: მარსი სიცოცხლისთვის საჭირო კომპონენტებს შეიცავს

მარს როვერი

ნასას როვერმა მარსის ზედაპირზე ორგანული ნაერთების სიმრავლე და ატმოსფერული მეთანის სეზონური ცვლა აღმოაჩინა, ეს კი საკმაოდ მყარი მტკიცებულება გახლავთ იმისა, რომ, შესაძლოა, დედამიწის მეზობელ პლანეტაზე სიცოცხლე არსებობდეს.

თუმცა,  აერონავტიკის და კოსმოსური სივრცის კვლევის ეროვნული სამმართველო აცხადებს, რომ როვერ ,,Curiosity-ის“ მიერ ე.წ. გალაკრატერზე გაკეთებულ აღმოჩენას შესაძლოა ბიოლოგიური ახსნა ვერ მოეძებნოს, რაც მარსზე სიცოცხლის არსებობა-არარსებობის საკითხს კვლავ ბურუსით მოცულს დატოვებს.

ნასას როვერმა პლანეტაზე სამი განსხვავებული ტიპის ორგანული მოლეკულა აღმოაჩინა. ამავდროულად ,,Curiosity-მა“ ატმოსფერულ მეთანში მოულოდნელად დიდი სეზონური ციკლი.

დედამიწის ატმოსფეროში მეთანის დაახლოებით 95 პროცენტი ბიოლოგიური აქტივობის შედეგად წარმოიქმნება. თუმცა, მეცნიერების განცხადებით, ჯერ ადრეა გადაჭრით იმის მტკიცება, რომ მარსის მეთანიც სიცოცხლესთანაა დაკავშირებული.

ორგანული მოლეკულები სიცოცხლის სამშენებლო ბლოკებია, თუმცა ისინი შესაძლოა ისეთი ქიმიური რეაქციებისგან წარმოიშვან, რომლებიც სიცოცხლესთან კავშირში არ არიან. მეცნიერების განცხადებით, ჯერჯერობით ნაადრევია იმის ცოდნა, წარმოიშვნენ თუ არა მარსის კომპონენტები ბიოლოგიურ პროცესებში. მათივე განმარტებით, არსებობს ორგანული მასალის სამი შესაძლო წყარო: სიცოცხლე, მეტეორიტები და გეოლოგიური პროცესები. დაზუსტებით ძნელია იმის თქმა, თუ რომელმა მაათგანმა გამოიწვია ორგანული მოლეკულების წარმოშობა.

ნასა იმედოვნებს, რომ Curiosity-ის ან სხვა როვერის საშუალებით მალე უკეთესად შემონახული ორგანული კომპონენტების მოპოვებას შეძლებენ, რაც მათ სიცოცხლის ქიმიური ხელწერის შემოწმების საშუალებას მისცემს.

წყარო: Reuters

მასალა მოამზადა:  თამარ ტაბატაძემ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა“

სრულად ნახვა
ნალიტიკაკონომიკავლევებისოფლიოამართალიოციოლოგია

რამდენ მოგებას აკარგვინებს მსოფლიო ეკონომიკას ქალისა და მამაკაცის ანაზღაურებას შორის სხვაობა

ქალი ხელფასი

მსოფლიო ბანკის მიერ 141 ქვეყანაში ჩატარებული კვლევის მიხედვით, მამაკაცსა და ქალს შორის სამუშაო ანაზღაურებას შორის განსხვავების გამო, მსოფლიო ეკონომიკა დიდ ზარალს განიცდის. იგივე მკლევარების შეფასებით, გენდერული თანასწორობა შრომის ანაზღაურების სფეროში, დამატებით 160 ტრილიონი დოლარის დოვლათს შექნის  მსოფლიო ეკონომიკისთვის.

,,თანაბარი ანაზღაურება და სამუშაო საათები გაზრდის არა მხოლოდ წლიურ შემოსავალს ინდივიდუალურ დონეზე, არამედ ისეთი პრობლემების აღმოფხვრაშიც დაგვეხმარება, როგორიცაა ბავშვთა სიკვდილიანობა არასაკმარისი საკვების გამო“, – აღნიშნულია კვლევის ანგარიშში.

მკლევართა შეხედულებით, სახელმწიფოები თავიანთი შემოსავლის საშუალოდ 14 %-ს კარგავენ მხოლოდ გენდერული უთანასწორობის გამო. „141  ქვეყანაში ჩატარებული კვლევის მიხედვით, ყველა ქვეყანაში, ქალები უფრო ნაკლებ ანაზღაურებას იღებენ, ვიდრე კაცები, ამიტომაც, ჩვენ გამოვითვალეთ თუ რა რაოდენობის თანხა დაემატებოდა მსოფლიო ეკონომიკას ანაზღაურება და სამუშაო საათები ორივე სქესისთვის იდენტური რომ ყოფილიყო“. – აცხადებს მსოფლიო ბანკის ეკონომისტი კუენტინ ვოდონი.

მთავარი დასკვნა აღნიშნული კვლევისა არის ის, რომ თანაბარი შრომის პირობებისა და ანაზღაურების შექმნით, მოგებული დარჩებიან არა მხოლოდ ქალები, არამედ, ზოგადად, საზოგადოება, რადგან მაღალი ცხოვრების სტანდარტი ნიშნავს ნაკლებ სიღარიბეს ოჯახში  რაც ეროვნულ დონეზეც უკეთეს მაჩვენებელს უდრის.

 ჩრდილოეთი ამერიკა და ევროპის ქვეყნები სიის სათავეში არიან გენდერული უთანასწორობით გამოწვეული ფინანსური დანაკარგების კუთხით. ეს თანხა 40 ტრილიონი დოლარიდან 50 ტრილიონ დოლარამდე მერყეობს. იმის გათვალისწინებით, რომ ამ რეგიონის ქვეყნების მოსახლეობის უმეტესობას მაღალი ან საშუალო შემოსავლის დონე აქვთ, დანაკარგებიც ერთ ერთეულზე უფრო მეტია.

მკლევარების განცხადებით, „აღნიშნული დასკვნა კიდევ უფრო ნათელს ხდის ფაქტს, რომ მსოფლიო ლიდერებმა აქტიურად უნდა დაიწყონ ამ საკითხის განხილვა და ისეთი პოლიტიკის ინიცირება და დაფინანსება, რომელიც ხელს შეუწყობს ქალებს დასაქმებასა თანაბარი ანაზღაურების მიღებაში“.

წყარო: The Guardian

მასალა მოამზადა: ცირა შვანგირაძემ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა“

სრულად ნახვა
ნალიტიკაიზნესიკონომიკას საინტერესოასოფლიოამართალი

აშშ-ის იუსტიციის დეპარტამენტმა ბიტკოინის ფასის შესაძლო მანიპულირების ფაქტზე გამოძიება დაიწყო

ბიტკოინი მანიპულირება

აშშ-ის იუსტიციის დეპარტამენტმა ბიტკოინისა და სხვა კრიპტოვალუტის ფასის შესაძლო მანიპულირების ფაქტზე გამოძიება დაიწყო.

როგორც გამოცემა ,,Bloomberg-ი“ იუწყება, გამოძიება ეხება უკანონო პრაქტიკას, რაც ზეგავლენას ახდენს ფასზე, მათ შორის სპუფინგს ანუ ბაზარზე ყალბი შეკვეთების განთავსებას – სხვა მოვაჭრეების მოტყუების მიზნით.

ბაზრის ზოგიერთი მოთამაშე მიიჩნევს, რომ გავრცელებულია კრიპტომანიპულაცია. შარშან ბლოგერმა მონიშნა (flagged) ,,სპუფის” მოქმედებები, მოვაჭრე ან მოვაჭრეთა ჯგუფი, რომელმაც, სავარაუდოდ, 1 მილიონი ყალბი შეკვეთა განათავსა.

,,Bloomberg-ის“ მიერ აღნიშნული ინფორმაციის გავრცელებას ბიტკოინის ფასის დაცემა მოყვა.

მსოფლიოში ყველაზე პოპულარული ციფრული ვალუტის  ფასმა გასულ წელს 20 000 აშშ დოლარს მიაღწია, 2018 წლის დასაწყისში კი, მისი ფასი 1 000 აშშ დოლარამდე დაეცა. აპრილში კრიპტოვალუტამ Bitfinex-ზე 8,5 ათასი დოლარის ზღვარი გადალახა.

 ასევე, გაიზარდა სხვა ციფრული ვალუტების ფასი: Ethereum + 6,27%, 592,4 დოლარამდე, Ripple + 16,68%, 0,87 დოლარამდე, Bitcoin Cash 17,24%-ით 1,129 დოლარამდე, IOTA 11,56%-ით 1,95 დოლარამდე.

წყარო: Reuters

მასალა მოამზადა: თამარ ტაბატაძემ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა“

სრულად ნახვა
ნალიტიკასტრონომია - კოსმოსის საინტერესოავლევებისოფლიო

შორეულ გალაქტიკაში აღმოჩენილი ჟანგბადი ადრეული სამყაროს წარმოშობის თარიღს ადგენს

ჟანგბადი გალაქტიკა

ჟანგბადის აღმოჩენის შემდეგ, ასტრონავტებმა დაადგინეს, რომ შორეულ გალაქტიკაში ვარსკვლავები დიდი აფეთქებიდან 250 მილიონ წელში ჩამოყალიბდნენ.

მეცნიერები MACS1149-JD1-ად წოდებულ გალაქტიკას დააკვირდნენ, რომელიც დიდი აფეთქებიდან, დაახლოებით, 550 მილიონი წლის შემდეგ არსებობდა და რომელმაც, დაახლოებით,  13.8 მილიარდი წლის წინ დასაბამი მისცა სამყაროს.

MACS1149-JD1-სგან გამოყოფილ სინათლეს დედამიწამდე მოსაღწევად 13.28 მილიარდი სინათლის წელი დასჭირდა. სინათლის წელი არის მანძილი (9,5 ტრილიონი კილომეტრი), რომელსაც  სინათლე 1 წელში გაივლის.

MACS1149-JD1-ზე ჟანგბადის აღმოჩენა ძალიან საყურადღებო ფაქტია. მისი არსებობა ადასტურებს, რომ თავდაპირველი სამყარო შედგებოდა ისეთი ელემენტებისგან, როგორიცაა – ჟანგბადი, ნახშირბადი და აზოტი, რომლებიც ვარსკვლავების შემადგენლობაშიც იყვნენ, ვარსკვლავები აფეთქებისა და დაღუპვის შემდეგ კი – ვარსკვლავთშორის სივრცეში გადაინაცვლეს.

ეს კი იმას ნიშნავს, რომ გალაქტიკაში კიდევ უფრო ადრე წარმოშობილი ვარსკვლავები არსებობდნენ, რომლებიც შემდეგ დაიღუპნენ, ხოლო გალაქტიკა დიდი აფეთქებიდან 250 მილიონი წლის შემდეგ ჩამოყალიბდა.

,,ეს აღმოჩენა კიდევ უფრო გვაახლოვებს კოსმოსური ცისკრის გაჩენის თარიღთან,”- აცხადებს ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯის ასტრონომი – ნიკოლას ლაპორტე, რომელიც ვარაუდობს, რომ პირველი ვარსკვლავები დიდი აფეთქებიდან 150 მილიონი წლის შემდეგ გაჩნდნენ.

მეცნიერებმა გალაქტიკის მანძილი ჩილეს ტელესკოპის საშუალებით დაადგინეს და  MACS1149-JD1-ის ადრეული ისტორიის რეკონსტრუქცია ინფრაწითელი, ორბიტაზე მოძრავი ტელესკოპების მეშვეობით განახორციელეს.

 

წყარო: Reuters

მასალა მოამზადა:  თამარ ტაბატაძემ

ახალგაზრდა ანალიტიკოსთა და მეცნიერთა დარბაზი ,,დოქტრინა“

სრულად ნახვა
1 2 3 7
Page 1 of 7